Kritisch denken podcast

Dan Ariely vraagt: Hebben we controle over onze beslissingen?

2012-01-20T22:22:00.000+01:00

Gedragseconoom Dan Ariely, auteur van 'Waarom we altijd tijd te kort komen en ander irrationeel gedrag', gebruikt klassieke visuele illusies en zijn eigen tegen-intuïtieve onderzoeksresultaten om aan te tonen dat we niet zo rationeel zijn als we denken bij het maken van beslissingen.

Meer lezen »

Verknoeit wetenschap de magie van het leven?

2012-01-15T20:30:00.000+01:00

Verknoeit wetenschap de tover van het leven? In deze knorrige maar charmante monoloog spreekt Robin Ince dit tegen. Hoe meer we leren over het verbazingwekkende gedrag van het universum, hoe meer ontzag het ons inboezemt.
Op TED Talks, voerde Nigel Marsh een pleidooi om ons leven wat meer in evenwicht te brengen.

Meer lezen »

God tikte je op je schouder

2012-01-08T21:08:00.002+01:00

Hebben Skeptici soms ook bovennatuurlijke ervaringen? Isaac Asimov bijvoorbeeld.

Meer lezen »

Stewart Brand verkondigt 4 ecologische 'ketterijen'

2012-01-01T20:48:00.000+01:00

De ecologische uitdagingen van morgen zijn enorm. Hoe moeten we ze aanpakken? Door tegen steden, kernenergie, gentechnologie en geoengineering te zijn? Of niet? Stuart Brand, een ecologist van wereldformaat geeft zijn visie.

Meer lezen »

Christopher Hitchens 1949-2011

2011-12-25T19:38:00.003+01:00

Christopher Hitchens bezweek aan zijn aanslepende kanker op 15 december. Deze aflevering is een eerbetoon aan deze grote atheïst.

Meer lezen »

Dag Christopher, we zullen je nooit vergeten.

2011-12-18T22:08:00.002+01:00

Christopher Hitchens bezweek op 15 december aan een aanslepende keelkanker. We verliezen een van de grote pleiters van het atheisme en het kritisch denken.

Meer lezen »

Kito Sino

2011-12-02T23:29:00.001+01:00

Niet direct een skeptisch onderwerp, maar wel een kunstenaar met visie..

Meer lezen »

de ultieme tirannie

2011-11-27T20:39:00.002+01:00

In het licht van de voortdurende politieke opstand in het Midden-Oosten, zijn Amerikaanse leiders naar verluidt de benadering van de islamitische wereld aan het herbekijken.
Politiek commentator Ben Smith schreef deze week dat de regering Obama "duidelijk een kans ziet" signalerend "dat ze hopen dat de veranderingen in Tunesië en Egypte zich verspreiden en dat ze veel duidelijker gaan aansluiten bij de jonge, relatief seculiere massa's in landen als Iran, Algerije en Libanon".
Is dit een nieuwe kans voor de Amerikaanse betrekkingen met die landen? Is vrijheid een religieus of een seculier idee?

Meer lezen »

Waarom blijven we fouten maken?

2011-11-20T21:06:00.001+01:00

Stelt u zich voor: u werkt in een organisatie met hoogopgeleide mensen. Uw collega’s zijn zelfstandig en hebben kennis van zaken. Hoe kan het dat die intelligente medewerkers onbegrijpelijke fouten maken?

Meer lezen »

Osteopathie. Wetenschap of kwakzalverij?

2011-11-13T20:58:00.001+01:00

Osteopathie. Wetenschap of kwakzalverij?

Meer lezen »

Hoe feiten terugslaan

2011-11-05T20:32:00.000+01:00

Onderzoekers ontdekken een verrassende bedreiging voor de democratie: onze hersenen.

Meer lezen »

De valkuilen van ons denken Deel 3/3

2011-10-30T19:43:00.002+01:00

Het derde deel uit een reeks van 3 afleveringen waarin we weer een aantal denkfouten tegenkomen en wat dieper ingaan op de psychologie achter de denkfouten.

Meer lezen »

Oscillococcinum op de Nederlandse televisie.

2011-10-27T21:57:00.002+02:00

Alex, een luisteraar van de podcast stuurde me volgende link op.

Meer lezen »

De valkuilen van ons denken Deel 2/3

2011-10-23T21:17:00.003+02:00

Het tweede deel uit een reeks van 3 afleveringen waarin we weer een aantal denkfouten tegenkomen en wat dieper ingaan op de psychologie achter de denkfouten.

Meer lezen »

De valkuilen van ons denken Deel 1/3

2011-10-15T22:37:00.001+02:00

Een nieuwe reeks van 3 afleveringen waarin we weer een aantal denkfouten tegenkomen en wat dieper ingaan op de psychologie achter de denkfouten.

Meer lezen »

Iedereen paranormaal.

2011-10-09T22:11:00.004+02:00

Iedereen paranormaal: ontdek uw zesde zintuig by Gili

My rating: 4 of 5 stars

Mooi en interessant boek met leuke dingen om zelf te proberen.

Legt de lezer ook helder uit waarom hij niet te naïef moet zijn in het geloven van al die para-priet-praat.

Maar het geheel is niet zo goed gestructureerd. Het boek komt niet echt over als een geheel.

Toch het lezen waard.

View all my reviews

Een 'gouwe ouwe'

2011-10-09T21:09:00.005+02:00

Hier nog een 'gouwe ouwe' waar ik toevallig ben op uitgekomen. Een discussie tussen een jongere professor Johan Braeckman en toenmalig minister Marcel Colla. Het citaat lijkt wel geschreven met de minister voor ogen. Zou hij er na al die jaren nog zo over denken?

Meer lezen »

Vitaal water.

2011-10-08T21:37:00.006+02:00

Het Nederlandse ingenieursbureau DHV wereldwijd actief in waterzuivering, dijkherstel en natuurontwikkeling, heeft een team van zeven personen dat werkt aan zogeheten vitaal water. `water dat door speciale cascades van grote keramische schalen stroomt, zou daarbij gevoelig worden gemaakt voor kosmische krachten.

Meer lezen »

Homeopathische intimidatie

2011-10-02T20:12:00.002+02:00

Is Boiron een gemoedelijk idealistisch bedrijf dat tegen de stroom van Big Farma in probeert de magische eigenschappen van homeopathie ter beschikking te stellen, of zijn ze net Big-Homeopatica die een gewone italiaanse blogger voor de rechter daagt omdat hij zich vragen stelt over de werking van hun producten?

Meer lezen »

Het complot van de WTC torens

2011-09-25T21:01:00.003+02:00

Ed Current vertelt ons hoe het nu juist zit met gebouw 7 van het WTC op 11 september 2001

Meer lezen »

De politieke chemie van olie

2011-09-18T20:35:00.004+02:00

Aan de benzinepomp zijn we veel te weinig bezig met wat er echt aan de hand is. Lisa Margonelli schetst het beeld.

Meer lezen »

Ricky Gervais: Atheisme hoeft niet beledigend te zijn - CNN

2011-09-14T10:09:00.002+02:00

Ricky Gervais deelt ons zijn idee mee over geloven en niet geloven.
Meer lezen »

Building 7 Verklaard

2011-09-14T09:54:00.003+02:00

Edward Current is een vleesgeworden "The Onion". Hij is gespecialiseerd in het naspelen van fundamentalisten en dan nog wat 'lichtelijk' te overdrijven. Aan de reacties op zijn YouTube video's is te zien dat niet alleen believers, maar ook non believers vaak in de val lopen.

Meer lezen »

Tien leugens die mijn natuurlijke-geboorte-instructeur mij vertelde.

2011-09-11T20:17:00.002+02:00

MD. Amy Tuteur zet 10 illusies over bevallen op een rijtje.

Meer lezen »

Interview met Maryam Namazie

2011-09-09T21:42:00.003+02:00

Maryam Namazie is een Iraanse balling, een uitgesproken tegenstander van de militante islam en een strijder tegen de shariawetgeving.

Meer lezen »

Ernstige psychiater gezocht - Deel 4

2011-09-04T19:48:00.003+02:00

Patrick Vermeren gaat op zoek naar deugdelijke psychiatrische therapien Deel 4.

Meer lezen »

Anders Leiden

2011-08-31T21:29:00.002+02:00

Anders Leiden by Patrick Vermeren

My rating: 5 of 5 stars

Prachtig boek!

Iedereen die op één of andere manier leiding moet geven aan mensen moet dit boek lezen!

Nadat ik "Rond Leiderschap" en "De HR-ballon" van Vermeren gelezen had, was ik automatisch ook benieuwd naar dit boek.

Hij behandelt ongeveer dezelfde problematiek als in "Rond Leiderschap", maar op een gemakkelijkere en vlottere manier. Het is dan ook een aanrader voor iedereen die de 500+ bladzijden van "Rond Leiderschap" niet ziet zitten. Dat zijn dus alle mensen die niet dagelijks met leidinggeven bezig zijn, want eerder schreef ik al dat een leidinggevende die zichzelf respecteert, "Rond Leiderschap" MOET lezen!

Toch haalt hij in dit boek een aantal zaken aan die hij in "Rond leiderschap" niet aanhaalde. Het is dus zeker de moeite om beide boeken te lezen.

Een belangrijke verwittiging: Het lezen van dit boek zou wel eens ernstige schade kunnen aanbrengen aan je vooroordelen over een aantal management praktijken, zoals: Vrouwen en management, de jaarlijkse beoordeling, onderhandelen met vakbonden en nog veel meer...

Patrick Vermeren is de rationele oase in de woestijn van de management boeken!

View all my reviews

Ernstige psychiater gezocht - Deel 3

2011-08-29T20:26:00.001+02:00

Patrick Vermeren gaat op zoek naar deugdelijke psychiatrische therapien Deel 3.

Meer lezen »

Kritisch denken genomineerd voor European podcast award!

2011-08-24T23:18:00.003+02:00

En nu hebben we nog stemmen nodig. Veel stemmen.

Dus, via onderstaande link
http://www.european-podcast-award.eu/index.php?id=15&L=9&podid=2612&no_cache=1&tx_ddpodcast_pi1[art]=vote

Ernstige psychiater gezocht - Deel 2

2011-08-19T21:58:00.002+02:00

Patrick Vermeren gaat op zoek naar deugdelijke psychiatrische therapien.

Meer lezen »

Ernstige psychiater gezocht - Deel 1

2011-08-14T20:28:00.002+02:00

Patrick Vermeren vertelt over de lijdensweg die hij en zijn echtgenote hebben doorlopen op zoek naar een echte psychiater tussen alle charlatans.

Meer lezen »

Antwoord op "In de loopgraven vind je geen atheïsten."

2011-08-13T17:08:00.002+02:00

Geen commentaar!

Origineel artikel.

Maar kunnen ze lijden?

2011-08-11T22:55:00.001+02:00

De grote moraalfilosoof Jeremy Bentham, de grondlegger van het utilitarisme, deed de beroemde uitspraak: "De vraag is niet: 'Kunnen ze redeneren?', ook niet 'Kunnen ze praten?’ maar 'Kunnen ze lijden?'"

Meer lezen »

Zeno’s Paradox en het Probleem van de Vrije Wil deel 2

2011-08-07T21:59:00.002+02:00

Het bestaan van vrije wil is een onderwerp waarover 1000den generaties filosofen zich gebogen hebben. Wat kunnen we erover zeggen?

Meer lezen »

Zeno’s Paradox en het Probleem van de Vrije Wil deel 1

2011-08-01T21:45:00.002+02:00

Het bestaan van vrije wil is een onderwerp waarover 1000den generaties filosofen zich gebogen hebben. Wat kunnen we erover zeggen?

Meer lezen »

John Lloyd inventariseert het onzichtbare

2011-07-28T22:16:00.002+02:00

De raadselen van de natuur komen haarscherpe humor tegen in deze hilarische, 10 minuten durende mix van spitsvondigheden en leuke lessen waarin komiek, schrijver en tv-man John Lloyd speelt met de betekenis van een aantal onzichtbare dingen.
Misschien niet erg kritisch, maar toch erg leuk.

Meer lezen »

Neil Tyson heeft het over UFO's en het argument van onwetendheid.

2011-07-19T18:56:00.004+02:00

Wie Neil Tyson nog nooit in actie heeft gezien, heeft hier de kans om hem in een negen minuten durende video op zijn onnavolgbare manier te horen uitleggen waarom tot nog toe het bewijsmateriaal voor buitenaardse bezoekers onvoldoende is. Je kan kiezen tussen Engelse of Nederlandse ondertiteling.

Meer lezen »

Luisterboek "Het ontstaan der soorten"

2011-07-10T22:37:00.001+02:00

Ongeveer een jaar heb ik eraan gewerkt, maar nu staat het officieel online!
Het Luisterboek: "Het ontstaan der soorten van dieren en planten door middel van de natuurkeus"

Dit meesterwerk van Charles Darwin en vertaald door de vermaarde Nederlandse bioloog T.C. Winkler in 1860 (dus onmiddellijk na de Engelse publicatie) zou eigenlijk door IEDEREEN gelezen moeten worden! Maar nu kan je er ook voor kiezen om ernaar te luisteren dankzij Librivox.
Meer dan 18 uur luisterplezier. Je hebt nu de kans om eindelijk dat grote gat in je kennis op te vullen!

Ondanks het zeer hoge wetenschappelijke gehalte van dit boek leest het toch indrukwekkend vlot!
Je kan het hier downloaden. Maar nog beter: Via deze link kan je het via iTunes downloaden. (werkt misschien nog niet bij publicatie van van deze post)

Brief van Christopher Hitchens

2011-07-09T22:05:00.004+02:00

Christopher Hitchens is zwaar ziek waardoor hij niet aanwezig kon zijn op het atheistisch congres in Dublin. Daarom heeft hij een brief geschreven.

Meer lezen »

Hoe moet je experts gebruiken - en wanneer niet

2011-07-02T20:24:00.006+02:00

We vertrouwen experts, of mensen die we als experts zien soms bijna blindelings. Maar is dat wel een goed idee? En indien niet, wat moet je dan wel doen?

Als je voor de eerste keer deze blog bezocht, raad ik aan om eerst te beginnen met het lezen of beluisteren van de eerste 10 afleveringen over "Logische misvattingen" of "drogredenen". De rest van deze podcast is voor een groot stuk daarop gebaseerd.

Je kan deze podcast downloaden door met met de rechtermuisknop op het figuurtje hieronder te drukken en dan "Save link as" te selecteren. (op een Mac moet je klikken met CTRL ingedrukt):

Of je kan abonneren via iTunes door hier te klikken:

Je kan ook voor informatie naar mijn website.

Hier is de transcript:

Goeiedag, het is vandaag zondag 3 juli 2011, ik ben Jozef Van Giel en dit is de 91ste aflevering van deze podcast.
Deze aflevering kwam tot stand mede dankzij Rik Delaet.
De muziek is van Niek Lucassen.
Met het geld dat een aantal trouwe luisteraars gestort hebben, en nog wat bijgelegd van mezelf, heb ik ondertussen een nieuw opnametoestel gekocht. Een digitale draagbare recorder. Het lijkt een beetje op een ouderwetse dictafoon, met dat verschil dat de klank veel beter is, het is eigenlijk ontworpen voor muzikanten, en dat de opname op een SD-kaartje gebeurt in plaats van op een mangeetband.
Vandaag horen jullie het resultaat ervan. Waarschijnlijk zal het nog verbeteren met enige experimenten.
Maar bovenal, ik zal dat toestel nu ook kunnen gebruiken om mee te nemen naar skeptische bijeenkomsten en daar speeches mee op te nemen of interviews te doen.

Vandaag bespreken we hoe je experts moet gebruiken. Dit is een TEDtalk van Noreena Hertz. De vertaling is van Roelof Potters en nagezien door Rik Delaet.
Voor wie het nog niet gezien heeft, nu kan je de TEDtalks ook als podcast via iTunes downloaden. Ze zijn dan natuurlijk wel in het Engels.

1. Noreena Hertz: Hoe moet je experts gebruiken - en wanneer niet

http://www.ted.com/talks/lang/eng/noreena_hertz_how_to_use_experts_and_when_not_to.html

Het is maandagmorgen. In Washington zit de president van de Verenigde Staten in het Oval Office te bedenken of hij wel of niet Al Qaeda in Jemen zal aanvallen. In Downing Street 10 is David Cameron aan het nadenken of hij meer banen in de publieke sector moet opheffen om zo een recessie het hoofd te bieden. In Madrid staat Maria Gonzalez bij de deur te luisteren naar haar baby die huilt en huilt en ze vraagt zich af of ze haar moet laten huilen totdat zij in slaap valt of dat ze haar moet oppakken. En ik zit bij het bed van mijn vader in het ziekenhuis, en denk na of ik hem moet laten drinken van de fles water waarvan de dokter zojuist zei, "Je moet hem vandaag laten drinken,"-- mijn vader heeft al een week niets naar binnen gekregen -- of dat ik door hem de fles te geven hem feitelijk zou doden.

We staan vaak voor belangrijke beslissingen met gewichtige consequenties gedurende ons leven. En we hebben strategieën om met deze beslissingen om te gaan. We praten erover met onze vrienden, we doorzoeken het Internet, we zoeken in boeken. Maar toch, zelfs in deze tijd van Google, TripAdvisor en Amazon zijn het nog steeds de experts waar we het meest op vertrouwen -- vooral als de belangen erg groot zijn en de beslissing er echt toe doet. Want in een wereld met een stortvloed aan data en extreme complexiteit, geloven we dat experts beter zijn in het verwerken van informatie dan dat wij dat kunnen -- dat zij in staat zijn om betere conclusies te trekken dan dat we dat zelf kunnen. En in deze soms beangstigende of verwarrende tijd voelen we ons gerustgesteld door de bijna ouderlijke autoriteit van experts die ons zo helder vertellen wat we mogen en niet mogen doen.

Maar ik geloof dat dit een groot probleem is. Een probleem met mogelijk gevaarlijke consequenties voor ons als samenleving, als cultuur en onszelf als individu. Het is niet zo dat experts niet heel veel aan de wereld hebben bijgedragen -- natuurlijk hebben ze dat. Het probleem ligt bij ons: wij zijn verslaafd geraakt aan experts. We zijn verslaafd geraakt aan hun zekerheid, hun geruststelling hun stelligheid en in dat proces hebben we onze verantwoordelijkheid overgedragen, vervingen we ons denkvermogen en onze intelligentie voor hun vermeend wijze woorden. We hebben onze macht overgegeven, onze ongemakkelijke onzekerheid ruilden we in voor de illusie van zekerheid die zij ons leveren. Dit is geen overdrijving. In een recent experiment, liet een groep volwassenen hun hersenen scannen in een MRI-scanner terwijl ze luisterden naar experts. De resultaten waren nogal bijzonder. Terwijl ze luisterden naar de stem van de experts werd het deel van de hersenen dat onafhankelijk beslissingen neemt, uitgeschakeld. Het kwam letterlijk tot stilstand. En zij luisterden naar alles wat de experts zeiden en volgden hun advies, hoe goed of slecht ook.

Maar experts hebben het soms fout. Wist je dat studies uitwijzen dat dokters in 4 van de 10 gevallen een foute diagnose stellen? Wist je dat als je zelf je belastingformulier invult je dat statistisch gezien veel waarschijnlijker correct invult dan als je dat door een belastingadviseur laat doen? En dan is er nog, natuurlijk, het voorbeeld dat we maar al te goed kennen: financiële experts die het zo fout hebben gezien dat we nu de ergste recessie sinds de jaren '30 beleven. Omwille van onze gezondheid, onze welvaart en onze collectieve veiligheid is het noodzakelijk dat we die delen van de hersenen die onafhankelijk beslissingen nemen aan laten staan. En ik zeg dit als een econoom die, gedurende de laatste paar jaar haar onderzoek heeft gefocust op wat we nou eigenlijk denken en wie we vertrouwen en waarom. Maar ook -- en ik ben me bewust van de ironie daarvan -- als zelf een expert, als een professor, als iemand die minister-presidenten adviseert, leiders van grote bedrijven, internationale organisaties, maar een expert die gelooft dat de rol van experts moet veranderen, dat we meer zelf moeten denken, meer democratisch, en meer open staan voor mensen die zich verzetten tegen onze standpunten. Om jullie te laten begrijpen waar ik vandaan kom, breng ik jullie naar mijn wereld, te weten die van de experts.

Er zijn natuurlijk uitzonderingen, wonderlijke beschavingsbevorderende uitzonderingen. Maar wat mijn onderzoek laat zien is dat experts in het algemeen een erg rigide bolwerk vormen, een bolwerk waar een erg dominante zienswijze uit voortvloeit die vaak kritische geluiden het zwijgen oplegt zodat experts met de hoofdstroom meegaan en daarbij vaak ook hun eigen goeroes vereren. Alan Greenspans beweringen dat het tijdperk van economische groei alsmaar door zou gaan, werd niet uitgedaagd door zijn gelijken. Tot na de crisis, natuurlijk. We leren ook dat experts hun positie bepalen, geleid worden door de sociale en culturele normen van hun tijd -- of het nou dokters waren uit Victoriaans Engeland bijvoorbeeld, die vrouwen naar het gesticht stuurden omdat ze hun seksuele verlangens uitten, of the psychiaters in de Verenigde Staten die, tot en met 1973, nog steeds homoseksualiteit als mentale ziekte categoriseerden.

En dit alles betekent dat paradigma's heel veel tijd nodig hebben om te veranderen, dat complexiteit en nuance genegeerd worden, en dat geld ook een rol speelt -- want we hebben allemaal het bewijs gezien van farmaceutische bedrijven die geneesmiddelenonderzoek financieren waar gemakshalve de ergste bijwerkingen werden weggelaten. Of studies betaald door de voedingsmiddelenindustrie over hun nieuwe producten waarin de gezondsheidsclaims van producten die ze op de markt gaan brengen zwaar zijn overdreven. De studie liet zien dat de voedingsindustrie typisch zeven keer meer overdreef dan een onafhankelijke studie.

En we moeten ons er ook van bewust zijn dat experts ook fouten maken. Ze maken elke dag fouten -- fouten die voortkomen uit onzorgvuldigheid. Een recente studie in de Archieven van Chirurgie liet chirurgen zien die gezonde eierstokken verwijderden, aan de verkeerde kant van de hersenen opereerden, ingrepen uitvoerden op de verkeerde hand, elleboog, oog, voet, en ook vergissingen door denkfouten. Een veel voorkomende denkfout bij radiologen is at als zij naar CT-scans kijken, ze sterk beïnvloed worden door hetgeen de verwijzende arts heeft gezegd over wat hij vermoedt dat het probleem van de patiënt is. Een radioloog kijkt bijvoorbeeld naar een scan van een patiënt waarbij, zeg maar, longontsteking wordt vermoed. Vaak stoppen ze dan letterlijk met kijken als ze bewijs van longontsteking op de scan zien. Zodat ze de tumor missen die 8 centimeter lager zit in de longen van de patiënt.

Tot dusver heb ik enkele inzichten met u gedeeld over de wereld van de experts. Dit zijn natuurlijk niet de enige inzichten die ik kan meedelen, maar ik hoop dat ik jullie in ieder geval een goed idee heb gegeven van waarom we moeten stoppen ons door hen op sleeptouw te laten nemen, waarom we moeten rebelleren en waarom we ons onafhankelijk beslissingsvermogen aan moeten zetten. Maar hoe kunnen we dat doen? Vanwege de resterende tijd, zal ik aandacht geven aan drie strategieën. Ten eerste, moeten we bereid zijn om met experts om te gaan terwijl we afstand nemen van het idee dat het moderne apostelen zijn. Dit betekent niet dat je een doctorsgraad moet hebben in ieder vakgebied. Maar het betekent wel dat we tegenover hun onvermijdelijke dikdoenerij moeten eisen dat zij ons iets uitleggen in een taal die we ook echt begrijpen. Waarom zei mijn dokter me, toen ik een operatie had ondergaan, "Pas op voor hyperpyrexie, mevrouw Hertz.", terwijl hij net zo makkelijk had kunnen zeggen dat ik moest oppassen voor hoge koorts? Klaar zijn om met experts om te gaan, gaat over de bereidheid om achter hun grafieken te kijken, hun vergelijkingen, hun voorspellingen, hun profetieën en klaar staan met de juiste vragen -- vragen als: wat zijn de vooronderstellingen die dit onderbouwen? Op welk bewijs is dit gebaseerd? Wat was de focus van uw onderzoek? En wat heeft het genegeerd?

Recent werd duidelijk dat experts bij medicijnenonderzoek typisch eerst medicijnen uitproberen op voornamelijk mannelijke dieren en daarna voornamelijk op mannen. Op de één of andere manier lijkt het er op dat zij over het hoofd zien dat de helft van de wereldbevolking uit vrouwen bestaat. En de vrouwen vallen hiermee niet in de medische prijzen, want het blijkt nu dat veel van deze medicijnen veel minder goed werken bij vrouwen dan bij mannen -- en de medicijnen die het wel goed doen, doen het zo goed dat ze eigenlijk schadelijk zijn voor vrouwen. Je moet een rebel zijn om in te zien dat de aannamen van experts en hun methodologieën gemakkelijk tot fouten leiden.

Ten tweede moeten we ruimte creëren om te komen tot wat ik noem het oproepen van verschil van mening. Als we paradigma's willen laten verschuiven, als we doorbraken willen forceren, als we mythen willen ontmaskeren dan moeten we een omgeving creëren waarin de ideeën van de experts de strijd moeten aangaan met dat wat wij inbrengen als nieuwe, diverse, tegenstrijdige, ketterse zienswijzen in de discussie. Zonder angst, in de wetenschap dat vooruitgang niet alleen door de creatie van ideeën ontstaat, maar ook door de vernietiging ervan -- en ook door de wetenschap dat als we onszelf omringen met diverse tegenstrijdige en ketterse zienswijzen al het onderzoek ons leert dat dat ons feitelijk slimmer maakt. Dissidentie aanmoedigen is een rebelse houding want het gaat in tegen ons instinct dat ons zegt dat we ons moeten omringen met meningen en advies waarin we al geloven of waarvan we willen dat het waar is. Daarom spreek ik over de noodzaak om actief verschillen van mening op te roepen.

Google CEO Eric Schmidt voert deze filosofie uit in de praktijk. Bij vergaderingen kijkt hij uit naar de persoon aan tafel -- armen over elkaar, onrustig kijkend -- en hij betrekt deze persoon in de discussie om te zien of deze inderdaad een andere mening heeft zodat er een meningsverschil in de vergadering is. Het oproepen van meningsverschillen gaat over het erkennen van de waarde van meningsverschillen, onenigheid en verscheidenheid. We moeten zelfs verder gaan. We moeten op fundamentele wijze herdefiniëren wat experts nou eigenlijk zijn. De conventionele opvatting is dat experts mensen zijn met een geavanceerde graad, dure titels, diploma's, bestsellerboeken -- individuen met een hoge status. Maar stel je eens voor dat we deze opvatting over expertise als een soort van elitecorps nu eens zouden laten vallen en in plaats daarvan de notie van democratische expertise zouden omarmen -- waarin expertise niet alleen het domein is van chirurgen en CEO's, maar ook van winkelmeisjes -- jawel.

Best Buy, the consumentenelektronicawinkel, laat al zijn medewerkers -- de schoonmakers, winkelbedienden, de mensen in de backoffice, niet alleen zijn planningsteam -- wedden, ja wedden, op dingen als of een product het goed gaat doen in de kerstverkopen of niet, en of nieuwe ideeën van klanten door het bedrijf moeten worden uitgevoerd, en of een project op tijd af zal zijn. Door gebruik te maken van en de expertise in het bedrijf te omarmen, kon Best Buy er bijvoorbeeld achter komen dat de winkel die zij in China gingen openen -- een grote megawinkel -- niet op tijd open zou gaan. Want toen men aan het personeel vroeg om te wedden op het feit of de winkel op tijd open zou gaan of niet, bleek een groep van de financiële afdeling, alles in te zetten op de verwachting dat dat niet ging gebeuren. Het bleek dat zij op de hoogte waren van iets waar niemand anders in het bedrijf van afwist, van een technische blunder die niet door de planningsexperts noch door de experts op de werkvloer in China was opgemerkt.

De strategieën die ik vanavond heb besproken -- aanvaarden van onenigheid, experts uitdagen, democratiseren van expertise en rebelleren zijn strategieën die, zo denk ik, ons allemaal kunnen helpen om de uitdagingen van deze verwarrende, complexe, moeilijke tijden te lijf te gaan. Want als we dat deel van onze hersenen waarmee we onafhankelijk beslissingen nemen aan laten staan, als we experts uitdagen, als we sceptisch zijn, als we autoriteit ter discussie stellen, als we rebels zijn, maar ook als we ons veel comfortabeler voelen met nuance, onzekerheid en twijfel, en als we experts toestaan zich ook uit te drukken in dergelijke begrippen dan zullen we veel beter voorbereid zijn op de uitdagingen van de eenentwintigste eeuw. Want nu is het meer dan ooit niet de tijd van het blind volgen, blind accepteren, blind vertrouwen. Nu is het tijd om de wereld tegemoet te treden met onze ogen wijd open -- ja, met gebruikmaking van experts om zaken te helpen uitzoeken, zeker -- ik wil mezelf niet volledig zonder werk laten zetten -- maar we moeten ons bewust zijn van hun beperkingen en, natuurlijk, ook die van ons.

Dank u.

2. Het citaat

Het citaat van vandaag komt Daniel Dennett. In een uitleg over evolutietheorie, mooie vrouwen en zoete smaken, zegt hij:

Om te begrijpen waarom honing zoet smaakt moet je niet kijken naar de glucose moleculen. Je moet kijken naar onze hersenen.

Tot de volgende keer.

Je genen: meer virus dan mens?

2011-06-25T23:39:00.006+02:00

Een korte video om mensen die het gevoel hebben dat we een 'uitverkoren soort' zijn even met hun voeten op de begane grond te zetten. Geniet ervan!

Hier vind je de volledige talk, weliswaar niet ondertiteld:

Neurolinguistisch programmeren

2011-06-19T21:31:00.003+02:00

Volgens de uitvinders van "Neurolinguistisch programmeren", kan deze techniek al je problemen oplossen. Van innovatiever zijn, over efficiënter werken, beter leiding geven en zelfs het oplossen van psychologische problemen. Welke wetenschappelijke literatuur steunt deze beweringen?

Meer lezen »

Motivatie en verloning

2011-06-11T21:43:00.001+02:00

Bijna alle bedrijven willen prestatieafhankelijke verloningen en zijn overtuigd dat dat helpt om de werknemers beter te doen presteren. Maar is dat wel zo? Wat zegt de wetenschap?

Je kan deze podcast downloaden door met met de rechtermuisknop op het figuurtje hieronder te drukken en dan "Save link as" te selecteren. (op een Mac moet je klikken met CTRL ingedrukt):

Of je kan abonneren via iTunes door hier te klikken:

Je kan ook voor informatie naar mijn website.

Hier is de transcript:

Goeiedag, het is vandaag zondag 12 juni 2011, ik ben Jozef Van Giel en dit is de 89ste aflevering van deze podcast.
Deze aflevering kwam tot stand mede dankzij Rik Delaet.
De muziek is van Niek Lucassen.
In vorige afleveringen hebben we gezien dat hoe langer hoe meer vakgebieden zichzelf serieus gaan nemen en de wetenschappelijke methode ontdekken. Zo ook de psychologie die de prewetenschappelijke periode van Freud en Jung inmiddels verlaten hebben.
Management scholen zitten blijkbaar nog altijd in de pre-wetenschappelijke tijd! Onlangs was ik op een avondactiviteit van een sectorvereniging. En zoals meestal nodigen ze dan een professor van een gerenommeerde managementschool uit om te spreken. Dit keer ging het over open innovatie. Dat komt eigenlijk neer op de trend dat je met andere bedrijven moet samenwerken om sneller en beter aan vernieuwing te doen. De professor was ondertussen al bezig met het schrijven van alweer een nieuw management boek over het onderwerp. Tijdens de drink, na de toespraak vroeg ik hem hoe hij te werk gaat in zijn onderzoek. Hij verklaarde, zich van geen kwaad bewust, dat ze verschillende managers interviewen. Ik vroeg hem hoe hij dan zorgt dat zijn conclusies wetenschappelijk gefundeerd zijn. Hij keek me verward aan en antwoordde dat managers niet geïnteresseerd zijn of iets wetenschappelijk is of niet. Ze zijn alleen maar geïnteresseerd in het feit of iets werkt. Ik vroeg hem hoe hij dan weet dat het echt werkt en dat de effecten niet gewoon berusten op cognitieve dissonantie effecten en confirmatieneiging. Hij begreep het niet helemaal. Ik zei dat kwakzalvers ook heel dikwijls denken dat hun middeltjes echt werken omdat ze de missers vergeten. Hij lachte even en sprak iemand anders aan over een ander onderwerp.
Je ziet het, er is nog heel veel werk voor de skeptische beweging. Ik denk dat die professor er eigenlijk zelfs niet geïnteresseerd is of zijn theorieën echt werken. Alleen dat zijn boeken verkopen.

De aflevering van vandaag gaat over een onderwerp waar misschien wel 99% van de managers tegen zondigen, ondanks de indrukwekkende hoeveelheid wetenschappelijk bewijs van het tegendeel.

1. Dan Pink over Motivatie

http://www.ted.com/talks/dan_pink_on_motivation.html
In het Nederlands vertaald door Els De Keyser

Ik moet bij het begin een bekentenis doen. Iets meer dan 20 jaar geleden deed ik iets dat ik betreur, iets waar ik niet zo trots op ben, iets waarvan ik wilde dat niemand het wist, maar hier voel ik me verplicht het te onthullen. In de late jaren '80, in een moment van jeugdige overmoed, ben ik rechten gaan studeren.

Welnu, in Amerika is rechten een beroepsdiploma. Je haalt je universitair diploma. Daana studeer je verder af in rechten. En toen ik ging studeren deed ik het niet zo goed. Zacht uitgedrukt, ik deed het niet zo goed. Ik studeerde af in het deel van mijn rechtenklas dat de top 90 procent mogelijk maakte. Bedankt. Ik heb geen dag het beroep van advocaat uitgeoefend. Ik mocht het eigenlijk niet.
Maar vandaag, tegen beter weten in, tegen het advies van mijn eigen vrouw, wil ik proberen een paar van die juridische vaardigheden af te stoffen, wat er nog van over is. Ik wil jullie geen verhaal vertellen, ik wil een zaak bepleiten. Ik wil een zakelijk, op feiten gebaseerd pleidooi houden, ik zou bijna zeggen als advocaat, om opnieuw na te denken over hoe wij onze bedrijven managen.

Dus, dames en heren van de jury, bekijk dit eens. Dit is het zogenaamde kaarsvraagstuk. Misschien hebben sommigen van jullie dit al eerder gezien. Het is ontwikkeld in 1945 door een psycholoog genaamd Karl Duncker. Karl Duncker heeft dit experiment ontwikkeld, dat wordt gebruikt in een hele reeks van experimenten in de Gedragswetenschappen. Het werkt zo. Stel dat ik de leider van het experiment ben. Ik breng je naar een kamer. Ik geef je een kaars, een doos punaises en lucifers. Ik zeg je: "Jouw taak is om de kaars aan de muur te bevestigen zonder dat het kaarsvet op de tafel druppelt." Wat zou je doen?

Veel mensen beginnen de kaars met punaises aan de muur te bevestigen. Werkt niet. Iemand, sommige mensen - en ik zag iemand de beweging hier maken - sommige mensen hebben een heel goed idee. Ze steken de kaars aan, smelten die van opzij, en proberen die vast te plakken. Het is een geweldig idee. Werkt niet. En uiteindelijk, na vijf of 10 minuten, vinden de meeste mensen hoe het moet. Dat zie je hier. De sleutel is het overbruggen van zogenaamde functionele fixatie. Je kijkt naar het doosje en je ziet het alleen als een bakje voor de punaises. Maar het kan ook een andere functie vervullen, als platform voor de kaars. Het kaarsvraagstuk. Je prikt het punaisedoosje aan de muur met de punaises en zet de kaars erop.

Nu wil ik je vertellen over een experiment, aan de hand van het kaarsvraagstuk, gedaan door een wetenschapper genaamd Sam Glucksberg, die nu aan de Princeton University in de VS werkt. Dit toont de kracht aan van beloningsprikkels. Dit is wat hij deed. Hij verzamelde zijn deelnemers. Hij zei: "Ik ga jullie tijd opnemen. Hoe snel kunnen jullie dit vraagstuk oplossen?" Tot één groep zei hij: ik ga jullie tijd opnemen om de norm vast te stellen, gemiddelden voor de typische tijd die nodig is om dit soort vraagstuk op te lossen.

De tweede groep bood hij beloningen aan. Hij zei: "Als je in de top 25 van de snelste tijden terechtkomt, krijg je vijf dollar. Als je de snelste bent van iedereen die we vandaag testen, dan krijg je 20 dollar." Dit is enkele jaren geleden. Aangepast voor inflatie. Het is een behoorlijke som voor een paar minuten werk. Het is een mooie motivator.

Vraag: Hoeveel sneller loste deze groep het vraagstuk op? Antwoord: Gemiddeld deden ze er drie en een halve minuut langer over. Drie en een halve minuut langer. Dit slaat toch nergens op? Ik bedoel, ik ben een Amerikaan. Ik geloof in de vrije markt. Dat is niet hoe het hoort te werken. Akkoord? Als je wil dat mensen beter presteren, beloon je ze. Akkoord? Bonussen, commissies, hun eigen reality show. Beloon ze. Zo werkt dat in het bedrijfsleven. Maar dat gebeurt hier niet. Je hebt een beloningsprikkel ontworpen om het denken aan te scherpen en de creativiteit te versnellen. En je bereikt het omgekeerde effect. Het stompt het denken af en blokkeert de creativiteit.

Interessant aan dit experiment is dat het geen afwijking is. Dit is keer op keer overgedaan, telkens weer, bijna veertig jaar lang. Deze voorwaardelijke motivatoren -- als je dit doet, krijg je dat -- werken in sommige omstandigheden. Maar voor veel taken werken ze ofwel niet, ofwel - vaak - doen ze kwaad. Dit is één van de best onderbouwde onderzoeksresultaten van de sociale wetenschappen. En ook een van de meest genegeerde.

Ik heb de laatste jaren besteed aan onderzoek naar menselijke motivatie. Vooral de dynamiek van extrinsieke motivatoren en intrinsieke motivatoren. En ik zeg je, het komt niet eens in de buurt. Als je kijkt naar de wetenschap, is er een mismatch tussen wat de wetenschap weet en wat het bedrijfsleven doet. Wat verontrustend is, is dat onze manier van werken in bedrijven -- denk aan de aannames en protocollen waarop onze bedrijven gebaseerd zijn, hoe we mensen motiveren, hoe we onze mensen inzetten -- volledig op deze extrinsieke motivatoren is gebouwd, op straffen en belonen. Dat werkt goed voor veel soorten 20e-eeuwse taken. Maar voor 21e-eeuwse taken werkt die mechanistische benadering van belonen en straffen niet, ze werkt vaak niet, en vaak doet ze kwaad. Ik toon jullie wat ik bedoel.

Glucksberg deed nóg een experiment dat hierop lijkt. Hij stelde het probleem een beetje anders voor, legde de punaises naast het doosje. Maak de kaars aan de muur vast zonder dat het kaarsvet op de tafel druppelt. Zelfde afspraak. Voor jullie nemen we tijd op om de norm te bepalen. Aan jullie geven we een beloning. Wat gebeurde er deze keer? Deze keer deed de groep met de beloningen het stukken beter dan de andere. Waarom? Als de punaises uit het doosje zijn is het echt makkelijk, niet?

Als-dan-beloningen werken goed voor dat soort van taken, waar er een eenvoudige set van regels is en een duidelijk doel om na te streven. Door hun aard beperken beloningen onze focus. Ze concentreren de gedachten. Daarom werken ze zo vaak. Voor taken als deze -- een nauwe focus, je ziet het doel voor ogen, je gaat er recht op af -- werken ze heel goed. Voor het echte kaarsvraagstuk wil je niet zo werken. De oplossing ligt niet hier. De oplossing ligt in de periferie. Je kunt beter rondkijken. De beloning versmalt onze focus en beperkt onze mogelijkheden.

Laat me je vertellen waarom dit zo belangrijk is. In West-Europa, in vele delen van Azië, in Noord-Amerika, in Australië, doen kantoorwerkers steeds minder van dit soort werk en steeds meer van dit soort werk. Dat routinewerk, met regeltjes, bepaalde vormen van boekhouding en financiële analyse, bepaalde soorten van computerprogrammeren, kan je vandaag gemakkelijk outsourcen, of automatiseren. Software kan het sneller. Low-cost- aanbieders over de hele wereld kunnen het goedkoper. Belangrijk zijn de meer creatieve, conceptuele vaardigheden.

Denk aan je eigen werk. Denk aan je eigen werk. De problemen waar je voorstaat, zelfs de problemen die we hier besproken hebben - hebben dat soort problemen een duidelijke set regels en één enkele oplossing? Nee. De regels zijn verwarrend. De oplossing, als ze al bestaat, is verrassend en ligt niet voor de hand. Iedereen in deze zaal werkt aan zijn eigen versie van het kaarsvraagstuk. Voor kaarsvraagstukken van welke aard ook, op elk gebied, werken die als-dan-beloningen, de dingen waar we zovele van onze bedrijven op hebben gebouwd, gewoon niet.

Hier word ik gek van. Dit is geen gevoel. Ik ben advocaat. Ik geloof niet in gevoelens. Het is geen filosofie. Ik ben Amerikaan. Ik geloof niet in filosofie. Dit is een feit. Of, zoals wij zeggen in mijn thuisstad Washington D.C., een waar feit. Laat mij u een voorbeeld geven van wat ik bedoel. Laat me het bewijs hier naar voren brengen. Want ik vertel geen verhaal, ik bepleit een zaak.

Dames en heren van de jury, ziehier mijn bewijs. Dan Ariely, een van de grote economen van onze tijd, en drie collega's van hem, deden een studie onder MIT-studenten. Ze gaven deze MIT-studenten een aantal spelletjes. Spelletjes waar creativiteit, motoriek en concentratie bij te pas kwamen. Ze boden hun, als ze goed presteerden, drie niveaus van beloningen aan. Kleine beloning, middelgrote beloning, grote beloning. Als je het echt goed doet, krijg je de grote beloning, enz. Wat is er gebeurd? Zolang voor de taak alleen mechanische vaardigheden nodig waren, werkten de bonussen zoals verwacht: hoe meer geld, hoe beter de prestaties. Maar zodra er voor de taak ook maar rudimentaire cognitieve vaardigheden nodig waren, leidde meer geld tot slechtere prestaties.

Toen zeiden ze: "Laten we checken of er culturele aspecten een rol spelen. Laten we dit gaan testen in Madurai, in India." Daar is de levensstandaard lager. Een beloning die bescheiden is naar Noord-Amerikaanse normen, is significanter in Madurai. Hetzelfde. Een aantal spelletjes, drie niveaus van beloningen. Wat gebeurt er? Mensen die het middenniveau van beloningen kregen aangeboden, deden het niet beter dan de mensen met de kleine beloningen. Maar hier deden de mensen die de hoogste beloningen aangeboden kregen, het het slechtst van allemaal. In 8 van de 9 onderzochte taken, over 3 experimenten, leidden hogere beloningen tot slechtere resultaten.

Word ik hier een zweem van socialistische samenzwering gewaar? Nee. Dit zijn economen van MIT, van Carnegie Mellon, van de Universiteit van Chicago. Weet je wie de sponsor van het onderzoek was? De Federal Reserve Bank van de Verenigde Staten. Dat is de Amerikaanse ervaring.

Laten we de plas oversteken naar de London School of Economics. LSE, London School of Economics. Alma mater van 11 Nobelprijswinnaars in de economie. Trainingsbasis van grote economische denkers zoals George Soros, en Friedrich Hayek, en Mick Jagger. Vorige maand, net vorige maand, bestudeerden economen aan LSE 51 studies over pretatiebeloningsprogamma's in bedrijven. Dit hadden ze te zeggen: "We concluderen dat financiële prikkels de algehele prestatie negatief kunnen beïnvloeden."

Er is een discrepantie tussen wat de wetenschap weet en wat het bedrijfsleven doet. Wat mij zorgen baat, nu we hier tussen de brokstukken van de economische ineenstorting staan, is dat te veel organisaties hun beslissingen nemen, hun beleid over talent en mensen bepalen op basis van veronderstellingen die achterhaald zijn, niet onderzocht en geworteld in de folklore eerder dan in de wetenschap. Als we echt uit deze economische knoeiboel willen geraken, als we heel goed willen presteren op die taken die de 21ste eeuw bepalen, dan is de oplossing niet om meer verkeerde dingen te doen. Om mensen te lokken met een grotere beloning, of te bedreigen met een hardere straf. We hebben een volledig nieuwe aanpak nodig.

Het goede nieuws is dat de wetenschappers die motivatie bestuderen, ons deze aanpak hebben aangegeven. Het is een aanpak die steunt op intrinsieke motivatie. Op de wens om dingen te doen omdat ze ertoe doen, omdat we ze leuk vinden, omdat ze interessant zijn, omdat ze deel zijn van iets belangrijks. Volgens mij draait dat nieuwe besturingssysteem voor bedrijven rond drie elementen: autonomie, meesterschap en zinvol doel. Autonomie, de drang om ons leven te sturen. Meesterschap, de wens om alsmaar beter te worden in iets dat ertoe doet. Zinvol doel, het verlangen om te doen wat we doen in dienst van iets dat groter is dan onszelf. Dit zijn de bouwstenen van een geheel nieuw besturingssysteem voor onze bedrijven.

Ik wil vandaag alleen over autonomie spreken. In de 20ste eeuw kwamen we met dit idee van management. Management komt niet uit de natuur voort. Het is als een televisietoestel. Iemand heeft het uitgevonden. Dat betekent niet dat het altijd zal blijven werken. Management is fantastisch. Traditionele managementideeën zijn fantastisch, als je volgzaamheid wil. Maar als je engagement wil, werkt zelfsturing beter.

Ik geef jullie een paar voorbeelden van radicale noties van zelfsturing. Wat dit betekent -- je ziet het niet vaak, maar je ziet de eerste tekenen van een interessant gebeuren. Het betekent dat je mensen naar behoren betaalt, en fair, absoluut. Zorg ervoor dat geld geen discussiepunt is. En geef mensen dan veel autonomie. Ik geef u enkele voorbeelden.

Hoeveel van jullie hebben gehoord van het bedrijf Atlassian? Minder dan de helft, zo lijkt het. Atlassian is een Australisch softwarebedrijf. En ze doen iets ongelooflijk cools. Een paar keer per jaar zeggen ze aan hun ingenieurs: "Ga voor de komende 24 uur werken aan wat je maar wil, zolang het geen deel uitmaakt van je gewone job. Werk aan wat je maar wil. Ingenieurs gebruiken deze tijd om een leuke softwarepatch, of elegante hack te ontwikkelen. Ze stellen dan alles wat ze ontwikkeld hebben, voor aan hun teamgenoten, aan de rest van het bedrijf, in een wilde, wollige voltallige personeelsvergadering, aan het eind van de dag. En omdat ze Australiërs zijn, drinkt iedereen daarna een biertje.

Ze noemen dit FedEx-Dagen. Waarom? Omdat je iets in één nacht moet leveren. Het is mooi. Niet slecht. Het is een zware merkinbreuk. Maar het is erg slim. Die ene dag van intense autonomie heeft een hele reeks softwarefixes opgeleverd die misschien nooit zou hebben bestaan.

Het werkt zo goed dat Atlassian het op een hoger niveau heeft gebracht, met 20 Procent Tijd. Google is er beroemd om. Ingenieurs mogen 20 procent van hun tijd besteden met werken aan wat ze willen. Ze delen hun tijd autonoom in, hun taak, hun team, hun techniek. Radicale hoeveelheden autonomie. Bij Google, zoals velen van jullie weten, komen ongeveer de helft van de nieuwe producten in een typisch jaar tot stand tijdens deze 20 Procent Tijd. Dingen zoals Gmail, Orkut, Google Nieuws.

Ik geef jullie een nog radicaler voorbeeld. Het heet "Results Only Work Environment". De ROWE. Ontworpen door twee Amerikaanse consultants, gebruikt in ongeveer een dozijn bedrijven rond Noord-Amerika. In een ROWE hebben mensen geen dagindeling. Ze komen wanneer ze willen. Ze moeten niet op een bepaald moment op kantoor zijn, ze moeten er helemaal niet zijn. Ze moeten alleen hun werk doen. Hoe ze het doen, wanneer ze het doen, waar ze het doen, dat kiezen ze zelf. In dit soort omgevingen zijn vergaderingen optioneel.

Wat gebeurt er? De productiviteit gaat bijna over de hele lijn omhoog, de betrokkenheid van het personeel stijgt, de werknemerstevredenheid stijgt, het verloop daalt. Autonomie, meesterschap en zinvol doel. Dit zijn de bouwstenen van een nieuwe manier om dingen te doen. Sommigen van jullie zullen dit bekijken en zeggen: "Hmm, dat klinkt mooi. Maar het is een utopie." En ik zeg: "Nee. Ik kan het bewijzen."

In het midden van de jaren '90 startte Microsoft met een encyclopedie genaamd Encarta. Ze hadden de juiste beloningsprikkels in stelling gebracht. Al de juiste prikkels. Ze betaalden professionals om duizenden artikels te schrijven en na te kijken. Goedbetaalde managers zagen toe op het geheel, om zeker te zijn dat het binnen budget en tijdig zou worden opgeleverd. Enkele jaren later startte een andere encyclopedie. Ander model, niet? Doe het voor je plezier. Niemand krijgt een cent, een euro of een yen. Doe het omdat je het graag doet.

Als je 10 jaar geleden naar een econoom was gestapt, waar dan ook, en had gezegd: "Ik heb 2 verschillende modellen om een encyclopedie op te zetten. Welke zou het halen in een tweestrijd?" 10 jaar geleden had je geen enkele nuchtere econoom gevonden waar dan ook op aarde, die het Wikipediamodel zou hebben voorspeld.

Dit is de titanenstrijd tussen deze twee benaderingen. Dit is de Ali-Frazier van de motivatie. Nietwaar? Dit is de "Thrilla in Manilla". Intrinsieke motivatie versus extrinsieke motivatie. Autonomie, meesterschap en zinvol doel, versus belonen en straffen. En wie wint? Intrinsieke motivatie, autonomie, meesterschap en zinvol doel, met knockout. Ik vat het even samen.

Er is een discrepantie tussen wat de wetenschap weet en wat het bedrijfsleven doet. Dit is wat de wetenschap weet. Eén: De beloningen van de 20ste eeuw, die motivatoren die we als natuurlijk onderdeel van het bedrijfsleven beschouwen, werken, maar alleen binnen een verbazend nauwe bandbreedte. Twee: Die als-dan-beloningen vernietigen vaak de creativiteit. Drie: Het geheim van hoge prestatie ligt niet in beloningen en straffen, maar in die onzichtbare intrinsieke drive. De drive om dingen te doen om de dingen zelf. De drive om dingen te doen omdat ze ertoe doen.

Hier komt het beste deel. Dit is het beste deel. We weten dit al. De wetenschap bevestigt wat we in ons hart weten. Als we deze discrepantie oplossen, tussen wat de wetenschap weet en wat het bedrijfsleven doet, als we onze motivatie, ons begrip van motivatie naar de 21ste eeuw overbrengen, als we voorbijgaan aan die luie, gevaarlijke ideologie van belonen en straffen dan kunnen we onze bedrijven versterken, en veel van die kaarsvraagstukken oplossen, en misschien, misschien, misschien kunnen we de wereld veranderen. Ik sluit mijn pleidooi af.

Ikzelf was tot vorig jaar ook overtuigd van het nut van bonussen. Ik was toen overtuigd dat dat een goed idee was… Nee dus. Het boek “over leiderschap” van Patrick Vermeren heeft mij op andere gedachten gebracht.
Een goede skepticus verandert van standpunt als hij geconfronteerd wordt met de juiste bewijzen.

Interessante bedenking is dat bankiers nogal sterk onderhandelen over hoge bonussen. Daaruit kunnen we dus alleen maar afleiden dat het beroep van bankier een heel eenvoudige job moet zijn.

2. Het citaat

Het citaat van vandaag komt van Nassim Nicolas Taleb. Taleb was een was trader op Wallstreet. Hij is geboren in Libanon, maar Amerikaans genaturaliseerd.
Hij heeft twee boeken geschreven die elke manager, bankbediende of beurshandelaar zou moeten lezen. De boeken zijn “Misleid door toeval” en “De zwarte zwaan”. De professor waarover ik aan het begin van deze aflevering sprak zal die boeken zeker niet gelezen hebben. In deze boeken waarschuwt Taleb voor mensen die denken dat ze de toekomst kunnen voorspellen –en hij heeft het dan niet over waarzeggers, maar wel over onder andere beursgoeroes—en over het zoeken naar patronen in volledig toevallige gegevens. Taleb steunt zijn ideeën op een hoop punten waarop ook de skeptische beweging steunt. Onder andere, de filosofie van Karl Popper en de psychologie van de cognitieve dissonantie.

Op pagina 184 van “De zwarte zwaan” schreef Taleb:

Een manager hoeft geen sterk ontwikkelde frontaalkwabben te hebben, slechts een combinatie van charisma, de capaciteit om verveling te verdragen en het vermogen om op een vlotte, oppervlakkige manier een razend drukke agenda af te werken.
En daarbij komt dat nog de “plicht” om naar de opera te gaan.

Tot de volgende keer

Lezing van prof. Albert Bartlett

2011-06-07T11:24:00.009+02:00

Hier de volledige lezing over de moeilijkheid voor mensen om om te gaan met de exponentiële functie en welke weerslag dat heeft op ons energiebeleid. Dit keer met Nederlandse ondertiteling. Je zal zien dat de ondertitels soms nogal lang uitvallen. Maar je kan de video op elk moment pauzeren of terugspoelen mocht het soms wat te snel gaan.

Het gaat natuurlijk in de eerste plaats over Amerikaanse toestanden maar wat is nog lokaal in onze mondiale samenleving?

Robert Gorter en de dood van generaal Abo Zeid

2011-06-04T19:50:00.001+02:00

Hoe "alternatieve geneeskunde" verantwoordelijk is voor de dood van iemand die eerst een stuk armer gemaakt werd.

Meer lezen »

Was dat de oorsprong van het leven?

2011-05-21T21:10:00.004+02:00

Zijn wetenschappers erin geslaagd om in het labo het begin van het leven na te bootsen?

Je kan deze podcast downloaden door met met de rechtermuisknop op het figuurtje hieronder te drukken en dan "Save link as" te selecteren. (op een Mac moet je klikken met CTRL ingedrukt):

Of je kan abonneren via iTunes door hier te klikken:

Je kan ook voor informatie naar mijn website.

Hier is de transcript:

Goeiedag, het is vandaag zondag 22 mei 2011, ik ben Jozef Van Giel en dit is de 87ste aflevering van deze podcast.
Deze aflevering kwam tot stand mede dankzij Rik Delaet.
De muziek is van Niek Lucassen.

Ik hoop dat ik deze aflevering nog gepubliceerd krijg, want op 21 mei, gisteren dus, moest het einde van de wereld zijn. Dat beweert ten minste Harold Camping.
Eigenlijk gaan dan 2% van de mensen die ooit geleefd hebben opgenomen worden in het eeuwige leven. Het echte einde van de wereld is pas op 21 oktober. Als je nu naar deze podcast aan het luisteren bent, betekent dat dus dat je niet opgenomen bent en dat je, samen met de andere niet uitverkorenen aan het aftellen bent tot het einde in oktober.
Mocht je dit niet geloven, dan kan je nog altijd wachten op 2012, als de mayakalender afloopt, je kan dan altijd met Patrick Geryl gaan schuilen.

Bedankt aan de luisteraars die een steun voor deze podcast gestort hebben en de ondergang van de wereld gisteren overleefden. Ik heb getwijfeld of ik iedereen persoonlijk zou bedanken, maar ik heb natuurlijk alleen email adressen van schenkers die ook al eens gereageerd hebben. Vandaar gewoon deze publieke bedanking. De Nederlanders waren weer zoals altijd de gulste schenkers. De Vlamingen die daar iets aan willen doen kunnen nog altijd een gift storten, maar natuurlijk ook de Nederlanders die het verschil nog groter willen maken.

Vandaag bespreken we

1. "Was het de Oorsprong van het Leven"? Biologen maken Zelfreplicerend RNA-molecuul

Deze tekst komt van The Daily Galaxy en is vertaald door Rik Delaet.

Het is paradoxaal dat terwijl onze toonaangevende microbiologen de bouwstenen van het leven in aardse labs proberen te creëren, ons heelal vol zit met de bestanddelen voor DNA en RNA. De reusachtige gasnevels in de ruimte zijn gevuld met suikers die ribose kunnen vormen - de ruggengraat van RNA. Er is geen rationele reden waarom het systeem van DNA en RNA, dat het leven op aarde heeft vormgegeven, beperkt zou blijven tot onze afgelegen biosfeer.

Er is een theorie van de oorsprong van het leven die suggereert dat RNA-codering de katalysator was die de primitieve cellulaire structuur van de vroege aarde nodig had om tot leven te komen. Naar schatting bestaan in het waarneembare heelal zo’n 100 miljard sterrenstelsels. Met een universum boordevol suiker is er geen reden dat vroege RNA-werelden niet op hun eigen unieke manier in veel van deze sterrenstelsels zouden zijn geëvolueerd.

Hier op aarde werden in het MRC Laboratory of Molecular Biology in Cambridge, V.K., moleculen gesynthetiseerd, die genetisch materiaal nabootsen. Het gesynthetiseerde tC19Z-enzym kan een kunstmatige versie zijn van een van de eerste enzymen die ooit drie miljard jaar geleden op onze planeet bestonden - en een aanwijzing zijn van hoe het leven zelf begon. Hun doel is het creëren van volledig zelfreplicerende RNA-moleculen in het lab.

De dominante theorie van hoe het leven begon, gaat over het ontstaan in de vroege geschiedenis van de aarde van een zelfreplicator - de oorspronkelijke molecule van het leven was een RNA dat kopieën van andere RNA's zou kunnen maken, inclusief van zichzelf.
Naarmate de evolutie vorderde hield dit zelfreplicerende molecuul op te bestaan. De meerderheid van de aardse organismen slaan nu hun genetische informatie op in DNA en gebruiken andere enzymen om zichzelf te kopiëren.

Geleid door Philipp Holliger heeft een opzoekingsteam van Cambridge de zogenaamde "RNA-wereldhypothese" getest. Die suggereert dat het leven oorspronkelijk niet gebaseerd was op DNA, maar op een verwante chemische stof, RNA. Dit RNA kan genetische informatie dragen en zich driedimensionaal opvouwen om te functioneren als een enzym. Een enzym is een biologische katalysator, die bepaalde chemische reacties kan versnellen.

De Holligergroep begon met het RNA-enzym R18, dat kopieën van andere korte stukjes RNA kan maken, hoewel op een foutgevoelige manier. "Het is als een toetsenbord waarmee je slechts één of twee woorden kan schrijven", zegt Holliger.

Om dit eerste R18-RNA te laten evolueren maakte de groep 50 miljoen klonen ervan, elk met willekeurige genetische veranderingen in de RNA-sequentie. Ze selecteerden die met de beste RNA-kopieervaardigheden. En door dit proces een aantal keren te herhalen, verkregen ze geleidelijk aan krachtiger enzymen.

"We verzamelden alle gunstige mutaties uit de verschillende selectie-experimenten. We scheidden de nuttiger vormen af en combineerden ze in een enkel molecuul." legt Holliger uit.

Het RNA-enzym tC19Z, gemaakt door Philipp Holliger en collega's, functioneert als een zelfreplicator. Tot nu toe was het enige bekende RNA-kopiërende RNA het R18-molecuul. Dat kan alleen RNA-segmenten kopiëren, die niet langer zijn dan 14 "letters", en werkt alleen op bepaalde sequenties.

Holliger legde een enorme bibliotheek van duizenden verschillende versies van het R18-molecuul aan en screende ze om te zien welke in staat waren kopieën te maken. Na een aantal cycli van het kopiëren van varianten en op zoek naar nieuwe verbeteringen, vond hij er een aantal, die hij samenbracht in zijn laatste synthetische enzym, tC19Z.

tC19Z kan RNA-sequenties tot 95 letters lang betrouwbaar kopiëren, een zevenvoudige verbetering ten opzichte van R18. Zijn prestaties variëren naargelang de te kopiëren sequentie, maar het is veel minder kieskeurig dan R18. Holliger vergelijkt R18 met een sportwagen die alleen op een gladde, vlakke weg voldoet. "We hebben er een met vierwielaandrijving gemaakt, die kan al eens een ruwer parcours aan." vertelde hij newscientist.com.

Cruciaal is dat tC19Z stukjes RNA, die bijna half zo lang zijn (48 procent) als zichzelf, kan kopiëren. Als een RNA-enzym zichzelf moet kopiëren dan moet het in staat zijn om sequenties zo lang als zichzelf te kopiëren en tC19Z gaat al een heel stuk in de goede richting.

Als extraatje toonde het Holligerteam ook aan dat tC19Z kopieën van een ander RNA-enzym kan maken. En op de koop toe werkte dat ook nog correct. Dat suggereert dat, zodra het eerste zelfreplicerende RNA was verschenen, het in staat zou zijn geweest zich te omringen met aanvullende moleculaire apparatuur om zo het startschot te geven voor de evolutie van meer complex leven.

Afbeelding top van de pagina: De mooie, 65-lichtjaarlange, Californianevel in Perseus, is slechts een klein onderdeel van een reusachtige moleculaire wolk die net zo groot als de grootste dergelijke wolk in Orion. De recent gevonden wolk is 1.470 lichtjaar van de aarde verwijderd - slechts iets verder dan de Orion A moleculaire wolk, de thuisbasis van de Orionnevel op ongeveer 1.350 lichtjaar van ons. NASA/Hubble.

2. Het citaat

Het citaat van vandaag komt van Baruch Spinoza die ik vroeger al eens heb voorgesteld.
Terwijl je naar dit citaat luistert, moet je erbij stilstaan dat deze man in de 17de eeuw leefde. Dan pas besef je hoe visionair hij wel was…
Spinoza zei:

Om te bewijzen dat de natuur zichzelf geen doel gesteld heeft, en dat alle doeloorzaken niets anders dan inbeelding zijn, daarvoor zijn niet veel woorden nodig.

Tot de volgende keer.

Exponenten, rekenkunde, bevolking en energie: Deel 3

2011-05-08T22:17:00.003+02:00

Hoe eenvoudige rekenkunde je tot ontstellende inzichten doet komen over de belangrijkste problemen van deze wereld. Deel 3

Je kan deze podcast downloaden door met met de rechtermuisknop op het figuurtje hieronder te drukken en dan "Save link as" te selecteren. (op een Mac moet je klikken met CTRL ingedrukt):

Of je kan abonneren via iTunes door hier te klikken:

Je kan ook voor informatie naar mijn website.

Hier is de transcript:

Goeiedag, het is vandaag zondag 8 mei 2011, ik ben Jozef Van Giel en dit is de 86ste aflevering van deze podcast.
Deze aflevering kwam tot stand mede dankzij Rik Delaet.
De muziek is van Niek Lucassen.
Vandaag horen jullie het derde deel van de reeks over hoe rekenkunde ons kan helpen begrijpen hoe onze toekomst eruit ziet.
Deze tekst is een bewerkte versie van een tekst van Al Bartlett, waarvan je een link naar zowel een YouTube film als de transscipts in het Engels kan vinden op mijn website.
http://www.peakoil.nl/about/
Ik ben ook van plan om een youtube filmpje met illustraties te maken van deze tekst. Ik breng jullie op de hoogte als het zover is.
http://www.olino.org/daarom-olino

Hier kan je de originele, door Rik Delaet ondertitelde film zien.

Hier kan je eerst deel 1 en deel 2 lezen of beluisteren

1. Exponenten deel 3

Misschien vraag je je af of het zinnig is om te denken dat we een gestage groei van de verbruikssnelheid van een hulpbron kunnen aanhouden tot het laatste beetje is opgebruikt, waarna de verbruikssnelheid plotseling tot nul zou dalen? Natuurlijk niet. Dat is onzin. Oké, zeg je, maar waarom zouden we ons dan bezig houden ons met de berekening van die vervaltijd? Wel, elk segment van onze samenleving, onze zakelijke leiders, regeringsleiders, politieke leiders, op lokaal niveau en nationaal niveau streven naar een samenleving waarin alle soorten van materiële consumptie gestaag blijven groeien, jaar na jaar na jaar in een wereld met eindeloze hulpbronnen.”

Omdat dat zo centraal staat bij alles wat we doen, moeten we weten waar dit toe zou leiden. Aan de andere kant moeten we erkennen dat er een beter model bestaat en weer doen we daarvoor beroep op het werk van wijlen dr. Hubbert.

Hij maakte een grafiek van de verbruikssnelheid van middelen die al zijn uitgeput; en hij vindt, inderdaad, dat er een vroege periode van gestage groei is van de verbruikssnelheid. Maar dan gaat ze door een maximum en loopt dan terug omlaag in een mooie symmetrische klokvormige curve. Toen hij dit, enkele jaren geleden, deed en ze vergeleek met de olieproductie in de VS, vond hij dat de VS op dat ogenblik op het hoogtepunt waren, ze waren halverwege de middelen. Dat is precies wat die deskundige uit Texas van zopas zei.

Wat betekent dat nu eigenlijk? Het betekent dat vanaf nu de binnenlandse olieproductie alleen maar omlaag kan gaan, en het gaat bergaf voor de rest van de weg, en het maakt geen bal uit wat ze zeggen binnen de ringweg van Washington DC.

Het betekent dat als we hard werken we wat hobbels op de afdalingskant van de kromme kunnen maken. Ook op de stijgingskant zitten er hobbels. Het debat over het boren in het Arctic Wildlife Refuge is bezig. Ik heb gezien dat ze schatten daar misschien 3,2 miljard vaten olie te zullen vinden. 3,2 miljard is minder dan één jaar verbruik in de Verenigde Staten. Het gebied onder de hele klokcurve van verbruik vertegenwoordigt het totaal van de olie in de Verenigde Staten. Het is verdeeld in drie delen: de olie die we al uit de bodem hebben gehaald: Dat hebben we opgebruikt, het is weg. Er is de olie die we hebben aangeboord, die we gevonden hebben, we zijn die vandaag aan het oppompen. Aan de rechterkant is er tenslotte de onontdekte olie. Wij hebben nu zeer goede methoden om te schatten hoeveel olie onontdekt blijft.

Af en toe hoor ik wel eens iemand hetvolgende zeggen: "Maar je weet dat honderd jaar geleden al iemand een berekening maakte en voorspelde dat de VS over 25 jaar zonder olie zouden vallen." Vorige week nog merkte een collega tegen me op dat men altijd zegt dat er nog voor 50 jaar olie is. 50 jaar geleden zei men dat ook al.
Die berekening was verkeerd; daaruit volgt, natuurlijk, dat alle berekeningen verkeerd zijn. Laten we proberen te begrijpen wat ze deden. Honderd jaar geleden nam men gewoon de hoeveelheid ontdekte olie en alles wat men deed was de ontdekte olie nemen, dat delen door hoe snel het werd opgebruikt, en men kwam uit op 25 jaar. Ze hadden er geen idee van hoeveel olie nog onontdekt was. Het is duidelijk dat je dan elke keer na een nieuwe ontdekking een nieuwe berekening moet maken. Maar vandaag vragen we ons niet af hoe lang we zullen toekomen met de ontdekte olie - we vragen hoelang we gaan toekomen met de ontdekte en de onontdekte olie samen - we spreken nu over de rest van de olie. En wat vertelt de US Geological Survey ons?

In 1984 zeiden ze dat het geschatte VS aanbod van onontdekte middelen en bewezen reserves 36 jaar was bij het huidige tempo van de productie, of 19 jaar bij afwezigheid van invoer. Vijf jaar later, in 1989, was die 36 jaar gezakt tot 32 jaar en de 19 jaar tot 16 jaar. Zodat de data blijven kloppen als we de rechterzijde van de Hubbert curve afdalen.

Af en toe komen we iemand tegen die zegt dat we ons geen zorgen hoeven te maken over het probleem, dat we het kunnen oplossen. In dit geval kunnen we het oplossen door maïs te verbouwen, daar ethanol van te maken, en alle voertuigen op ethanol te laten rijden. Laten we gewoon kijken naar wat zo iemand zegt. Hij zegt dat vandaag de dag de productie van ethanol jaarlijks meer dan 43,5 miljoen vaten geïmporteerde olie kan vervangen. Klinkt dat niet goed? Totdat je begint na te denken. Eerste vraag die je je kunt stellen is: “43,5 miljoen vaten, welke fractie is dat van het verbruik van de voertuigen in één jaar in de VS?” Het antwoord is: “1%”.

Je zou dus de maïsproductie voor ethanol met een factor van 100 moeten opdrijven om de olie nodig voor transport te kunnen vervangen. Er is niet zoveel landbouwareaal in de Verenigde Staten. Maar er is nog een groter probleem. Er is diesel nodig om de grond te ploegen om maïs te zaaien, om meststof te maken om de maïs te verbouwen, om de maïs te verzorgen, om de maïs te oogsten. En het kost nog eens energie om de alcohol te destilleren. Als je dan geluk hebt haal je meer energie per liter dan dat er nodig was om hem te produceren. Waarschijnlijk is het een verliespost. Maar Paul Harvey zegt dat we ons geen zorgen hoeven te maken, dat we het zo kunnen oplossen.

In 1956 sprak Dr Hubbert op een conventie van aardoliegeologen en ingenieurs en vertelde hen dat zijn berekeningen hem deden geloven dat "de piek van de Amerikaanse olie- en gasproductie kan worden verwacht tussen 1966 en 1971." Niemand nam hem serieus. Laten we nu eens kijken wat er gebeurd is. Wat kunnen we afleiden uit de gegevens van het Department of Energy.

Eerst zien we een gestage groei. In 1956 deed Dr Hubbert zijn analyse, weet je nog? Op dat moment zei hij dat de piek zou plaatsvinden tussen 1966 en 1971. De gegevens tonen dat die piek zich voordeed in 1970. Die werd gevolgd door een zeer snelle daling. Dan is de Alaska pijpleiding olie beginnen leveren en er kwam een gedeeltelijk herstel. Die productie heeft nu zijn hoogtepunt bereikt en alles gaat vanaf dan unisono bergafwaarts aan de rechterkant van de curve.

En als ik op mijn computer zoek welke parameters van de curve het beste passen bij de gegevens dan lijkt het erop dat 3/4 van de winbare olie, die ooit in de bodem in de Verenigde Staten zat, is opgebruikt en ze rollen nu omlaag op de laatste 25% van wat eens een enorme voorraad was. We moeten ons dus best ook eens vragen stellen over hoe het zit met de olie in de wereld.

Dr. Hubbert voorspelde in 1974 dat de piek van de wereldolie zou plaatsvinden rond 1995, laat ons dus eens kijken wat er gebeurd is. Volgens de gegevens van het Department of Energy hebben we het volgende scenario. Eerst een lange periode van gestage groei, dan een vrij grote daling, en toen was er een spoedig herstel.

Daarna een enorme val en een zeer traag herstel. We zien regelmatig een prijsstijging van de OPEC. Het is duidelijk dat we nog niet over de top zitten. Als ik de curve wil doen passen, moet ik nog over een beetje meer informatie beschikken. Ik moet gaan zoeken in de geologieliteratuur: "Wat denk je dat de totale hoeveelheid olie is die we ooit op aarde zullen vinden?" De consensus hoeveelheid in de literatuur is 2000 miljard vaten. Nu is dat heel onzeker, plus of minus misschien 40 of 50%.

Als ik dat inpas in de curve is de piek in 2004 gevallen. Als ik aanneem dat er 50% meer is dan de consensus hoeveelheid dan gaat de piek naar 2019. Als ik aanneem dat er twee keer zoveel is als de consensus hoeveelheid, dan gaat de piek naar 2030.

Ongeacht hoe je het bekijkt, tijdens de levensverwachting van huidige studenten gaan zij de top van de wereldolieproductie meemaken. En je hebt jezelf af te vragen hoe het leven er zal uitzien met een dalende mondiale productie van aardolie en een groeiende wereldbevolking, en we hebben een groeiende wereldbevolking en een groeiende vraag naar olie per hoofd van de bevolking. Denk daar eens over na.

In de uitgave van Scientific American van maart 1998 stond er een groot artikel geschreven door twee echte aardoliegeologen. Ze zeiden dat deze piek zou plaatsvinden vóór 2010, zodat we allemaal in hetzelfde schuitje zouden zitten. Dat artikel in Scientific American deed heel wat stof opwaaien. In een artikel in Fortune Magazine, van november 1999, waarin werd gesproken over "Olie Voor Altijd" zien we een kritiek op de analyse van de geologen, en een emeritus hoogleraar economie aan de MIT zei dat deze analyse (door de geologen) een hoop dwaasheid is. De wereld zal nog in geen 10.000 jaar zonder olie vallen."
Maar je moet je eens goed voorstellen wat ons huidig beleid van verbruik van fossiele brandstoffen betekent in een context van 5000jaar geschiedenis en 5000 jaar toekomst. Dan zie je alleen een kleine piek in het tweede millennium. Is dat het beeld waarmee wij de geschiedenis willen ingaan?

Wat zien we als we de jaarlijkse productie van olie vergelijken met de jaarlijkse ontdekkingen van nieuwe oliebronnen? Dan stellen we vast dat we, sinds de jaren ’80 ongeveer twee keer zoveel produceren als dat we bij vinden. Maar je hebt de verklaringen van de universitaire niet-wetenschappers gezien, gelezen en gehoord, dat we nu over meer hulpbronnen van aardolie beschikken dan ooit tevoren in de geschiedenis. Dan vraag ik me toch wel af wat die gerookt hadden?

Kijken we nu naar de wereld olieproductie per hoofd van de bevolking, dan stellen we vast dat die meer en meer naar beneden trekt naarmate de wereldbevolking groeit, ondanks de stijgende productie! Als je die curve in het oog houdt, dan stel je vast dat er in 1970 een piek van ongeveer 2,2 liter per dag was. Dat is tegen 2005 gedaald tot ongeveer 1,7 liter per persoon per dag. We kunnen dus besluiten dat als op een dag iemand van ons meer dan 1,7 liter aardolie direct of indirect verbruikt, die meer dan zijn aandeel verbruikt heeft! Denk er even over na over wat dat betekent.

Laten we ons nu de vraag stellen hoe het zit met nieuwe ontdekkingen. Ongeveer 15 jaar geleden was er een discussie over de grootste ontdekking van olie in de Golf van Mexico uit de afgelopen twintig jaar. Naar schatting 700 miljoen vaten olie. Dat is heel veel olie! Maar… veel… in vergelijking met wat? Op dat moment consumeerden de Verenigde Staten alleen al 16,6 miljoen vaten per dag. Deel 700 door 16,6 en je stelt vast dat die vondst aan de Amerikaanse behoefte van 42 dagen voldeed.

Op de voorpagina van de Wall Street Journal lezen we over het nieuwe Hibernia olieveld buiten de zuidkust van Newfoundland. De krantenkop leest: "Dit is goed voor vijftig jaar." Dat geeft je een idee over hoeveel olie daar zit. Laten we dat wat volgen en het verhaal in de Wall Street Journal lezen: "Het Hibernia gebied, een van de grootste olievondsten in Noord-Amerika in decennia, moet de eerste olie leveren tegen het einde van het jaar. We zullen nog minstens 20 van dat soort velden vinden, goed voor ruim één miljard vaten ruwe olie van hoge kwaliteit, met de belofte van een constante stroom olie op slechts een korte tankervaart afstand van de energiedorstige East Coast ".

Laten we nog wat rekenen. We nemen de hoeveelheid olie die wij daar denken te vinden, dus één miljard vaten. De consumptie in de VS is gegroeid tot ongeveer 18 miljoen vaten per dag; deel dat miljard door 18 miljoen en je vindt dat het aan de Amerikaanse behoefte van 56 dagen zou voldoen.

Welke indruk maakte die regel in de krantenkop in de Wall Street Journal op je? En als je daarover nadenkt, denk dan ook even na over de definitie van de moderne landbouw: het is "het gebruik van grond om aardolie om te zetten in voedsel." En we kunnen het einde van de aardolie zien.

Dr. Hubbert getuigde ten overstaan van een commissie van het Congres dat "de exponentiële fase van de industriële groei die de menselijke activiteiten heeft gedomineerd tijdens de laatste paar eeuwen nu ten einde is. Nog tijdens de laatste twee eeuwen van ononderbroken industriële groei zijn we geëvolueerd naar wat neerkomt op een exponentiële-groeicultuur." Ik zou zeggen dat het meer is dan een cultuur. Het is onze internationale religie, omdat wij groei aanbidden. Pak een krant, je zult krantenkoppen zien als deze: "Staat Voorspelt 'Robuuste' Groei."

Heb je ooit gehoord dat een arts bij de diagnose van een kanker bij een patiënt hem vertelde: "Je hebt een robuuste kanker?" En het is niet alleen in de Verenigde Staten dat deze vreselijke verslaving (citaat van Wall Street Journal) heeft: "De Japanners zijn zo gewend aan groei dat economen in Tokio meestal spreken van een recessie als de groei op enig moment daalt tot minder dan 3% per jaar. "

Wat moeten we dan doen?

Om het met de woorden van Winston Churchill te zeggen: "Soms moeten we doen wat nodig is." Allereerst, dienen we duurzame energie serieus te gaan nemen. Om te beginnen moeten we zorgen voor een grote toename in de financiering voor onderzoek in de ontwikkeling en verspreiding van hernieuwbare energie. Voor alle duidelijkheid aan de partij Groen!, STEG centrales zijn geen hernieuwbare bronnen, ze produceren trouwens ook CO2. Kerncentrales zijn dat veel meer! We moeten iedereen onderwijzen in een goed begrip van de rekenkunde en de gevolgen van de groei, vooral in termen van de bevolking en in termen van eindige hulpbronnen van de aarde. We moeten mensen zo opvoeden dat ze het feit gaan inzien dat de groei van de bevolking en de groei van de consumptiesnelheid van de middelen niet kan worden volgehouden. Wat is de eerste wet van duurzaamheid? Je hebt duizenden mensen eindeloos horen praten over duurzaamheid; hebben ze je ooit verteld wat de eerste wet was? Hier komt ze: “Bevolkingsgroei en/of groei van de verbruikssnelheid van middelen kan niet worden volgehouden.” Dat is een simpel rekensommetje. Maar ik ben nog niemand tegengekomen die je dat zal vertellen wanneer ze praten over duurzaamheid. Dus denk ik dat het intellectueel oneerlijk is om te praten over het redden van het milieu, wat neerkomt op duurzaamheid, zonder nadruk te leggen op het voor de hand liggende feit dat het stoppen van de bevolkingsgroei een noodzakelijke voorwaarde is voor het redden van het milieu en voor duurzaamheid.

We moeten mensen opvoeden om de noodzaak in te zien van het zorgvuldig onderzoeken van de beweringen van de technologische optimisten, die ons verzekeren dat wetenschap en technologie altijd in staat zullen zijn om al onze problemen van bevolkingsgroei, voedsel, energie en middelen op te lossen.

Top onder deze optimisten was wijlen dr. Julian Simon, voormalig hoogleraar economie en bedrijfskunde aan de Universiteit van Illinois, en later aan de Universiteit van Maryland. Met betrekking tot koper schreef Simon dat we nooit meer zonder koper zullen vallen omdat "koper kan worden gemaakt van andere metalen." Het regende brieven bij de redactie om hem een beetje scheikunde bij te brengen. Hij veegde alle commentaar van de tafel: "Maak je geen zorgen," zei hij, "als het ooit nodig mocht zijn kunnen we koper maken van andere metalen."

Simon had een boek uitgegeven bij de Princeton University Press. In dat boek schrijft hij over olie uit vele bronnen, waaronder biomassa: "Het is duidelijk dat er geen betekenisvolle beperking is aan deze hulpbron, behalve dan de zonne-energie." Hij gaat door met op te merken, "Maar zelfs als onze zon niet zo groot was als ze is, dan zijn er misschien wel elders andere zonnen te vinden.” Nou, Simon heeft gelijk; er zijn elders andere zonnen, alleen in onze melkwel zijn er al miljoenen, maar de vraag is, of je je politiek zou baseren op de overtuiging dat, als we een andere zon nodig zouden hebben, we zullen uitzoeken hoe ze naar ons zonnestelsel te halen?

Eigenlijk is dat niet om te lachen: tientallen jaren voor zijn dood was deze man een vertrouwde beleidsadviseur op het allerhoogste niveau in Washington DC.

Bill Moyers interviewde Isaac Asimov. Hij vroeg Asimov wat er gebeurt met het idee van de waardigheid van de menselijke soort als deze groei van de bevolking blijft duren? En Asimov antwoordde: "Die zal volledig worden vernietigd. Ik wil gebruik maken van wat ik mijn WC-metafoor noem. Als twee mensen in een appartement wonen en er zijn twee WC’s, dan hebben ze beiden de vrijheid om over een WC te beschikken. Je kunt op elk gewenst moment naar de WC en je kan er zo lang blijven als je wil. En iedereen gelooft in de "WC-vrijheid". Het zou in de grondwet moeten staan. Maar als er twintig mensen in dat appartement wonen en er zijn maar twee WC’s, dan maakt het niet uit hoeveel iedereen gelooft in WC-vrijheid, dan bestaat zoiets niet. Je moet voor iedereen een tijdschema opmaken, op de deur kloppen 'Ben je nog niet klaar?' en ga zo maar door." En Asimov besloot met een van de meest diepgaande observaties die ik in jaren heb gezien. Hij zei: "Op dezelfde manier kan democratie de overbevolking niet overleven. Menselijke waardigheid kan overbevolking niet overleven. Gemak en fatsoen kunnen overbevolking niet overleven. Als je meer en meer mensen op de wereld zet vermindert niet alleen de waarde van het leven, ze verdwijnt gewoon. Het maakt niet meer uit of iemand sterft, hoe meer mensen er zijn, hoe minder een individu van tel zal zijn. "

En dus, centraal in de dingen die we moeten doen, is te erkennen dat de bevolkingsgroei de directe oorzaak is van al onze crises qua hulpbronnen en milieu.

Tijdens het voorbij uur is de wereldbevolking toegenomen met ongeveer 10.000 mensen en de bevolking van de Verenigde Staten met ongeveer 280 mensen. Om succesvol te zijn met dit experiment van het menselijk leven op aarde, moeten we dus de wetten van de natuur begrijpen zoals we ze tegenkomen in de studie van wetenschap en wiskunde. We moeten de woorden van Aldous Huxley onthouden, dat "feiten niet ophouden te bestaan omdat ze genegeerd worden". We moeten denken aan de woorden van Eric Sevareid; hij merkte op dat dit is wat we elke dag zien: “Oplossingen voor problemen maken de problemen alleen maar erger.” Hij vond dat "de voornaamste oorzaak van problemen de oplossingen zijn.". We moeten de boodschap uit een cartoon onthouden: "Denken is zeer schokkend, het vertelt ons dingen die we liever niet weten." Ook denken aan de woorden van Galileo, hij zei: "Ik kan niet geloven dat dezelfde God die ons heeft begiftigd met verstand, rede en intellect zou willen dat wij het niet zouden gebruiken." Als er al een boodschap is, is het deze: “We mogen ons denken niet overlaten aan anderen.”

Met uitzondering van de aardoliegrafieken, zijn de dingen die ik jullie verteld heb geen voorspellingen van de toekomst, ik rapporteer alleen feiten, en de resultaten van een beetje zeer eenvoudige rekenkunde. Maar ik doe dat in de wetenschap dat deze feiten, dit rekenen en nog belangrijker, ons niveau van inzicht erin, een grote rol zal spelen in het vormgeven van onze toekomst. Neem niets van wat ik heb gezegd blind of kritiekloos aan, omwille van de retoriek, of om enige andere reden. Alstublieft, controleer de feiten. Controleer mijn berekeningen. Als je fouten vindt, laat het me dan weten. Als je geen fouten vindt, dan hoop ik dat je dit zeer, zeer serieus ter harte neemt.

Jullie zijn belangrijke mensen, want jullie kunnen denken. Als er iets is waar de wereld van vandaag nood aan heeft, is het mensen die bereid zijn te denken. Dus hier is een uitdaging. Kan je enig probleem bedenken op eender welke schaal, van microscopisch tot mondiaal, waarvan de lange-termijnoplossing op eender welke aantoonbare wijze vooruit wordt geholpen door grotere bevolkingscijfers op lokaal niveau, op nationaal niveau of mondiaal niveau? Kan je iets bedenken dat beter wordt als we meer mensen in onze dorpen, onze steden, ons land of op deze aarde proppen?

En ik zal afsluiten met deze woorden van wijlen dominee Martin Luther King Jr. Hij zei: "In tegenstelling tot de plagen van de donkere middeleeuwen of hedendaagse ziekten die we nog niet begrijpen, is de moderne plaag van de overbevolking op te lossen met middelen die we kennen en met de middelen waarover wij beschikken. Wat ontbreekt is niet voldoende kennis van de oplossing, maar universeel bewustzijn van de ernst van het probleem en de opvoeding van de miljarden die er het slachtoffer van zijn. "

Ik hoop dat ik mijn inleidende verklaring duidelijk heb toegelicht, namelijk dat ik denk dat de grootste tekortkoming van het menselijk ras ons onvermogen is om deze zeer eenvoudige rekenkunde te begrijpen.

Dr. Albert Bartlett: Rekenkunde, Bevolking en Energie

In de krant stond in Januari 2010 dat de Chinese economie met 10% gestegen was waardoor het de Japanse gepasseerd had. Dat betekent dat als de Chinezen zo verder doen, ze over 7 jaar een economie hebben die dubbel zo groot is als nu. Dat betekent dat ze tegen dan ook dubbel zoveel grondstoffen zullen verbruiken.

Economen panikeren als er geen economische groei is. Ze panikeren ook als er geen bevolkingsgroei is omdat we de pensioenen niet meer kunnen betalen. Nu moet je je afvragen of we echt willen dat de bevolking zou blijven groeien zodat we de pensioenen zouden kunnen blijven betalen dan wel of er geen betere oplossingen bestaan voor het vergrijzingsprobleem. Langer werken bijvoorbeeld. Of tevreden zijn met wat minder.

http://www.ted.com/talks/lang/dut/martin_jacques_understanding_the_rise_of_china.html

2. Het citaat

Het citaat van vandaag wordt dikwijls toegewezen aan Jacques Cousteau. Hoewel het waarschijnlijk niet van hem komt.
Cousteau was een Franse avonturier, documentairemaker en milieuactivist. Waarschijnlijk is Cousteau één van die mensen die me als kind, met zijn documentaires, milieubewust gemaakt heeft.

Cousteau zei:

We hebben de aarde niet van onze voorouders geërfd. We lenen ze van onze kinderen.

Tot de volgende keer.

Exponenten, rekenkunde, bevolking en energie: Deel 2

2011-04-23T21:04:00.003+02:00

Hoe eenvoudige rekenkunde je tot ontstellende inzichten doet komen over de belangrijkste problemen van deze wereld. Deel 2

Je kan deze podcast downloaden door met met de rechtermuisknop op het figuurtje hieronder te drukken en dan "Save link as" te selecteren. (op een Mac moet je klikken met CTRL ingedrukt):

Of je kan abonneren via iTunes door hier te klikken:

Je kan ook voor informatie naar mijn website.

Hier is de transcript:

Goeiedag, het is vandaag zondag 24 april 2011, ik ben Jozef Van Giel en dit is de 85ste aflevering van deze podcast.
Deze aflevering kwam tot stand mede dankzij Rik Delaet.
De muziek is van Niek Lucassen.
Vandaag horen jullie het tweede deel van de reeks over hoe rekenkunde ons kan helpen begrijpen hoe onze toekomst eruit ziet.
Deze tekst is een bewerkte versie van een tekst van Al Bartlett, waarvan je een link naar zowel een YouTube film als de transscripts in het Engels kan vinden op mijn website.

Vorige week stond er in de krant dat een pakje frieten op tien jaar tijd verdubbeld is in prijs. Dankzij het vorige deel van deze reeks, weten jullie nu onmiddellijk uit het hoofd dat de prijs van frieten in Belgie een gestage groei van 7% kent. http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=DMF20110415_132 Er stond ook in dat het sinds 1976 met 300% gestegen is. De prijs is sindsdien dus verviervoudigd. Dat komt vrij goed overeen met onze gestage groei van bijna 7 procent.

Hier kan je de originele, door Rik Delaet ondertitelde film zien.
Hier kan je eerst deel 1 lezen of beluisteren.

1. Exponenten deel 2

Bacteriën groeien door celverdubbeling. Eén bacterie deelt in twee, van twee komen er 4, de 4 worden er 8, 16 en ga zo maar door. Stel dat we bacteriën hadden die elke minuut op deze manier in aantal verdubbelden. Stel dat we één van deze bacteriën om 11.00 uur in de ochtend in een lege fles brengen, en vervolgens constateren we dat de fles om 12.00 uur vol is. Dan is dat een geval van gewone gestage groei met een verdubbelingtijd van één minuut en het gebeurt in de eindige omgeving van één fles.

Dan heb ik drie vragen. Ten eerste: op welk moment was de fles half vol? Zou je geloven dat dat om 11.59 gebeurde, één minuut voor 12.00? Omdat ze per minuut in aantal verdubbelen.

En nu de tweede vraag. Als jij een gemiddelde bacterie in die fles zou zijn, op welk tijdstip zou je je realiseren dat je ruimte krap zou beginnen worden? Laten we gewoon kijken naar de laatste minuten in de fles. Om 12.00 uur is ze vol; één minuut ervoor is ze halfvol, 2 minuten ervoor is ze voor een kwart gevuld? Daarvoor 1/8e, een 1/16e. stel je eens de vraag hoeveel van jullie zich om 5 minuten voor 12.00, als de fles voor slechts 3% vol is en voor 97% leeg, zouden, verlangend naar ontwikkeling, realiseren dat er een probleem is?

Stel nu dat op 2 minuten voor 12:00, enkele van de bacteriën zich beginnen te realiseren dat de ruimte bijna op is, zodat ze naar nieuwe flessen beginnen te zoeken. Ze zoeken eerst offshore op het buitenste continentaal plat, in de uitlopers van de gebergten en in het noordpoolgebied, en ze vinden drie nieuwe flessen. Dat is een ongelooflijke ontdekking, dat is drie keer de totale hoeveelheid aan de middelen die ze ooit tevoren wisten te vinden. Ze hebben nu vier flessen, terwijl er voor hun ontdekking slechts één was. Nu geeft hen dit toch wel zeker een duurzame samenleving, niet?

Wat denk je nu dat de derde vraag is? Hoe lang kan de groei zich voortzetten als gevolg van deze fantastische ontdekking? Kijk naar de score. Om 12.00 uur is één fles vol, met nog drie over; om 12.01 zijn twee flessen gevuld, met nog twee over, en om 12.02 zijn ze alle vier gevuld en dat is het einde van het verhaal.

Je hebt niet méér rekenkunde dan dit nodig om de absoluut tegenstrijdige verklaringen, die we allemaal van deskundigen horen en lezen te evalueren. Die vertellen ons botweg dat we kunnen doorgaan met het verhogen van het verbruik van fossiele brandstoffen. En daarna: "Maak je geen zorgen, wij zullen altijd in staat zijn om de nieuwe middelen te ontdekken die we nodig hebben om aan de eisen van die groei te voldoen."

De Minister van Energie in Washington merkte een paar jaar geleden op dat "we een klassiek geval van exponentiële groei hebben tegenover een eindige hulpbron” tijdens de energiecrisis. Laten we dus nu eens kijken naar een aantal van deze eindige hulpbronnen. We wenden ons tot het werk van wijlen Dr M. King Hubbert.

Op een semilogaritmische grafiek van de olieproductie in de wereld kan je zien dat de lijnen vrijwel recht zijn voor ongeveer 100 jaar tot 1970, met een gemiddelde groei in de buurt van 7% per jaar.

Dus is het logisch om te vragen hoelang die groei van 7% kon voortduren? Als we in een tabel de jaarproductie, het historische verbruik en de resterende reserves vanaf 1973 uitzetten, dan wordt heel wat duidelijk. In het jaar 1973 was de wereldolieproductie 20 miljard vaten; de totale productie in de hele geschiedenis, 300 miljard en de resterende reserves, 1700 miljard.

Dat zijn feiten. Verder vullen we deze tabel met berekende cijfers in de veronderstelling dat de historische groei van 7% dezelfde bleef in de jaren na 1973 precies zoals hij was in de voorafgaande 100 jaar.

In feite is de groei gestopt; maar hij is gestopt omdat de OPEC hun olieprijzen hebben verhoogd. Maar wat zou er gebeurd zijn als we waren doorgegaan met die 7% groeicurve aan te houden?

Laten we terug gaan tot 1981. In 1981, op de 7% curve, zou het totale verbruik in de hele geschiedenis op 500 miljard vaten zijn gekomen; de resterende reserves op 1500 miljard. Op dat punt gekomen zouden de resterende reserves drie maal het totaal van alles wat we in de loop van de geschiedenis hadden gebruikt bedragen. Dat is een enorme reserve, maar hoe laat is het wanneer de resterende reserve gelijk is aan drie maal het totaal van alles wat je hebt gebruikt in de loop van de hele geschiedenis? Het antwoord is dat het twee minuten voor 12 is.

We weten dat voor 7% groei de verdubbelingtijd 10 jaar is. We gaan van 1981 naar 1991. In 1991 op de 7% curve, zou het totale verbruik in de hele geschiedenis op tot 1000 miljard vaten zijn gekomen; er zouden er nog 1000 miljard resteren. Op dat punt gekomen zou de resterende hoeveelheid olie gelijk zijn aan het totaal van alles wat we hadden verbruikt in de hele geschiedenis van de olie-industrie op deze aarde, 130 jaar van olieverbruik. Je zou kunnen zeggen dat dat wel een enorme reserve is. Maar hoe laat is het wanneer de resterende reserve gelijk is aan alles wat je hebt opgebruikt in de loop van de hele geschiedenis? En het antwoord is: één minuut voor 12. Dus gaan we nog een decennium door tot aan de eeuwwisseling, en dat is nu al voorbij, wanneer 7% groei zou betekenen dat we alle oliereserves van de aarde zouden hebben opgesoupeerd.

Laten we dat eens op een mooie grafische manier bekijken.

Stel dat de oppervlakte van een kleine rechthoek alle olie vertegenwoordigt, die we op deze aarde gebruikten vóór 1940; dan, in het decennium van de jaren '40, gebruikten we even veel als alles wat er tot dan toe werd gebruikt in de hele voorafgaande geschiedenis, dus een even grote rechthoek als deze die we al hadden. In het decennium van de jaren '50 gebruikten we weer evenveel als alle gebruik in de hele geschiedenis daarvoor. In het decennium van de jaren '60, gebruikten we weer zoveel als gelijk aan het totaal van alle voorafgaand gebruik. Je ziet dat 10 jaar olieverbruik hier gelijk staat aan 1 minuut groei bij het vat bacteriën. Elke periode van 10 jaar komt overeen met een vakje op het schaakbord. Nu kunnen we op een grafische manier begrijpen wat president Carter ons vertelde. Als de groei van 7% zich had voortgezet gedurende de jaren '70, '80 en '90 hadden we in die periode alle olie opgebruikt die er is.

Nu bestaat er een wijdverbreid geloof dat als je maar genoeg geld blijft uitgeven bij het zoeken naar olie, dat die olie er zeker zal komen. Er zal nog wel nieuwe olie ontdekt worden; misschien zelfs nog grote olievelden. Maar kijk: om een groei van 7% nog 10 jaar voort te zetten, hebben we evenveel olie nodig als er tot nu toe is gevonden. Vraag jezelf dan af hoe groot je denkt dat de kans is dat de olie, die nog ontdekt zal worden nadat je hiernaar hebt geluisterd, gelijk zal zijn aan het totaal van alles wat we hebben weten te vinden in de loop van de geschiedenis? En realiseer je dan dat, als al die nieuwe olie gevonden kon worden, die voldoende zou zijn om de historische groei van 7% nog tien jaar te blijven aanhouden.

Het is interessant om te zien wat de deskundigen zeggen. Het volgende komt uit een interview in Time Magazine, een interview met een van de meest geciteerde oliedeskundigen in heel Texas. Ze vroegen hem: "Maar staan er niet veel van onze grotere velden bijna droog?" En hij reageert: "Er is nog zo veel olie te vinden in de VS als ooit is geproduceerd." Laat ons veronderstellen dat hij gelijk heeft. Hoe laat is het dan? En het antwoord: één minuut vóór 12. Ik vrees echter dat deze man geen enkel begrip heeft van deze zeer eenvoudige rekenkunde.

In de energiecrisis van ongeveer dertig jaar geleden, zagen we advertenties zoals van de American Electric Power Company met boodschappen zoals: “maak je niet te veel zorgen, want we zitten op de helft van de bekende wereldvoorraad kolen, genoeg voor meer dan 500 jaar.” Waar komt dat 500 jaar verhaal vandaan? Het kan zijn oorsprong hebben in een verslag aan de commissie voor "Interior and Insular Affairs of the United States Senate". In dat rapport vinden we deze zin: "Bij de huidige niveaus van gebruik kan van de Amerikaanse steenkoolreserves verwacht worden dat ze voldoende zijn voor meer dan 500 jaar."

Hier zie je een van de meest gevaarlijke uitspraken. Ze is gevaarlijk omdat ze waar is. Het is niet de waarheid, die ze gevaarlijk maakt, het gevaar schuilt in het feit dat mensen de zin uit elkaar halen: ze zeggen gewoon dat we voor 500 jaar kolen hebben. Ze vergeten het voorbehoud waarmee de zin start. Waarmee begon die weer? "Bij de huidige niveaus van gebruik." Wat betekent dat? Dat betekent dat als - en alleen als - we een nulgroei van het verbruik van steenkool aanhouden.

Laten we eens naar een paar getallen kijken. We gaan naar de Annual Energy Review, gepubliceerd door the Department of Energy. Ze geven dit aan (wijst) als de aangetoonde reserve aan kolen in de Verenigde Staten. 2,4x1011Ton. In een voetnoot zeggen ze dat: "Ongeveer de helft van de aangetoonde reserve... wordt geacht in aanmerking te komen voor herwinning." Je kunt geen 100% van de steenkool die er is uit de bodem halen. De exploiteerbare reserves zijn dus de helft van de totale reserves.

We komen dadelijk hierop terug. Het rapport vertelt ons ook hoeveel steenkool we wonnen in 1971 en twintig jaar later.

Volgens het rapport was het verbruik in 1971 560 miljoen ton en in 1991 was het gegroeid tot 990 miljoen ton.
Combineer deze getallen en je vindt de gemiddelde groei van de steenkoolproductie 2,86% over die twintig jaar. En dus moeten we ons afvragen hoe lang een hulpbron kan meegaan als je een gestage groei van de verbruikssnelheid hebt totdat het laatste beetje wordt opgebruikt?

Ik kan je verzekeren dat er slechts differentiaalrekening van een eerste jaar hogeschool nodig is voor het afleiden van de vergelijking voor de vervaltijd, erg moeilijk kan het dus niet zijn. Ik heb het gevoel dat er in dit land tientallen mensen moeten zijn die differentiaalrekening van een eerste jaar hogeschool hebben gehad, maar ik vermoed dat die vergelijking waarschijnlijk het best bewaarde wetenschappelijke geheim van de eeuw is!

Nu wil ik je laten zien waarom. We gaan die vergelijking gebruiken om de levensverwachting van de reserve te berekenen, of van de helft waarvan zij denken dat ze voor recuperatie in aanmerking komt. Je kunt vinden dat, als het groeipercentage nul is, een lage schatting 240 jaar zou zijn en een hoge bijna 500 jaar. Het verslag aan het congres was dus juist.

Maar kijk eens wat we krijgen als we gestage groei in rekening brengen. Terug in de jaren ‘60 was het onze nationale doelstelling om een groei van de productie van steenkool van ongeveer 8% per jaar te realiseren. Als je dat zou kunnen bereiken en volhouden zouden de kolen na 37 tot 46 jaar op zijn. President Carter snoeide dat terug to ongeveer de helft, in de hoop 4% per jaar te bereiken. Als we dat zouden aanhouden zouden de kolen pas na 59 tot 75 jaar op zijn. Dit is het gemiddelde voor de recente periode van twintig jaar: 2,86%. Als dat zo zou kunnen blijven, zouden we nog kolen hebben voor 72 tot 94 jaar. Dat valt binnen de levensverwachting van kinderen die vandaag worden geboren.

De enige manier waarop je in de buurt van deze veel geciteerde 500 jaar kan komen is tegelijkertijd twee zeer onwaarschijnlijke dingen doen: ten eerste: erachter komen hoe je voor 100% gebruik maakt van de kolen die in de bodem zit; en ten tweede: erachter komen hoe je 500 jaar lang nulgroei van steenkoolproductie kan realiseren. Deze cijfers zijn feiten.

Terug in de jaren ‘70 was er grote bezorgdheid over de nationale energie. Maar deze bezwaren verdwenen in de jaren '80. Deze bezorgdheid over de energie in de jaren '70 zette experts, journalisten en wetenschappers ertoe aan het Amerikaanse volk te verzekeren dat er geen reden was om bezorgd te zijn. Laten we nu terug gaan en eens kijken naar een aantal van deze toezeggingen uit de jaren '70, zodat we kunnen zien wat we kunnen verwachten nu dat de energiecrisis terug is.

De directeur van de energiebedeling van de Oakridge National Laboratories in de VS, kan ons vertellen hoe duur het is om olie in te voeren en dat we moeten streven naar een sterke stijging (en) een snelle groei in ons gebruik van steenkool. Onder deze omstandigheden, schat hij, zijn Amerika's steenkoolreserves groot genoeg "voor minimum 300 jaar en waarschijnlijk maximum 1000 jaar." Je hebt ondertussen de feiten gezien, nu zie je wat een deskundige ons vertelt, en wat kun je daaruit concluderen?

In een drie uur durende tv-special op CBS over energie zei de verslaggever: "Volgens de laagste raming hebben we genoeg (steenkool) voor 200 jaren, volgens de hoogste genoeg voor meer dan 1000 jaar." Je hebt de feiten gezien, hier kan je zien wat een journalist ons na zorgvuldige studie vertelt, en wat besluit je hier nu uit?

In een artikel door de wetenschappelijke staf van het tijdschrift Journal of Chemical Education, op de pagina voor de scheikundedocenten van middelbare scholen, vertellen ze hen dat de bewezen steenkoolreserves "enorm" zijn en ze plakken er een getal op: "Deze kunnen voldoen aan de behoeften van de huidige Amerikaanse energiemarkt voor bijna 1000 jaar." Nou, laten we eens een staartdeling maken.

Je neemt de kolen die er volgens hen zijn, gedeeld door het huidige tempo van verbruik, dan krijg je 180 jaar. Nu zegden ze niet: "huidige tempo van verbruik," maar "huidige Amerikaanse behoefte aan energie." Kolen leveren vandaag ongeveer 1/5, of 20% van de energie die de VS gebruiken. Als je dus wilt berekenen hoe lang deze hoeveelheid kolen de huidige Amerikaanse energiebehoeften kon bevredigen, moet je nog eens delen door vijf. Als je dat doet zal je 36 jaar krijgen. Ze zeiden dat het bijna 1.000 jaar was.

In een coverstory over energie, zei Newsweek magazine dat tegen het huidige tempo van verbruik, we genoeg kolen hebben voor 666,5 jaar - die 0,5 betekent dat ze denken dat ze in juli op zullen zijn in plaats van in januari. Als je dat afrondt tot ongeveer 600 jaar, zit je dicht genoeg bij 500 binnen de onzekerheid van onze kennis van de grootte van de voorraad. Dus lijkt dat een redelijke verklaring, maar dit leidde ons naar een verhaal over wat we moeten doen om een grote snelle groei in verbruik van kolen te hebben. Het is voor de hand liggend, niet? Als je de groei waarover ze schrijven hebt, zal het niet zo lang duren als met een nulgroei. Maar dat zeiden ze er niet bij

“Zoals gemeld door Forbes magazine (een vooraanstaand businessmagazine), hebben de Verenigde Staten 437 miljard ton steenkoolreserves. Dat is een mooi getal, het is gelijk aan heel veel BTU’s of het is "genoeg energie om 100 miljoen grote centrales voor de volgende 800 jaar of zo aan de gang te houden..." "Hoe kan dat nu waar zijn? Dat is één grote elektrische centrale voor elke twee mensen in de Verenigde Staten!"
"Dat kan natuurlijk niet waar zijn, het is absolute onzin.” Laten we het eens narekenen om te zien hoe gek het is. Dus neem je alle kolen die er volgens hen zijn, deel dat door het huidige tempo van verbruik, dan vind dat je niet genoeg hebt voor 800 jaar en we hadden toen nog maar een 500 grote elektrische centrales - en ze beweerden dat het goed zou zijn voor 100 miljoen van deze centrales.

Time magazine vertelt ons dat "onder de koolputten van de Appalachen en de Ohio Valley en onder de uitgestrekte dagbouwmijnen van het Westen steenkoollagen liggen, rijk genoeg om te voldoen aan wat het land in eeuwen zou nodig hebben, ongeacht hoeveel het energieverbruik zou groeien." Onthoud dus deze zeer fundamentele opmerking: “Geloof geen enkele voorspelling van de levensduur van een niet-hernieuwbare hulpbron tot je de voorspelling zelf hebt bevestigd door het na te rekenen.” Als gevolg daarvan moeten we stellen dat hoe optimistischer de voorspelling is, des te groter de kans dat ze gebaseerd is op onjuiste berekeningen of zelfs op geen enkele berekening.

Weer van Time Magazine: "Energie-industrieën zijn het erover eens dat willen we een of andere vorm van energie zelfvoorziening bereiken, de VS alle steenkool die ze kunnen moeten ophalen". Denk daar eens even over na. Laat me het even anders zeggen: “Hoe sneller we onze middelen consumeren, des te meer zelfvoorzienend we zullen zijn.” Komt het daar niet op neer?

David Brower noemde dit het beleid van "kracht door uitputting". Hier een voorbeeld van "kracht door uitputting". William Simon, energieadviseur van de president van de Verenigde Staten, zegt: "We moeten proberen om zoveel gaten als mogelijk te boren om bij de bekende oliereserves te geraken." Hoe sneller we de laatste van die olie uit de bodem kunnen halen en gebruiken, hoe beter we zullen af zijn.

Laten we eens kijken naar de grafiek van Dr Hubbert voor de onderste 48 staten van de olieproductie. Op een semilogaritmische grafiek hebben we een rechte lijn van gestage groei, maar na een tijdje is de productie gedaald tot beneden de groeicurve, terwijl onze vraag deze groeicurve bleef volgen tot de jaren ‘70. Het is duidelijk dat het verschil tussen de twee curven diende te worden aangevuld met invoer. En het was in het begin van 1995 dat we lazen dat het jaar 1994 het eerste jaar in de geschiedenis was dat de verenigde staten meer olie moesten importeren dan ze in staat waren om uit hun eigen bodem op te halen.

Hier kan je verder deel 3 lezen of beluisteren.

6. Het citaat

Het citaat van vandaag is van John Fitzgerald Kennedy. Waarschijnlijk de bekendste Amerikaanse president uit de geschiedenis.
Kennedy zei:

Wie erin slaagt om de waterproblemen op aarde op te lossen, is twee Nobelprijzen waard. Eén voor vrede en één voor wetenschap.

Tot de volgende keer.

Skeptische zoekrobot

2011-04-15T22:14:00.005+02:00

Hieronder vinden jullie een zoekrobot dat ik in Google even snel in elkaar stak dat alleen op skeptische websites zoekt.
Dat zou moeten helpen om sneller interessante informatie over onzin te vinden.

Wel opletten: aangezien het een gratis tool van Google is, wordt er bovenaan en rechts reclame geplaatst, met het soort informatie in dat we meestal net NIET willen hebben met deze zoekrobot. Maar ik heb een lay-out gekozen waar je die duidelijk kan onderscheiden van de echte zoekopdrachten. En, zeg nu zelf, het is toch geen slecht idee om de kwakzalvers via reclame te laten betalen voor onze informatie!

Lijst van opgenomen websites:
http://www.badscience.net/
http://www.theskepticsguide.org/
http://www.kwakzalverij.nl/
http://richarddawkins.net/
http://www.evolutietheorie.be/
http://www.daaromevolutie.net/
http://skeptoid.com/
http://www.evidencebasedhrm.be/
http://nederlands.skepdic.com/
http://www.skepp.be/
http://www.kritischdenken.info/
http://kritischdenkenpodcast.blogspot.com/
En alle websites waarvan een link staat op: http://www.skepsis.nl/slinks.html

Exponenten, rekenkunde, bevolking en energie: Deel 1

2011-04-12T21:18:00.001+02:00

Hoe eenvoudige rekenkunde je tot ontstellende inzichten doet komen over de belangrijkste problemen van deze wereld.

Je kan deze podcast downloaden door met met de rechtermuisknop op het figuurtje hieronder te drukken en dan "Save link as" te selecteren. (op een Mac moet je klikken met CTRL ingedrukt):

Of je kan abonneren via iTunes door hier te klikken:

Je kan ook voor informatie naar mijn website.

Hier is de transcript:

Goeiedag, het is vandaag zondag 10 april 2011, ik ben Jozef Van Giel en dit is de 84ste aflevering van deze podcast.
Deze aflevering kwam tot stand mede dankzij Rik Delaet.
De muziek is van Niek Lucassen.
Vandaag horen jullie het eerste deel van een reeks over hoe rekenkunde ons kan helpen begrijpen hoe onze toekomst eruit ziet.
Deze tekst is een bewerkte versie van een tekst van Al Bartlett, waarvan je een link naar zowel een YouTube film als de transscipts in het Engels kan vinden op mijn website.

Hier kan je de originele, door Rik Delaet ondertitelde film zien.

1. Exponenten.

Heel veel mensen onderschatten de gevolgen van bepaalde activiteiten en begrijpen niet waarom sommige problemen hoogdringend moeten opgelost worden terwijl we nog helemaal geen symptomen waarnemen. De reden is dat mensen de neiging hebben om altijd lineaire verbanden te zien, terwijl de meeste verschijnselen in de werkelijkheid niet lineair zijn.
Ik vind het verontrustend dat ik persoonlijk verschillende mensen ken die belangrijke maatschappelijke functies waarnemen, zoals politiek, dat is misschien normaal, maar zelfs in directiecomités van grote bedrijven, en die niet het minste begrip hebben van exponentiële problemen. De manier hoe ze nog altijd hun auto’s kiezen of hun huis bouwen, spreekt daar al boekdelen.
Onlangs vertelde iemand me zonder gêne dat hij niet echt bezig is met de milieuproblemen. Blijkbaar hebben sommige mensen het moeilijk om verbanden te zien. Om bijvoorbeeld te begrijpen dat de economie, waar ze zich wel mee bezig houden, onmogelijk kan bestaan als het milieu om zeep is.
Een voorbeeld van een lineair verschijnsel is het rijden met een wagen aan een constante snelheid. Als je met de wagen 2 uur gereden hebt, dan heb je bijvoorbeeld 120 kilometer afgelegd en heb je, stel, 14 liter benzine verbruikt. Als je zo nog een uur verder rijdt, dan zal je in totaal 180 kilometer afgelegd hebben, en 21 liter benzine verbruikt hebben. Iedereen die de regel van drie onder de knie heeft, kan dit soort vraagstukken oplossen. Bovendien zijn zulke oefeningen intuïtief.
Maar wat is het antwoord op de volgende vraag: Een beeldhouwer krijgt van een gemeente de opdracht om een kunstwerk van 2 meter hoog te bouwen in massief marmer, dat op het marktplein zal prijken. Om het ontwerp te laten evalueren maakt hij eerst een marmeren model van 20 cm hoog. Dit model weegt 3 kg. Hoeveel zal het echte kunstwerk wegen? Denk goed na, het is geen 30 kg, zoals je uit de regel van 3 zou afleiden.
Niet lineaire problemen begrijpen is nochtans zeer belangrijk om de werking van de wereld te begrijpen. In aflevering 73 van de podcast Kritisch Denken heb ik een tekst van de economist Tim Jackson voorgelezen die pleit voor een economie zonder groei. Dit is zeer revolutionair, want alle economieboeken pleiten voor een gestage groei. Maar wat zijn de gevolgen van zo’n groei, en hoe kan je dat gemakkelijk inzien?
Er zijn nog heel veel andere belangrijke verschijnselen die volgens dezelfde rekenkunde werken.
Weinig mensen begrijpen deze verschijnselen goed, nochtans is de rekenkunde achter gestage groei niet zo moeilijk. Ik hoop jullie te overtuigen dat de grootste tekortkoming van het menselijk ras is, ons onvermogen is om de exponentiële functie te begrijpen.

Maar wat is een exponentiële functie?

Het is een wiskundige functie die je zou gebruiken als het gaat om de grootte van iets dat gestaag groeide te beschrijven. Als je iets had dat met 5% per jaar groeide, dan zou je de exponentiële functie gebruiken om te laten zien hoe groot die groeiende hoeveelheid jaar na jaar was. En dus praten we over een situatie waarin de tijd nodig om een groeiende hoeveelheid met een vaste fractie te verhogen een constante is. 5% per jaar, die "5%" is een vaste fractie, "per jaar" is een vaste tijdsduur. Daarover willen we het dus hebben. Het is gewoon gestage groei.

Maar als er een vaste tijdsduur nodig is om 5% te groeien, dan volgt daaruit dat er een langere vaste tijdsduur nodig is om 100% groeien. Die langere tijd heet de verdubbelingtijd. Hoe we de verdubbelingtijd moeten berekenen is eigenlijk niet zo moeilijk.

Er is één getal dat je heel goed moet onthouden. Dat is: 70. Deel 70 door het groei percentage per tijdseenheid en je krijgt de verdubbelingtijd. In ons voorbeeld van 5% per jaar, deel je dus 70 door 5, en zo vind je dat de toenemende hoeveelheid elke 14 jaar in omvang zal verdubbelen.

Waar haal ik die 70 vandaan? Wel, dat is ongeveer 100 keer de natuurlijke logaritme van twee. Als je de tijd om te verdrievoudigen wilde, heb je de natuurlijke logaritme van drie nodig. Zolang de percentages kleiner zijn dan 10, is deze berekening zeer nauwkeurig. Het is allemaal heel logisch. Maar je hoeft je niet te herinneren waar het vandaan kwam, onthoud nu gewoon die 70.

We zouden iedereen ertoe moeten kunnen brengen om deze mentale berekening te maken telkens we een nieuwsbericht krijgen over procentuele groei. Bijvoorbeeld, als je in een reportage zou zien dat dingen met 7% per jaar groeiden gedurende de afgelopen jaren, dan zou je niet onmiddellijk onder de indruk zijn. Maar als je een krantenkop ziet die zegt dat de criminaliteit in tien jaar is verdubbeld, dan zeg je: "Amaai! Indrukwekkend! Wat is er aan de hand?"

Goed, hoe zit dat nu? We hadden het over 7% groei per jaar: deel nu die 70 door 7 en je bekomt een verdubbelingtijd van tien jaar. Als je een krantenkop wil schrijven die de aandacht trekt, moet je dus nooit schrijven "Criminaliteit Groeit Met 7% Per Jaar," niemand zou weten wat dat betekent. Weet je nu wat 7% betekent?

Een ander voorbeeld, uit Colorado. De kosten van een liftticket om een hele dag te skiën in Vail steeg met ongeveer 7% per jaar sinds Vail opende in 1963.

Op dat moment betaalde je $5 voor een dagticket voor de skilift. Wat is de verdubbelingtijd voor een groei van 7%? Tien jaar. Wat kostte dat tien jaar later in 1973? $10. Nog eens tien jaar later in 1983? $20 Tien jaar later in 1993? $40 En in 2003, en wat kunnen we verwachten? $80

Dat betekent 7%. De meeste mensen hebben daar geen flauw idee van. En hoe gaat het nu in Vail? Ze zitten vrij goed op schema.

Laten we nu eens meer algemeen kijken naar iets dat gestaag groeit.

Na een verdubbelingtijd is de groeiende hoeveelheid tot twee keer zijn oorspronkelijke grootte aangegroeid. Na twee verdubbelingen, tot vier keer de oorspronkelijke grootte. Dan gaat het zo door met 8, 16, 32, 64, 128, 256, 512, na tien verdubbelingen is het duizend keer groter dan toen het begon. Je kunt dat zien als je probeert om een grafiek te tekenen op gewoon grafiekpapier. De grafiek gaat dwars door het plafond!

Ik ga jullie nu illustreren hoe je tot een enorme hoeveelheid komt met slechts een bescheiden aantal verdubbelingen.

Volgens de legende werd het schaakspel uitgevonden door een wiskundige in dienst van een koning. De koning was erg tevreden en vroeg aan de uitvinder waarmee hij hem kon belonen. De wiskundige antwoordde: "Mijn behoeften zijn erg bescheiden. Neem mijn schaakbord en plaats één graankorrel op het eerste vak. Op het volgende vak verdubbel je dat tot twee. Op het volgende vak weer verdubbelen tot vier graankorrels. Gewoon blijven verdubbelen tot je alle vakken op die manier hebt bezocht. Dat zou een adequate betaling voor me zijn." De koning dacht natuurlijk: "Dwaze man. Ik was klaar om hem een echte beloning te geven en alles wat hij vraagt zijn enkele tarwekorrels".
Schaakbord tonen

Maar hoeveel graan zou de man gekregen moeten hebben? We weten dat er acht korrels op het vierde veld komen te liggen. Ik kan dit aantal, acht, vinden door een vermenigvuldiging van drie 2's. Het is 2x2x2, dat is een 2 minder dan het nummer van het vlak. Nu blijf je zo doorgaan. Dus op het laatste veld zou ik het aantal korrels vinden door het met elkaar vermenigvuldigen van 63 tweeën.

Laten we nu eens kijken naar de manier waarop de totalen zich opbouwen. Wanneer we één korrel op het eerste vak leggen is het totaal op het bord één. We voegen twee korrels toe voor het tweede vak wat een totaal van drie geeft. Dan vier korrels, nu wordt het totaal zeven. Zeven is één korrel minder dan acht, het is één korrel minder dan drie tweeën met elkaar vermenigvuldigd. Vijftien is één korrel minder dan vier tweeën met elkaar vermenigvuldigd. Dat blijft zo doorgaan, dus als we klaar zijn is het totaal aantal korrels één korrel minder dan het aantal dat ik krijg door 64 tweeën met elkaar te vermenigvuldigen. Hoeveel tarwe is dat nu?

Zou dat hier in de kamer een mooie hoop zijn? Zou dat het gebouw vullen? Zou het Antwerpen met een laag van twee meter bedekken? Over hoeveel tarwe hebben we het eigenlijk?

Het antwoord is, dat het ongeveer 400 keer de wereldwijde tarweoogst van 1990 is. Dat zou meer tarwe zijn dan wat mensen ooit geoogst hebben in de hele geschiedenis van de aarde. Je vraagt je af hoe je aan zo'n grote hoeveelheid komt? En het antwoord is eenvoudig. We zijn net begonnen met één korrel, maar we laten het aantal gestaag groeien tot het slechts 63 keer werd verdubbeld .

Nu is er nog iets heel belangrijk waar je aan moet denken: de groei in één verdubbelingtijd is groter dan de totale voorgaande groei! Wanneer ik bijvoorbeeld acht korrels op het 4de vlak leg, zijn dat er acht meer dan het totaal van de zeven die er al lagen. Ik heb 32 korrels op het 6de vlak. Die 32 is groter dan het totaal van 31 die er al liggen. Elke keer dat de groeiende hoeveelheid verdubbelt komt er meer bij dan alles wat er al lag van alle voorgaande groei samen!

Kunnen we deze inzichten nu gebruiken om de energiecrisis beter te begrijpen?
In een krantenkop van 1975 staat: "Kan de elektriciteit in Amerika opraken?" Amerika is afhankelijk van elektriciteit. De behoefte aan elektriciteit verdubbelt elke 10 tot 12 jaar. Dat is een goede weerspiegeling van een zeer lange geschiedenis van gestage groei van de elektrische industrie, een groei aan een tempo van ongeveer 7% per jaar, geeft je elke 10 jaar een verdubbeling.

Met die voorgeschiedenis van gestage groei, verwachten ze dat de groei voor altijd zou doorgaan. Gelukkig is ze gestopt, niet omdat plots iemand de rekenkunde snapte, maar om andere redenen. Laten we ons nu eens afvragen: "Wat als?" Stel dat de groei was doorgegaan? Dan zouden we hier hetzelfde zien als met het schaakbord. Gedurende de tien jaar na de verschijning van deze krantenkop, in dat decennium, zou de hoeveelheid opgebruikte elektrische energie groter zijn geweest dan het totaal van alle elektrische energie die ooit geconsumeerd was in de gehele voorafgaande geschiedenis van de gestage groei van de industrie in dit land.

Had je ooit gedacht dat iets dat zo volledig acceptabel is als een groei van 7% per jaar zo'n ongelooflijk gevolg kon geven? Dat je in slechts tien jaar tijd meer dan het totaal van alles, wat gebruikt was tijdens de hele voorafgaande groei, zou gebruiken?

Het is precies daarnaar dat president Carter verwees in zijn toespraak over energie. Een van zijn uitspraken was: "In elk van die decennia (jaren ‘50 en ‘60) werd meer olie verbruikt dan in de voorgaande geschiedenis van de mensheid." Op zich is dat een verbluffende verklaring.

Nu begrijp je vanwaar dat komt. De president vertelde eenvoudigweg het gevolg van de rekenkunde van 7% groei per jaar van het olieverbruik in de wereld. En dat klopte tot in de jaren 1970!

Er is nog een mooi gevolg van deze rekenkunde. Als je een tijdsperiode van 70 jaar neemt - en er rekening mee houdt dat dat ongeveer overeen komt met een mensenleven - dan is uit eender welk procent van gestage groei, voortgezet gedurende 70 jaar, heel gemakkelijk te berekenen met welke factor de hoeveelheid zal toenemen. Bijvoorbeeld voor een stijging van 4% per jaar gedurende 70 jaar, kun je de factor vinden door 4 tweeën met elkaar te vermenigvuldigen, het is dus een factor 16. Met andere woorden: als je gedurende 70 jaar een stijging hebt van 4%, wordt de hoeveelheid 2x2x2x2 = 16 maal groter.

Politici vinden dat er een bevolkingsgroei nodig is om de vergrijzing van de bevolking tegen te gaan. Hoeveel groei vinden zij dat er zou moeten zijn. De cijfers variëren, maar sommige burgemeesters zouden graag een groei van 5 procent in hun gemeente willen zien.
Als we zo’n groei gedurende een mensenleven, en dat is toch niet zo lang, zouden aanhouden, dan zou in die periode de bevolking dus 32 keer groter worden! Elke kleine gemeente zou zo in een periode van één mensenleven een metropool worden.

Een interessante manier om gestage groei te bestuderen is door grafieken te tekenen op semilogaritmisch papier. Het is zo gedrukt dat gelijke afstanden op de verticale schaal elk een toename met een factor 10 vertegenwoordigen. Zo ga je van duizend naar tienduizend naar honderdduizend. Het handige aan dit papier is dat gestage groei wordt voorgesteld door een rechte lijn.

In de zomer van 1986, meldt het nieuws dat de wereldbevolking de vijf miljard mensen had bereikt, groeiende aan 1,7% per jaar.

Je zou kunnen reageren dat 1,7% heel weinig is. Er kan toch nooit iets ergs gebeuren met een groei van slechts 1,7% per jaar." Maar bereken de verdubbelingtijd en je vindt slechts 41 jaar. Dat was in 1986; meer recent in 1999, lezen we dat de wereldbevolking van vijf miljard gegroeid is tot zes miljard.

Het goede nieuws is dat de groei daalde van 1,7% tot 1,3% per jaar. Het slechte nieuws is dat ondanks de daling van de groei, de wereldbevolking vandaag met ongeveer 75 miljoen mensen extra per jaar groeit.

Als we het op deze huidige bescheiden 1,3% per jaar zouden kunnen houden, dan zou de wereldbevolking in slechts 780 jaar groeien tot een dichtheid van één persoon per vierkante meter droog landoppervlak. En de massa aan mensen zou gelijk worden aan de massa van de aarde in slechts 2400 jaar. We kunnen daar nu mee lachen omdat we weten dat het niet kan gebeuren. Dit is het onderwerp van een leuke cartoon, met allemaal mensen in hun hokje. Het onderschrift zegt: "Neem me niet kwalijk, meneer, maar ik ben bereid tot een nogal aantrekkelijk aanbod voor uw vierkante meter."

Er zit een zeer diepgaande les in die cartoon. De les is dat de bevolkingsaangroei ooit zal stoppen. We kunnen erover debatteren of we een nulgroei van de bevolking wel of niet leuk vinden, maar het zal hoe dan ook gebeuren. Of we erover debatteren of niet, of we het willen of niet, het is absoluut zeker. Mensen zouden nooit zo dicht op elkaar kunnen leven op het droge landoppervlak van de aarde. Daarom zullen de huidige hoge geboortecijfers dalen, en de lage sterftecijfers van vandaag zullen stijgen tot ze precies gelijk zullen zijn. Dat zal zeker gebeuren op korte tijd in vergelijking met die 780 jaar. En misschien vraag je je dan af welke opties we ter beschikking hebben om het probleem aan te pakken.

Je kan een lijstje maken van dingen die we zouden moeten aanmoedigen als we willen dat de snelheid van de groei van de bevolking zou verhogen en dus het probleem nog erger zou maken. Wat schrijf je dan zoal in zo’n lijst?

Alles in die lijst is zo heilig als het moederschap. Dat is immigratie, geneeskunde, volksgezondheid, sanitaire voorzieningen. Allemaal gewijd aan de humane doelstellingen voor het verlagen van het sterftecijfer en dat is heel belangrijk voor mij, als het mijn dood is die ze uitstellen. Maar dan moet ik me realiseren dat iets, dat het sterftecijfer verlaagt, het bevolkingsprobleem alleen maar erger maakt.

In dat lijstje staat vrede, recht en orde; wetenschappelijke landbouw heeft het sterftecijfer als gevolg van hongersnood verlaagd maar maakt het bevolkingsprobleem alleen maar erger. Het is alom bekend dat de snelheidsbegrenzingen op de weg duizenden levens heeft gered - maar ook dat maakt het bevolkingsprobleem alleen maar erger. Schone lucht maakt het nog erger.

Rechts van dat lijstje maken we een lijst van dingen die we zouden moeten aanmoedigen als we willen dat de snelheid van de groei van de bevolking lager wordt en het bevolkingsprobleem zouden helpen oplossen. Er staat onthouding, anticonceptie, abortus, kleine gezinnen, immigratie stoppen, ziekte, oorlog, moord, honger, ongelukken. Ook roken verhoogt duidelijk het sterftecijfer en helpt het probleem oplossen.

Vergeet onze conclusie uit de cartoon van één persoon per vierkante meter niet; we hebben vastgesteld dat de bevolkingsgroei ooit gaat stoppen. We kunnen dat besluit ook anders formuleren door te zeggen dat het voor de hand ligt dat de natuur zelf een keuze gaat maken uit de rechtse lijst en we dus niets hoeven te doen, behalve bereid zijn om te ondergaan wat de natuur uit die rechterlijst kiest. Of we kunnen het heft in eigen handen nemen en zelf onze keuze maken uit die rechterlijst. We moeten iets in die lijst zoeken waarvoor we campagne kunnen voeren. Wie is er te vinden voor het bevorderen van ziektes?

We kunnen ook kiezen voor een ongelooflijke oorlog. Wil je meer moorden, meer honger of meer ongelukken? Wel, hier zien we het menselijke dilemma - alles wat we beschouwen als iets goeds maakt het bevolkingsprobleem nog erger, alles wat we beschouwen als slecht helpt bij het oplossen van het probleem. En dat is een dilemma om U tegen te zeggen.

Een punt dat we nog in geen van beide lijsten hebben geplaatst is onderwijs: gaat dat naar de linker- of de rechterkolom? Totnogtoe moet ik voor dit land zeggen dat het in de linkerkolom thuishoort - er is heel weinig aan gedaan om de onwetendheid over dit probleem te verminderen.

2. Voorspoed zonder groei

Onlangs kwam Richard Wilkinson naar Antwerpen om te pleiten voor een economisch model zonder groei, net zoals Tim Jackson die ik eerder aanhaalde.
Het is echter schrijnend om vast te stellen dat sommige mensen in invloedrijke functies het nog altijd niet begrepen hebben. Zo bijvoorbeeld Marc De Vos, directeur van de Itinera-denktank. Hij gruwde van Wilkinsons stelling dat economische groei niet meer nodig is, en enkel herverdeling van de bestaande rijkdom volstaat. 'Ga dat maar eens vertellen in Griekenland, Ierland of Portugal', reageerde De Vos. 'Ik betwijfel dat ze u gelijk zullen geven. En de vergrijzing, hoe gaan we dat dan aanpakken? Zonder groei kunnen we de pensioenen niet betalen. En wat krijg je dan? Nog meer ongelijkheid.'
Blijkbaar begrijpt Mark De Vos, ondanks zijn diploma in de rechten, bepaalde basisbegrippen uit de rekenkunde niet.

Hier kan je verder deel 2 en deel 3 lezen of beluisteren.

3. WikipediA

Wikipedia is een zeer goede bron voor informatie. Doordat veel mensen erop werken, worden fouten snel hersteld. Maar als de groep van mensen die het beheren te klein wordt, zoals dat het geval is met de Nederlandse versie, dan krijgen groepen met nogal eigenaardige ideeën vrij spel. Dat is wat er nu aan het gebeuren is. Enkele woorden, zoals “Kwakzalver” moesten er al aan geloven en er werd door een aantal wikipedianen beslist om dat woord te schrappen. Nu moet ook het woord “Lourdes effect” eraan geloven.
Als we nu met genoeg mensen tegen dit soort beslissingen protesteren, dan kunnen we het tij nog keren.
Op de notitiepagina van deze aflevering zullen jullie een link vinden waarin je kan helpen protest aantekenen.

4. Het citaat

Het citaat van vandaag komt van Johan Braeckman.

Johan Braeckman is wetenschapsfilosoof aan de universiteit van Gent. Onlangs publiceerde hij een hoorcolege over kritisch denken.
Johan Braeckman zei:

Beweren dat kinderen leren Kritisch Denken ook een vorm van indoctrinatie is, komt op hetzelfde neer als beweren dat kaalheid ook een kapsel is.

Tot de volgende keer.

mRNA en hoe wetenschap stapjes zet.

2011-03-20T21:34:00.003+01:00

Het Unieke Genregulatiemechanisme Van De Primaten: Weinig Begrepen DNA-Elementen Dienen Belangrijk Doel

Je kan deze podcast downloaden door met met de rechtermuisknop op het figuurtje hieronder te drukken en dan "Save link as" te selecteren. (op een Mac moet je klikken met CTRL ingedrukt):

Of je kan abonneren via iTunes door hier te klikken:

Je kan ook voor informatie naar mijn website.

Hier is de transcript:

Goeiedag, het is vandaag zondag 20 maart 2011, ik ben Jozef Van Giel en dit is de 83ste aflevering van deze podcast.
Deze aflevering kwam volledig tot stand dankzij Rik Delaet.
De muziek is van Niek Lucassen.

Om het bij Kritisch Denken nu eens niet altijd te hebben hoe denken kan ontsporen zetten we hier voor de verandering eens een vertaling van een wetenschappelijk artikel (Primates' Unique Gene Regulation Mechanism: Little-Understood DNA Elements Serve Important Purpose) dat een mogelijke doorbraak in de geneeskunde aankondigt. Let op het woordje ‘mogelijk’. Hier geen bombastische reclame voor weer eens een nieuwe alternatieve geneeskundige hype, maar een voorzichtig aankondigen voor een ontdekking die – als alles meezit – onze geneeskunde grondig zou kunnen verbeteren.
In dit artikel wordt je om de oren geslagen met allerlei ingewikkelde termen en afkortingen. Laat je daardoor niet ontmoedigen maar aanschouw hoe langzaamaan complexe celprocessen steeds meer van hun geheimen prijsgeven door moeizaam en duur onderzoek door vele gespecialiseerde wetenschappers. Vergelijk dat eens met de eenvoudige oplossingen van bijvoorbeeld de homeopathie die het zich kan veroorloven met wat simpele principes te beweren dat ze bijna alle ziektes kunnen aanpakken. (zoals ‘het gelijke met het gelijke behandelen’ en verdunnen, verdunnen, verdunnen, verdunnen, verdunnen...) Hoe simpel kan je zijn!

1. Het Unieke Genregulatiemechanisme Van De Primaten: Weinig Begrepen DNA-Elementen Dienen Belangrijk Doel

ScienceDaily (9 februari 2011) - Wetenschappers hebben een nieuwe manier ontdekt, waarop genen worden gereguleerd, die uniek is voor de primaten, waaronder de mens en apen. Hoewel het menselijk genoom - alle genen van een individu - 10 jaar geleden werd gesequenceerd, is een beter inzicht in hoe genen functioneren en gereguleerd zijn nodig om vooruitgang te maken in de geneeskunde, met inbegrip van het aanpassen van de manier waarop we een brede waaier van ziekten diagnosticeren, behandelen en voorkomen.

"Het is ontzettend waardevol dat we een groot deel van het menselijk genoom hebben gesequenceerd, maar sequentie zonder functie brengt ons niet erg ver, daarom is onze bevinding zo belangrijk ", zegt Lynne E. Maquat, Ph.D., hoofdauteur van een nieuwe studie die gepubliceerd is op 9 februari in het tijdschrift Nature.

Als het met onze genen fout gaat, kan dat de oorzaak zijn van veel ziekten, zoals kanker, de ziekte van Alzheimer en cystische fibrose. De studie introduceert een uniek regulerend mechanisme, dat tot een waardevolle behandeling zou kunnen leiden als onderzoekers proberen genexpressie - de omzetting van genetische informatie in eiwitten die deel uitmaken van het lichaam en zorgen voor de meeste functies van het leven - te manipuleren om de menselijke gezondheid te verbeteren.

Het nieuw geïdentificeerde mechanisme omvat Alu elementen, dat zijn repetitieve DNA-elementen die zich over het hele genoom hebben verspreid tijdens de evolutie van de primaten. Terwijl wetenschappers al vele jaren hebben geweten van het bestaan van Alu elementen, was hun functie grotendeels onbekend.

Maquat ontdekte dat Alu elementen samenwerken met moleculen, lange niet-coderende RNA's (lncRNAs) genoemd, om de eiwitproductie te reguleren. Zij doen dit door ervoor te zorgen dat messenger RNA (mRNA), dat genetische instructies van DNA gebruikt om eiwitten te maken, in het gareel blijft om het juiste aantal eiwitmoleculen aan te maken. Als dat niet gebeurt dan kan de eiwitproductie uit de hand lopen, wat leidt tot de verspreiding of vermenigvuldiging van cellen, een typisch kenmerk voor ziekten zoals kanker.

"Vroeger wist niemand wat Alu elementen en lange niet-coderende RNA's deden, of ze nu junk-DNA (rommel-DNA!) waren dan wel of ze enig doel hadden. Nu hebben we laten zien dat ze daadwerkelijk een belangrijke rol spelen in het reguleren van de eiwitproductie." zei Maquat, de J. Lowell Orbison voorzitter, hoogleraar Biochemie en Biofysica en directeur van het Centrum voor RNA Biologie aan de Universiteit van Rochester Medical Center.

De expressie van genen die instaan voor de ontwikkeling van eiwitten gaat in vele stappen, die allemaal in een precieze volgorde nodig zijn om de juiste timing en de hoeveelheid aan eiwitproductie te bereiken. Elk van deze stappen is gereguleerd, en het ontdekte pad is slechts één van de enkele wegen waarvan bekend is dat ze mRNA's in de loop van het eiwitproductieproces direct reguleren.

Reguleren van mRNA's is één van de vele manieren waarop cellen genexpressie controleren en onderzoekers van instellingen en bedrijven over de hele wereld focussen zich op dit regulerende gebied op zoek naar nieuwe manieren om ziektes te beheersen en te behandelen.

Volgens Maquat, "Dit nieuwe mechanisme is een echte verrassing. We blijven versteld staan van al de verschillende manieren waarop mRNA's kunnen worden gereguleerd."

Maquat en de studie van de eerste auteur, Chenguang Gong, een afgestudeerde student in de Vakgroep Biochemie en Biofysica aan het Medisch Centrum, vonden dat lange niet-coderende RNA's en Alu elementen samenwerken om een proces in gang te zetten dat bekend staat als SMD (Staufen 1-gemedieerd mRNA verval). SMD vernietigt voorwaardelijk mRNAs nadat ze de productie van een bepaalde hoeveelheid eiwitten orkestreerden, waardoor het creëren van overmatige, ongewenste eiwitten, die de normale processen kunnen verstoren en ziekte in het lichaam kunnen initiëren, kan worden voorkomen.

Lange niet-coderende RNA's en Alu elementen doen het Staufen-1 eiwit aan tal van mRNA's binden. Zodra een mRNA gedaan heeft met leiding geven aan een ronde van eiwitproductie begint het Staufen-1 met een ander regulatie-eiwit, UPF1, samen te werken aan de afbraak of vernietiging van het mRNA zodat het geen eiwitten meer kan maken. Dat UPF1 werd eerder door Maquat geïdentificeerd.

Terwijl het onderzoek een stuk van de puzzel over hoe onze genen werken invult, accentueert het ook de overweldigende complexiteit van hoe ons DNA ons en de vele betrokken bekende en onbekende spelers vorm geeft. Maquat en Gong plannen om in toekomstig onderzoek de nieuw geïdentificeerde route te verkennen.

Dit onderzoek werd ondersteund door een subsidie van de General Medical Sciences Division van de National Institutes of Health en een Elon Huntington Hooker Graduate Student Fellowship.

2. Het citaat

John Craig Venter (Salt Lake City, 14 oktober 1946) is een Amerikaanse moleculair bioloog en zakenman. Hij was de eerste mens van wie het complete DNA-profiel werd ontcijferd in een project waaraan hij zelf deelnam. In 2010 creëerde hij als eerste wetenschapper een kunstmatige, synthetische cel. In Time's Magazine stond hij in 2007 en 2008 in de top 100 van meest invloedrijke personen

Ik ben ervan overtuigd dat de kennis die wij de wereld schenken een diepe impact zal hebben op het menselijk leven, de manieren waarop we ziekten zullen behandelen en onze kijk op onze plaats in het biologische continuüm.

Tot de volgende keer.

Klimaatverandering.

2011-03-17T22:47:00.000+01:00

Zonder commentaar:

Gevonden op:
Skeptical Science

God en Rampen

2011-03-13T22:37:00.008+01:00

Door A. C. Grayling - RICHARDDAWKINS.NET
Toegevoegd: Zondag de 13 maart 2011 om 12:21 PM - Een RDFRS Origineel

We denken met verdriet aan de duizenden die hun leven hebben verloren of verschrikkelijk getroffen werden door de grote Japanse aardbeving en de tsunami, die een zwarte vlek zal blijven in de annalen van 2011, en al zo snel kwam na de aardbeving die Christchurch in Nieuw Zeeland trof. Beide gebeurtenissen zijn vrijwel zeker tektonisch met elkaar verbonden en herinneren ons aan de enorme krachten van de natuur, die normaal zijn voor de planeet zelf, maar vernietigend voor het menselijk leven, vooral wanneer je gevaarlijk dicht leeft bij de breuklijnen in het aardoppervlak.

Iemand vertelde mij dat er in zijn plaatselijke kerk speciale gebeden werden gehouden voor het volk van Japan. Deze goedbedoelde en fundamenteel vriendelijke procedure laat niettemin zien hoe absurd, in de letterlijke zin van het woord, hun religieuze overtuiging in de praktijk is. Toen ik de televisiebeelden van mensen in de kerk zag na de tragische aardbeving in Christchurch, kwamen volgende gedachten in me op.

Het zou zeer onaardig zijn om te denken dat de kerkgangers dank gingen zeggen omdat zij er persoonlijk aan ontsnapt waren; je zou hen toch geen egoïsme voor hun persoonlijke redding willen aanwrijven bij een ramp, waarbij zoveel mensen willekeurig en plotseling het leven lieten door 'een daad van God'. Als ze hun god zouden gaan bidden om te zorgen voor de zielen van de slachtoffers, waarom zouden ze dan denken dat hij dat zou doen nadat hij net had toegelaten dat hun lichamen plots gewelddadig verpletterd of verdronken werden?

Integendeel, ze loofden en smeekten een godheid, die een wereld had ontworpen die zulke willekeurige en plotselinge massale sterfte veroorzaakt. Een alwetend wezen zou alle gevolgen kennen van wat hij doet, het zou dus weten welke de vreselijke gevolgen zouden zijn van zijn schepping. Prezen ze de planner van hun lijden voor hun lijden en smeekten ze ook zijn hulp af om te ontsnappen aan wat hij had gepland?

Misschien denken ze dat hun god niet verantwoordelijk was voor de aardbeving. Als ze geloven dat hun god een wereld, waarin zulke dingen gebeuren, heeft ontworpen, maar daarna de wereld, wanneer hij dodelijk bleek te zijn voor zijn schepselen, aan zichzelf overliet en niet ingreep dan stellen ze impliciet zijn morele kwaliteiten in vraag. En als hij niet machtig genoeg is om iets te doen aan de voor de mens periodieke moorddadige onverschilligheid van deze wereld, in welke zin is hij dan god? Dan lijkt hij eerder op een groot hulpeloos spook, nutteloos om aanbeden en onwaardig om geprezen te worden.

Want als hij geen aardbeving kan tegenhouden of de slachtoffers ervan redden, dan is hij zeker niet in staat om een wereld te scheppen. En als hij machtig genoeg is om dat wel te doen, maar een gevaarlijke wereld creëerde, die willekeurig aan voelende wezens gewelddadig en pijnlijk lijden toebrengt, dan is hij verachtelijk. Hoe dan ook, wat gaat er om in mensen die in een dergelijk wezen geloven en naar de kerk gaan om het te prijzen en aanbidden? Hoe verklaar je in het licht van deze gebeurtenissen, die wij mensen in onze vriendelijkheid en bezorgdheid ervaren als tragisch en aanzettend tot hulpverlening - hulp die dan wel komt van medemensen: er verschijnen geen engelen uit de hemel om dat te doen - hoe kunnen ze in een dergelijke onsamenhangende fictie als idee van een godheid blijven geloven? Dat blijft een eeuwig raadsel.

http://richarddawkins.net/articles/602215-god-and-disaster

HBDI-boer zkt MBTI-vrouw.

2011-03-06T21:23:00.001+01:00

De tsunami van onzin in de HR-wereld.
Welk MBTI type ben jij? Vergeet het maar, het is niet beter dan astrologie. Ondanks veel goed wetenschappelijk materiaal, wordt er in de HR wereld nog altijd veel te veel onzin verkocht.

Je kan deze podcast downloaden door met met de rechtermuisknop op het figuurtje hieronder te drukken en dan "Save link as" te selecteren. (op een Mac moet je klikken met CTRL ingedrukt):

Of je kan abonneren via iTunes door hier te klikken:

Je kan ook voor informatie naar mijn website.

Hier is de transcript:

Goeiedag, het is vandaag zondag 6 maart 2011, ik ben Jozef Van Giel en dit is de 82ste aflevering van deze podcast.
Deze aflevering kwam tot stand mede dankzij Rik Delaet.
De muziek is van Niek Lucassen.
Vandaag spreken we over pseudowetenschappen in het bedrijfsleven.
Hoogopgeleide mensen gaan zeer rigoureus om met de wetenschappelijke methodes als ze in een bedrijf een technisch moeilijke opdracht krijgen.
Eigenaardig genoeg, van zodra ze een managementfunctie krijgen, of wanneer het over HR-zaken gaat zoals leiding geven, vinden ze plots dat hun buikgevoel goed genoeg is en professionaliteit niet meer nodig is. In het beste geval lezen ze een gepopulariseerd boek van één of andere goeroe, zoals bijvoorbeeld Jack Welch, die in zijn boek “Winning” vooral aan zelfverheerlijking doet, maar waarin vooral geen greintje wetenschappelijk onderzoek te rapen valt. En dat allemaal terwijl alle leiders en managers in koor roepen dat mensen hun belangrijkste resources zijn. Waarom managen ze die resources dan niet op een wetenschappelijke manier?

Nochtans bestaat er veel wetenschappelijk ondersteunde literatuur die met degelijk onderzoek onderbouwd is. Een van die boeken is “Hard Facts, Dangerous Half-Truths, and Total Nonsense” van Jeffrey Pfeffer en Robert I. Sutton.
Maar de Vlaming Patrick Vermeren heeft gedurende meer dan 10 jaar de wetenschappelijke literatuur rond wetenschappelijk gebaseerd personeelsbeleid bestudeerd om tenslotte het boek “Rond Leiderschap” te schrijven dat ik pas uitgelezen heb. Een absolute aanrader! Het verschil met andere, populaire managementboeken is gewoon pijnlijk. Voor die andere boeken wel te verstaan! De meesten komen niet veel verder dan hun eigen vooringenomenheden op papier zetten.
“Rond Leiderschap” argumenteert echter met het benodigde onderzoeksmateriaal. Het zou verplichte literatuur moeten zijn in alle managementscholen en universiteitsdepartementen bedrijfspsychologie. Wat zeg ik? Alle studierichtingen die mensen opleiden die later in leidinggevende functies terechtkomen zouden dit boek moeten krijgen!
Als je een leidinggevende functie hebt en je neemt ze serieus…
Tijdens zijn zoektocht naar dat materiaal heeft Patrick Vermeren echter veel kaf tussen het koren gevonden. Het heeft van hem vooral een goede skepticus gemaakt. En zo is hij ertoe gekomen om ook het boek “De HR-ballon” te schrijven, dat over allerlei onzin gaat dat nog altijd heel veel in bedrijven wordt toegepast en waar mensen nog dagelijks het slachtoffer van worden omdat ze niet in aanmerking komen voor een functie omdat ze de verkeerde MBTI hebben of omdat de grafoloog het verkeerde handschrift heeft herkend.

De tekst die jullie nu zullen horen is opgenomen tijdens het laatste SKEPP-congres. Je hoort Patrick Vermeren over:

1. HBDI-boer zoekt MBTI-vrouw.

De tsunami van onzin in de HR-wereld.

Patrick Vermeren gaf me toelating om zijn toespraak op deze podcast te publiceren.
Op de notitiepagina van deze aflevering kan je een link vinden naar de originele video, met inbegrip van slides en vragen en antwoorden.

HBDI-boer zoekt MBTI-vrouw. De tsunami van onzin in de HR-wereld. from Patrick Vermeren on Vimeo.

de website van Patrick vermeren: Evidence Based HRM

2. Het citaat

Het citaat van vandaag is van Steven Novella. Wie deze podcast vanaf het begin volgde weet wie Steven Novella is.

Als iemand hem vraagt waarom we wetenschap nodig hebben om iets te valideren, zegt Novella:

Er is niets magisch aan wetenschap. Het is gewoon maar een systematische manier om de werkelijkheid zorgvuldig en volledig te observeren en de resultaten te evalueren met consistente logica. Dus, met welk deel van de wetenschap ben je het oneens? Ben je het oneens met het volledig zijn, met zorgvuldig te observeren, met het systematisch zijn of met het gebruik van consistente logica?

Tot de volgende keer.

Enkele impressies van de SKEPP-dag

2011-03-01T21:22:00.005+01:00

Let vooral op het laatste van de vier kaboutertjes...

De volledige redactie van de podcast "Kritisch Denken"

Rond Leiderschap

2011-02-23T21:28:00.001+01:00

Rond Leiderschap, De brug tussen wetenschap en praktijk by Patrick Vermeren

My rating: 5 of 5 stars

Prachtig boek! Nogal wat anders dan al die onzin van goeroe's! Elke leider die zichzelf serieus neemt zou dit boek moeten lezen!

Het grote verschil is dat Patrick Vermeren niet arrogant zijn eigen vooringenomenheid uitschrijft (zoals bvb Jack Welch doet in "winning").

Daarentegen heeft Patrick Vermeren eerst 10 jaar lang de wetenschappelijke literatuur bestudeerd rond dit onderwerp en daar een begrijpelijke synthese van gemaakt. Het is geen echt gemakkelijk boek, het is dan ook niet bedoeld als vakantielectuur, maar wel als een degelijke handleiding voor leidinggevende mensen in organisaties die hun eigen job serieus nemen. (een collega aan wie ik over dit boek sprak zei me dat een goede leider intelligent genoeg zou moeten zijn om dit te kunnen verwerken, anders is hij te licht voor die verantwoordelijkheid).

Ik begrijp niet dat men in bedrijven snel naar goed wetenschappelijk materiaal grijpt als men een ontwikkelingsproject doet, of als men in een nieuwe machine investeert, maar als het over leiderschap gaat, is het buikgevoel, of enkele bedenkelijke boeken van mensen die het gemaakt hebben. (fooled by randomness??? ben ik nu aan het lezen)

Je kan duidelijk zien dat dit boek geschreven is door iemand die vertrouwd is met kritisch denken.

View all my reviews

Alternatief vliegen

2011-02-20T21:13:00.001+01:00

Het wordt tijd dat het monopolie van de reguliere transportmiddelen gebroken wordt en er ruimte komt voor alternatief transport.

Je kan deze podcast downloaden door met met de rechtermuisknop op het figuurtje hieronder te drukken en dan "Save link as" te selecteren. (op een Mac moet je klikken met CTRL ingedrukt):

Of je kan abonneren via iTunes door hier te klikken:

Je kan ook voor informatie naar mijn website.

Hier is de transcript:

Goeiedag, het is vandaag zondag 20 februari 2011, ik ben Jozef Van Giel en dit is de 81ste aflevering van deze podcast.
Deze aflevering kwam tot stand mede dankzij Rik Delaet.
De muziek is van Niek Lucassen.

Goed nieuws! Ondertussen is onze website volledig overgezet op de nieuwe servers en dus hebben we geen dataverkeerlimiet meer!
Ik heb ondertussen ook de rekening geopend en via de link “steunen” op de website kan iedereen die wil via een Europese overschrijving een bijdrage geven.
Maar er is nog veel werk aan de winkel. Op het Belgische deel van iTunes zijn een ondertussen 3 recensies geplaatst en 14 waarderingen gegeven! Daar is er dus nog veel werk aan de winkel. Kritisch denken staat op de tweede plaats van de wetenschaps podcasts, maar komt in de algemene lijst niet voor. En dat terwijl we in Nederland overal op nummer 1 of twee staan!

In ieder geval, iedereen bedankt voor de steun.

De tekst van vandaag is afkomstig van Paul De Belder.
Vandaag bespreken we

1. Alternatief vliegen

Brussel, 1 april 2012, van onze correspondent bij het Europees parlement

In een perscommuniqué geeft een woordvoerder van het Europees parlement duiding bij de recent goedgekeurde wet op het alternatief vervoer. Deze wet wil een aanzet geven tot de vervanging van de huidige vervuilende en gevaarlijke transportmiddelen door zachte alternatieven. “De machtige oliemaatschappijen en autofabrikanten hebben tientallen jaren lang alternatieve vervoersmiddelen geboycot en belachelijk gemaakt”, merkt de woordvoerder op, “en wetenschappers en universiteiten, ongetwijfeld grof betaald door de industrie, halen afgezaagde argumenten aan dat ze niet kunnen werken, omdat de tweede hoofdwet van de thermodynamica dit zou verbieden. In het kader van de éénmaking van de Europese unie heeft het parlement beslist om de lokale thermodynamische wetten te vervangen door een Europese wet. Die moet het mogelijk maken voor de alternatieve vervoersindustrie om, complementair aan de allopathische vervoersindustrie, zijn plaats op te eisen in een geïntegreerde, holistische visie op de transportvereisten van onze moderne maatschappij”. De wet voorziet in de erkenning van vliegende tapijten als een volwaardig en complementair alternatief, vermits het één van de meest populaire vormen van alternatief vervoer betreft. De lidstaten zijn verplicht om tegen ten laatste 31 December 2020 ten minste 10% van de huidige vervoersmiddelen (auto’s, vrachtwagens, bussen, trams, metro, treinen en vliegtuigen) te vervangen door vliegende tapijten of gelijkwaardige alternatieven.

Ondanks de scepsis van traditionele wetenschappers en tegenwerkingen van de automobiel- en olie-industrie, is uiteindelijk bewezen wat vele mensen al wisten: tapijten kunnen vliegen, want het Europees parlement heeft ze erkend. Het wordt tijd dat het ministerie van verkeer alternatieve mobiliteitsvormen erkent als volwaardige alternatieven voor de energieverslindende en milieuvervuilende transportsector. Het is een schande dat de olie-industrie zoveel winst maakt op de kap van de consument en bovendien alternatieve oplossingen onderdrukt. Auto- en oliebedrijven sponsoren onderzoek aan de universiteiten en controleren zo de publicatie van de resultaten. Het is duidelijk waarom de officiële wetenschap al honderden jaren het bestaan van vliegende tapijten loochent. We ontkennen niet dat de traditionele vervoersmiddelen een belangrijke plaats hebben in onze maatschappij. Maar zij bieden geen oplossing voor vele transportproblemen waarmee de moderne mens wordt geconfronteerd. Er is plaats voor complementaire naast wetenschappelijke bewezen voertuigen, geïntegreerd in het beleid en gesubsidieerd door de overheid (zoals het bus- en treinvervoer). De mens wordt afgeschrikt door de harde, technologische oplossingen die de traditionele transportindustrie ons opdringt - hij zoekt met open geest naar een zachtere aanpak. Alternatieve vervoersmiddelen voldoen aan die behoefte en de gebruikers ervan zijn erg tevreden.

“Al te lang hebben de klassieke industrieën onze wegen, spoorwegen en luchtwegen gemonopoliseerd”, verklaart Flip Flipkens, marketing manager bij ‘Ali Baba – holistisch vervoer bvba’, “Ze hebben onze lucht vervuild, de longen van onze kinderen vergiftigd en ontelbare doden en gewonden veroorzaakt. Bij de klassieke wetenschappers en ingenieurs is het altijd weer hetzelfde refrein: het kan niet werken want het is niet wetenschappelijk bewezen. De wetenschap weet ook niet alles, en daarbij, Einstein heeft gezegd dat e=mc², dat massa equivalent is aan energie, dus kunnen tapijten vliegen”. Ali Baba is al meer dan twintig jaar actief in de tapijtsector, maar hun technologie gaat terug tot ten minste de 10de eeuw, toen ze een belangrijke rol speelde in de technologie zo lyrisch beschreven in ‘1001 Nacht’. “Onze technologie is meer dan 1000 jaar oud” vervolgt Flipkens, “dus werkt ze. We hebben vele tevreden klanten en hebt u al ooit van een vliegend tapijt ongeval gehoord? Nee? U ziet wel hoe veilig onze technologie is”. Alle toepassingen van vliegende tapijten zijn natuurlijk nog niet onderzocht, daarvoor zijn middelen nodig, overheidssteun, om aan te tonen dat die allemaal werken. Maar nu het bewijs geleverd is dat tapijten kunnen vliegen, staat niets in de weg van de erkenning van alle alternatieve vervoermiddelen, zoals astrale projectie, transcendente meditatie, telekinese, levitatie, lichaamsuittreding, bilocatie, en meer.

Goedingelichte bronnen melden ook dat het parlement eindelijk werk maakt van een vervanging van de eeuwenoude wet op het behoud van energie. Onze gedreven Europese politici zijn van mening dat een einde moet gemaakt worden aan het monopolie van de klassieke industrie op onze energie-productie. “Als we de CO²-uitstoot van onze lidstaten drastisch willen verminderen, dan moeten we revolutionaire maatregelen durven nemen”, vertelt Jef Groenen, zetelend voor het Groen Blok, “daarom willen we die bekrompen, klassieke wet vervangen door een nieuwe, holistische visie”. In een eerste fase zou het parlement een wet uitvaardigen die stipuleert dat uitvinders van een perpetuum mobile niet meer hoeven aan te tonen dat hun uitvinding werkt. “Dat is een eerste stap in ons streven om de energiemarkt vrij te maken voor alternatieve, holistische energieproducenten”, vervolgt Groenen. “We plannen om deze wetgeving daarna uit te breiden naar andere alternatieve energiebronnen zoals nulpuntenergie, spontane verbranding, antigravitatie en brandende braambossen”. Eventuele tegenkantingen uit de hoek van de klassieke wetenschap wuift Groenen weg: “Benveniste werd ook niet geloofd door de wetenschap, maar sinds we in 2011 in het parlement beslist hebben dat homeopathie werkt, eh... werkt het”.

Copyleft Paul De Belder
Woordelijk kopiëren en distribueren van dit artikel is toegestaan in elke vorm, mits duidelijke verwijzing naar de auteur

Klinkt belachelijk? Zojuist heeft Europa een wet gestemd om homeopathie zonder wetenschappelijk bewijs te erkenen en in 1897 heeft de staat Indiana gestemd dat het getal Pi voortaan gelijk zou zijn aan 3,2.

2. Het citaat

Het citaat van vandaag is van Ed Wilson.

Wilson was een Amerikaanse bioloog die zich sterk heeft ingezet voor natuurbehoud. Hij stond aan de basis van de encyclopedie van het leven
Een prachtige website waarin je uren kan ronddolen en een idee krijgen van de enorme rijkdom van het leven op aarde.

Wilson zei:
Wetenschappers die verantwoordelijk gehouden worden voor wat ze zeggen hebben het postmodernisme nooit nuttig gevonden.

Tot de volgende keer.

Homeopatische zelfmoord

2011-02-13T22:30:00.005+01:00

Waren al die skeptische bewegingen hun leven beu of wilden ze on iets vertellen? En wat met de kritiek van de homeopaten?
En Nobelprijswinnaar Luc Montanier. Heeft die echt bewezen dat homeopathie werkt?

Je kan deze podcast downloaden door met met de rechtermuisknop op het figuurtje hieronder te drukken en dan "Save link as" te selecteren. (op een Mac moet je klikken met CTRL ingedrukt):

Of je kan abonneren via iTunes door hier te klikken:

Je kan ook voor informatie naar mijn website.

Hier is de transcript:

Goeiedag, het is vandaag zondag 13 februari 2011, ik ben Jozef Van Giel en dit is de 80ste aflevering van deze podcast.
Deze aflevering kwam tot stand mede dankzij Rik Delaet.
De muziek is van Niek Lucassen.
Vorige week had ik gezegd dat ik een rekening zou openen waarop je kan storten om deze podcast te steunen, maar voorlopig moet je nog niet zoeken. Ik heb de rekening aangevraagd en wacht op respons van de bank. Ik hou jullie op de hoogte.
Vandaag bespreken we de heldhaftige zelfmoordpoging van Skepp vorige week zaterdag.
Vorige week zaterdag op 10 uur 23 hebben overal ter wereld mensen geprobeerd om zelfmoord te plegen met behulp van homeopathische middelen. Het uur 10u23 was niet zomaar gekozen, maar verwijst naar het getal van Avogadro dat zegt dat er ongeveer 10²³ moleculen van een stof zitten in één mol, wat voor koolstof overeenkomt met 12 gram. De boodschap die de actievoerders wilden brengen, was dat homeopathische middelen verdund worden tot hoeveelheden die kleiner zijn dan 1 op 10²³ zodat de kans dat je nog moleculen opgeloste stof in het middel aantreft zo goed als nul is en het gewoon absurd is om te denken dat het kan werken. Maar de actie was vooral gericht op het Europees parlement dat een wet stemde die homeopathie uitzonderlijk het recht geeft om beweringen over de werking van hun middelen te doen zonder dat ze die hoeven te bewijzen. Volgens ons moeten homeopathische middelen, net als andere geneesmiddelen, hun beweringen bewijzen voordat ze erkend kunnen worden. Er is geen reden om een uitzondering toe te staan.
Op YouTube kan je hiervan filmpjes vinden uit Nieuw-Zeeland, Zuid-Afrika tot in Canada! Link naar youtube filmpjes Op de linkpagina van deze aflevering vinden jullie enkele links.

Filipijnen: http://www.youtube.com/watch?v=k6VsXcZgOQ0

Zuid afrika: http://www.youtube.com/watch?v=vlxCUFsBFUU

Noorwegen: http://www.youtube.com/watch?v=3z9Z8vSlulI

Ook in Brussel hebben enkele 'helden' van Skepp en hun Waalse zusterorganisatie Comité Para, geprobeerd om zichzelf van kant te maken. Ikzelf kon er spijtig genoeg niet bij zijn, maar Rik was er wel! Alle pogingen zijn mislukt, ook Rik heeft het overleefd, gelukkig maar, want wie zou anders deze tekst nagelezen hebben?

De reacties bleven natuurlijk niet uit. Ik heb er hier enkele uitgekozen. Laten we eens kijken of daar interessante zaken in staan.

Een lezersbrief in De Morgen van vrijdag 4 februari verklaart alles: wat moeten wij toch dom zijn dat we dit niet begrijpen: het gaat om “informatie-overdracht”!!! De ondertekenaars van die brief gooien blijkbaar kwistig met de titel van Dokter.

Hier komt het:

1. Homeopathie

Het artikel kan je hier lezen:
http://knack.rnews.be/nl/actualiteit/opinie/vrije-tribunes/homeopathie-is-meer-dan-scheikunde/opinie-1194947166557.htm

Wat valt er over deze brief te zeggen.
Natuurlijk weten de manifestanten ook dat er weinig homeopaten zijn die denken dat je op die manier zelfmoord kan plegen. Dat was uiteindelijk ook niet de bedoeling. Het was vooral de bedoeling om een spectaculaire actie uit te voeren die de absurditeit van de beweringen van homeopaten aan het publiek duidelijk maakt.
Heel veel aanhangers van homeopathie denken immers dat het over kruidengeneeskunde gaat. Als ze wisten dat het om absurde verdunningen gaat, dan verliezen de homeopaten terstond meer dan de helft van hun aanhangers. Blijkbaar beseffen de homeopaten dat maar al te goed en daarom proberen ze hun absurde beweringen niet te veel onder de aandacht te brengen. Zelfs Van Wassenhoven, de voorzitter van de Belgische homeopathische vereniging zei op 20 November 2010 in De Standaard: “Veel mensen denken dat homeopathische middelen zo verdund zijn dat er niets meer in zit, maar dat klopt niet. De meerderheid van de homeopathische middelen zijn wél geconcentreerd genoeg.”
Ja maar, hoe zit het nu? Zijn ze verdund, of toch niet zo verdund? Of zijn er verschillende soorten homeopathie? En zo ja, welke soort is dan nu door de Europese wet erkend? Blijkbaar zijn ze er zelf niet helemaal uit.

Volgens mij hoef je geen expert in de fysica te zijn om tot de conclusie te komen dat de ondertekenaars van de brief uit De Morgen dringend onderricht moeten worden in een aantal basisprincipes van de wetenschap.
Er is namelijk een groot verschil tussen de energietransporten van draadloze netwerken en de beweerde energietransporten tussen watermoleculen in homeopathische oplossingen. De wetten van het elektromagnetisme zijn zeer goed gekend in de wetenschap. Dat is ook de reden dat we er zo’n straffe dingen mee kunnen doen! Maar al die signalen zijn meetbaar. De zogenaamde informatieoverdracht tussen watermoleculen is nog nooit op een repliceerbare manier aangetoond, bovendien strookt ze helemaal niet met de huidige kennis van de wetenschap. Maar er is ook niets dat hoeft te worden verklaard in dit geval. In tegenstelling tot wat Michael Brooks in ‘13 Things That Don't Make Sense’ zegt, is de situatie van homeopathie helemaal niet te vergelijken met de situatie van donkere massa. Dat laatste is een natuurverschijnsel waar we nog geen verklaring voor hebben. In de homeopathie loopt alles zoals we verwachten: Het is geschud water en mensen worden beduveld door het toeval van het placebo-effect.
De vergelijking met Kepler, of soms ook wel Galileï of Copernicus is nogal pathetisch. Om te beginnen heeft geen enkele van die theorieën er zo lang over gedaan om erkend te worden. Ten tweede is de kennis van de wetenschap op dit moment niet te vergelijken met toen en hebben die mensen op hun erkenning moeten wachten door de onwil van de godsdienstautoriteiten, niet door de wetenschappelijke wereld. Ten derde hebben die theorieën wel een onbegrepen verschijnsel verklaard, terwijl de homeopathie helemaal niets verklaart. Dit is een ad ignorantum argument: We weten nog niet zoveel, dus is het mogelijk dat dit wel waar is.
De vergelijking met grafiet en diamant is natuurlijk helemaal niet relevant. Diamant en grafiet zijn kristallijne, vaste stoffen met stabiele structuren terwijl water een vloeistof is. De definitie van een vloeistof is precies dat de moleculen vrij door elkaar bewegen. Het is bovendien fout om te beweren dat die twee toestanden van koolstof chemisch identiek zijn. Bij diamant zijn de 4 bindingen van het koolstofatoom verbonden met telkens verschillende naburige atomen zodat je allemaal verzadigde bindingen hebben die daardoor een driedimensionale tetraëderstructuur vormen. In de kristallografie spreekt men van een vlak gecenterde kubus. In het geval van grafiet bindt elk koolstof zich slechts aan 3 naburige atomen zodat er een lagenstructuur ontstaat. Naast die 3 bindingen is er ook nog telkens een onverzadigde binding. Structuurveranderingen zijn bovendien zeer goed begrepen door metallurgen. Ze spelen daar hele dagen mee en kunnen op basis daarvan alleen de sterkte van staal laten variëren van 250 tot 1500 MPa!
Van daaruit springen naar het feit dat water geheugen zou hebben is wel een heel grote sprong. Ten eerste moet je aantonen dat water zo’n speciale toestanden kan hebben. Die structuren zouden meetbaar moeten kunnen zijn. Ten tweede moet je kunnen aantonen dat die structuren na al die verdunningen in het materiaal blijven zitten. Ten derde moet je aantonen dat die structuren in dat water een biologisch organisme kunnen beïnvloeden. En uiteindelijk moet je ook nog aantonen dat onzuiverheden in dat water deze beweerde structuren niet negatief beïnvloeden, want die zijn niet te vermijden. Een homeopathische bereiding moet dus op één of andere manier een magische kennis hebben om te weten welke opgeloste stoffen wel door het water moeten worden onthouden en welke niet.
Deze argumenten zijn eigenlijk misvattingen van het type “Naderende aanvaarding”. Maar volgens mij zijn we helemaal nog niet aan het naderen.
Waarom is homeopathie dan toch zo succesvol dat er een miljardenindustrie is uit gegroeid?
Te veel om hier in kort bestek op te antwoorden. Maar bedenk even het volgende: waarom zijn al die bedevaartsoorden, miraculeuze tempels, gebedsgenezers enzovoort zo succesvol? Omdat er ooit mensen, die bij hen hun heil zochten, na enige tijd genazen en er reclame voor gingen maken, terwijl diegenen, waar het niet hielp, doodgingen, hun mond hielden of monddood werden gemaakt. Als zo’n 60% van de ziekten spontaan genezen is het dan zo speciaal dat er af en toe mensen, die bij een homeopaat te rade gaan, genezen? En als deze homeopaat je dan ook nog kan garanderen dat zijn middel 100% ‘natuurlijk’ is en 0% bijwerkingen heeft.
Nee, het gaat erom dat je jezelf durft toegeven dat je bedrogen kan worden.

Volg deze raad van mezelf op: Als je huisarts in het lijstje van deze ondertekenaars voor komt, zou ik toch aanraden om een andere te gaan zoeken.

Ha ja, dan was er nog dat autoriteitsargument. Die Nobelprijswinnaar die hen bijstaat. Montagnier. Hoe zit het daarmee?
Als je zoiets leest, geraak je wat ontmoedigd, omdat je alles wat die kerel gezegd heeft moet beginnen uitpluizen en kritisch onderzoeken, en dat vraagt toch wel veel tijd.
Maar dan komt die prachtige skeptische gemeenschap je ter hulp. En inderdaad, onze beste PZ Myers heeft er een prachtig artikel over geschreven! En Rik heeft dat natuurlijk voor mij vertaald! Hier is het:

2. Het doet me bijna geloven dat HIV geen aids veroorzaakt!

Categorie: Scepticisme
Geplaatst op: 24 januari 2011 20:55 door PZ Myers

Nee, niet echt - dat werk is vele malen onafhankelijk bevestigd. Onlangs echter heeft Deepak Chopra Luc Montagnier, de Nobelprijswinnende medeontdekker van het humaan immunodeficiëntie virus, geprezen omdat hij de muren van de wetenschap heeft doen omvallen - wat al zou moeten volstaan om de arme man te veroordelen. Maar ik moest een kijkje nemen naar wat Montagnier precies beweerde, en ik ben bang dat het enige wat omvalt zijn geloofwaardigheid is.

Montagnier beweert in verschillende kranten dat het DNA van pathogene bacteriën een elektromagnetisch signaal (EMS) uitzendt, en verder, dat als je dat DNA homeopathisch verdunt, zodat er geen DNA daadwerkelijk aanwezig is, het water datzelfde signaal blijft afgeven. Verder, als je twee flacons homeopathisch verdund EMS-uitzendend water naast elkaar zet, kan het signaal van het ene naar het andere worden overgedragen. En verder dat alleen bacteriën en virussen, die pathogeen zijn voor mensen, dit signaal produceren; gewone E. coli niet. Het is waanzin gestapeld op waanzin.

Er is geen zinnige uitleg voor dit fenomeen, slechts enkel wat wilde speculatie dat "watermoleculen lange polymeren van dipolen verbonden door waterstofbruggen kunnen vormen die zichzelf in stand houden door de elektromagnetische straling die ze uitzenden". Meer waanzin!

Ik ben nochtans niet van plan om de paper te bekritiseren omdat hij een mysterieus mechanisme zonder samenhangende fysische oorzaak postuleert. Ik las het paper en noem het onzin op grond van de slordigheid van het werk. Ik geloof er niet in, niet omdat ik geneigd ben om het onwaarschijnlijk te vinden (al doe ik dat wel), maar omdat het een ontstellend slechte paper is.

Laten we eerst eens kijken naar de gadget die hij gebruikt om deze signalen op te nemen.

Een spoel rond een potje, een versterker en een computer.
Geweldig, is het niet? Hij maakt gebruik van een laptop-pc met een Soundblaster geluidskaart voor de analoog naar digitaal signaal conversie, aangesloten op een hifi eindversterker, die op zijn beurt aangesloten is op een spoel van koperdraad. Een flacon met de te testen oplossing bevindt zich in de spoel. Niet te geloven!

Het is helemaal niet onmogelijk om elektrische signalen met een apparaat als dit te meten. Ik heb het zelf nog gedaan. Als pas afgestudeerde bouwde ik een leuk gadget, dat bestond uit een elektronische printplaat, die ik geëtst met een fijn netwerk van dunne interdigiterende koperen lijnen, waarop ik een larvale zebravis kon plaatsen, en daarmee de actiepotentialen van het Mauthner neuron kon registreren, een grote cel die een rol speelt bij de ontsnappingsreflex van de vis. Het werkte eigenlijk redelijk goed, maar was nogal precair - de vis moest precies goed zijn gericht, er mocht niet te veel water op de plaat liggen of hij zou wegdrijven van het contact, en de signalen waren zeer variabel in kracht. Maar ja, wanneer een buitengewoon grote cel een massief signaal afvuurde (vele tientallen millivolt!) op minder dan één millimeter van de plaat, konden we het registreren met onze apparatuur. Natuurlijk was het ook extreem gevoelig voor allerlei externe signalen - we deden onze experimenten met het apparaat in een kooi van Faraday, en je kon heel leuk met je vingers in de buurt van de plaat wiebelen en daardoor allerlei storende signalen mee opnemen.

Nu kijk ik naar Montagniers opstelling, die er nog meer ineengeflanst uitziet dan mijn oude gadget, en wat zie ik: een gevoelige ruisdetector. Het is weinig meer dan een leuke, kleinschalige versie van een Scientology e-meter, een gadget dat ruis uit de omgeving opneemt en een naald over een wijzerplaat laat wiebelen.

Nu eens kijken naar de 'data' die eruit komen.

Detectie van EMS van een suspensie van Mycoplasma pirum: Links: achtergrondruis (van een ongefilterd suspensie of een negatief met lage verdunning). Rechts: positief signaal (van een hoge verdunning D7 (10↑-7)). (a) de werkelijke opname (2 seconden van een 6 seconden opname) na WaveLab (Steinberg) behandeling, (b) een gedetailleerde analyse van het signaal (schaal in milliseconden), (c) Matlab 3D Fourier transformatie analyse (abscis: 0-20 kHz , ordinaat: de relatieve intensiteit, 3D-dimensie: de opname op verschillende tijdstippen); frequenties zijn gevisualiseerd in verschillende kleuren, (d) Sigview Fourier-transformatie: noteer de nieuwe harmonischen in het bereik van 1.000-3.000 Hz.

Blijkbaar is al, waartoe een winnaar van de Nobelprijs in staat is, onbewerkte screendumps van zijn PC weergeven, en hij kan er nog mee wegkomen om dit te publiceren. Maar kijk eens naar de onbewerkte data bovenaan - achtergrondruis van een celvrij flacon aan de linkerkant, en een enorme homeopathische verdunning van een Mycoplasma suspensie aan de rechterkant. Waaw! Hoe velen van jullie zouden zo’n rommelgegevens willen opnemen en dan ook nog publiceren?

Tussen haakjes, het is niet zomaar mijn verkleinde weergave van de figuur die de schaal onleesbaar maakt. Ze zeggen nergens wat de grootte van het EMS is. Ik vermoed dat ze dat zelfs niet weten; ze zetten gewoon de versterker op maximum om veel rommelruis te krijgen, en nemen niet eens de moeite om iets te kalibreren.

Er zijn nog een paar aanwijzingen dat dit pathologische wetenschap is. Ze kijken naar een minuscuul, variabel resultaat dat geneigd is tot het meenemen van allerlei irrelevante signalen, maar nergens in de hele paper vind ik het woord "blind" terug. Dit soort experiment vereist extreme discipline en zorg, maar de auteurs nemen niet eens de moeite om de gebruikte protocollen te beschrijven. Dat doet een lampje branden!

Een ander teken is dat de paper van onderwerp naar onderwerp fladdert, snel wat oppervlakkig geëxperimenteer met verdunningen, ruisopname en chemische bewerkingen. Het paper zelf is een mengelmoes van ruis, en is een van de meest onprofessionele beschrijvingen die ik ooit ben tegengekomen - en denk eraan, ik leid studenten op. Zij claimen het bestaan van een werkelijk opmerkelijk fenomeen. Een goede wetenschapper zou zich vooral richten op één fundamentele observatie, de bewering dat ze soortspecifieke bacteriële signalen met hun rudimentaire apparatuur kunnen opnemen, en net die ene bewering hard en geloofwaardig maken. Maar nee. Ze pronken met een aantal zeer zwakke onbewerkte data en vervolgens vinden ze er niet beter op om het experiment een biljoen keer te verdunnen en aanspraak te maken hetzelfde signaal waar te nemen. Ik vond de eerste waarneming al dubieus, waarom laat je me iets nog onwaarschijnlijker zien?

En tenslotte is een ander verdacht teken aan de data. Dit paper werd ingediend op 3 januari 2009, herzien op 5 januari 2009, en aanvaard op 6 januari 2009. Dat is een ongelooflijke prestatie, vooral voor een paper met zo'n ongelooflijke resultaten, en de herzieningen moeten nogal summier zijn geweest om in één dag afgewerkt te kunnen zijn. Toch is het een afschuwelijke paper die ik zou verdronken hebben in een zee van rode inkt. Wie keek dit na, de auteur zijn moeder? Misschien zelfs iemand nog dichterbij. Raad eens wie de voorzitter van de redactieraad (http://www.springer.com/life+sciences/bioinformatics/journal/12539?detailsPage=editorialBoard) is: Luc Montagnier.

Het werk heeft wel een historisch precedent, dat wel. Dit is dezelfde onzin en hetzelfde apparaat als waarmee Benveniste rondleurde. Is er iets in de wijn in Frankrijk? Ik zou bijna geloven dat deze verschrikkelijke tijdsverspilling gebeurde onder de invloed van een okshoofd of twee van het goedkope spul.

Montagnier L, Aissa J, Ferris S, Montagnier J-L, Lavallee C (2009) Electromagnetic Signals Are Produced by Aqueous Nanostructures Derived from Bacterial DNA Sequences. Interdiscip Sci Comput Life Sci 1: 81-90.

3. Het citaat

Het citaat van vandaag komt van Paul Dirac.

Paul Dirac was één van de grondleggers van de kwantummechanica. Mijn eerste kennismaking met deze man was echter de Dirac impuls uit de signaaltheorie. Dat is een oneindig korte signaalpuls met een oneindig hoge amplitude zodat de energie niet nul is. Zo’n puls wordt in de praktijk dikwijls benaderd omdat het interessant ervan is dat het spectrum van zo’n puls alle frequenties weergeeft. Als je dus een diracimpuls aan een versterker aanbiedt, dan kan je aan de uitgang met één meting de volledige karakteristiek van die versterker meten.
Hij kreeg in 1933 samen met Schrödinger de Nobelprijs omwille van hun atoommodel.

Dirac was een overtuigd atheïst. Wolfgang Pauli reageerde op een zeldzame verklaring van Dirac met: "Als ik Dirac goed begrijp, bedoelt hij dit: er is geen god en Dirac is zijn profeet."

Dirac zei:
In de wetenschap probeer je mensen, op zo'n manier dat iedereen het begrijpt, iets te vertellen wat niemand tevoren wist. Maar in de dichtkunst gebeurt precies het tegenovergestelde.

Tot de volgende keer.

Jesus and Mo

2011-02-11T00:56:00.009+01:00

Een Amerikaanse cartoonist brengt met de regelmaat van een klok cartoons uit waar Jezus en Mohammed (Jesus and Mo) met elkaar zitten te keuvelen. Deze kreeg ik doorgestuurd en ik kon het niet nalaten er een Nederlandse versie van te maken.

En als je ze leuk vindt kan je hier naar het origineel gaan: http://www.jesusandmo.net/

Medicijntesten moeten onafhankelijk van medicijnbedrijven

2011-02-06T20:47:00.000+01:00

Medicijntesten moeten onafhankelijk zijn van de producenten.
Zijn klinische testen van medicijnen betrouwbaar? Of niet? Of ligt de waarheid in het midden?

Je kan deze podcast downloaden door met met de rechtermuisknop op het figuurtje hieronder te drukken en dan "Save link as" te selecteren. (op een Mac moet je klikken met CTRL ingedrukt):

Of je kan abonneren via itunes door hier te klikken:

Je kan ook voor informatie naar mijn website.

Hier is de transcript:

Goeiedag, het is vandaag zondag 6 januari 2011, ik ben Jozef Van Giel en dit is de 79ste aflevering van deze podcast.
Deze aflevering kwam tot stand mede dankzij Rik Delaet.
De muziek is van Niek Lucassen.

Je zal wel gemerkt hebben dat de website, en bijgevolg ook de mogelijkheid om deze podcast te downloaden tijdens de laatste week van Januari onbeschikbaar was.
Dat was het gevolg van het succes ervan. Vorige twee weken geleden stuurde een Nederlandse luisteraar me nog complimenten omdat deze podcast blijkbaar nummer één gerangschikt staat in Nederland. Ik heb ook gekeken hoe het in België gesteld is, maar daar is er nog veel werk aan de winkel. Vergeet dus niet om deze podcast bij vrienden te promoten of een positieve evaluatie op iTunes te geven om hem hoger te doen scoren.

Maar het succes was van korte duur, want twee dagen na die mail lag mijn website plat en was er niets meer aan te doen. De oorzaak? Ik had een account bij een service provider met een beperking op het download volume van 70GB per maand. Het succes heeft ervoor gezorgd dat dat volledig opgesoupeerd is.
Op 1 februari is de website dus terug live, met een nieuw quotum. Ik heb even de statistieken bekeken en ik moet zeggen dat het niet slecht is: In Januari zijn er in totaal 11342 downloads geweest. Als de website niet plat was gegaan zouden het er waarschijnlijk nog 3000 meer geweest zijn. De voorlaatste aflevering is 963 keer gedownload. De laatste 323 keer op twee dagen tijd voor de crash.

Ik heb toen een hulpkreet op mijn blog geplaatst, en het was echt fantastisch om vast te stellen hoeveel mensen er waren die mij contacteerden met tips en hulp.
Een luisteraar uit Nederland heeft me zelfs voorgesteld om me op zijn account te hosten of, als ik dat wilde, te sponsoren om een betere hostingservice te vinden, in ruil voor een referentie naar de webwinkel van zijn vrouw en zoon. Hij heeft terstond een testdomein voor mij aangemaakt en ik was al begonnen met de website over te zetten. Uiteindelijk heb ik beslist om het toch niet te doen omdat ik voor allerlei problemen voortdurend zijn hulp zou moeten inroepen en dat is ook niet altijd een vlotte manier van werken. Het is beter dat ik op dat moment zelf de verantwoordelijkheid kan dragen. Maar ik vond het een fantastische ervaring! Deze weldoener wou niet dat ik hem tijdens deze aflevering zou benoemen, maar op de notitiepagina van deze aflevering vinden jullie een link naar het zeepwinkeltje van zijn zoontje.
In ieder geval, heeft een en ander me de bedenking doen maken dat ik best een rekening open waarop enthousiaste luisteraars een bijdrage kunnen storten. Op de homepagina van KritischDenken zullen jullie een link vinden met als naam “Steunen” waarop iedereen die dat wil een vrijwillige bijdrage kan geven die ik enkel en alleen zal gebruiken om deze podcast te verbeteren of om parallelle sceptische activiteiten te voeren. Elk bedrag vanaf 1 euro is welkom. Als 5% van de luisteraars 5 euro stort, dan kan ik de kosten voor 2 jaar ver dragen en heb ik nog wat over om nieuwe opnameapparatuur te kopen. Deze podcast moet absoluut gratis blijven anders mist het zijn doel.

Ondertussen heb ik een account geopend bij een andere provider die geen limiet op het dataverkeer heeft. Dit probleem zal zich dus niet meer voordoen. In de dagen nadat deze aflevering live gaat is het mogelijk dat de website nog even niet beschikbaar zal zijn omwille van de verhuis van de oude naar de nieuwe serviceprovider. Niet panikeren, probeer gewoon enkele dagen later opnieuw. De overdracht gebeurt normaal zondag, op het moment dat ik deze aflevering publiceer, maar het kan dan nog enkele dagen duren tegen dat de verandering alle DNS servers van het internet verspreid is.

Nogmaals bedankt aan alle luisteraars voor de steun. Bedankt voor alle recensies die in iTunes geplaatst zijn, het zijn er al 42! Wel ja, 42 uit Nederland. In België zijn het er 2! Dat is ook de reden waarom deze podcast in Nederland boven staat in iTunes, terwijl je in België moet zoeken! Vlamingen, er is dus nog werk aan de winkel! Vanavond allemaal naar je PC, en op iTunes een recensie schrijven en 5 sterren aangeven. Maar Nederlanders kunnen ook helpen. Als je in iTunes Store gaat, en je scrollt helemaal naar beneden, kan je daar rechtsonder een vlaggetje zien staan. Je klikt daarop en dan kan je die veranderen door een Belgische vlag. Dan zoek je “Kritisch denken”, geeft 5 sterren, schrijft een fantastische recensie en dan kan je je vlaggetje terug veranderen naar Nederland. Of, misschien kan je hetzelfde ook eens doen met de Zuid-Afrikaanse vlag.

De tekst van vandaag is misschien opmerkelijk omdat wij skeptici soms wel eens verweten worden de farmalobby te steunen, of, erger nog: door hen betaald te worden.

1. Medicijntesten moeten onafhankelijk van medicijnbedrijven

Door Trudi Deheu.
TRUDY DEHUE (1951) is hoogleraar wetenschapstheorie en wetenschapsgeschiedenis aan de Universiteit Groningen. Ze publiceerde over de verborgen vooronderstellingen van menswetenschappelijke kennis in vooraanstaande internationale tijdschriften zoals Isis, en History of the Human Sciences.

De link naar deze tekst vind je op mijn website.

2. Besluit

Een niet kritische denker zou hieruit kunnen besluiten dat de geneesmiddelenindustrie in hetzelfde bedje ziek is als de alternatieve, of zelfs als reactie op deze informatie zich zou afkeren van de wetenschappelijke geneeskunde. Maar dan ben je natuurlijk het kind met het badwater aan het weggooien.
De farmaceutische industrie heeft als hoofddoel: winst maken. Eigenlijk is daar niets verkeerd mee, maar je moet je daarvan bewust zijn en weten hoe je ze dan moet behandelen. Normaal gezien hebben die bedrijven toch wel een morele code, wat niet wegneemt dat ze die soms, onder druk van de aandeelhouders een beetje alternatief zouden durven interpreteren. Soms gebeurt dat zelfs ter goeder trouw. Daarom is het belangrijk om goed sluitende procedures te hebben en voortdurend oog te hebben om ze te verbeteren.
In het geval van de alternatieve geneeswijzen is er zelfs nog geen aanzet daartoe.

3. Het citaat

Het citaat van vandaag komt van Bertrand Russell. Je weet wel, die van de theepot die als logo van deze podcast dienst doet. Ik heb het al enkele keren over hem gehad.
Bertrand Russel zei:

Mensen gaan liever dood dan te moeten nadenken. En de meeste mensen doen dat ook.

Tot de volgende keer.

Homeopathie actie nu zaterdag in Brussel.

2011-02-03T22:58:00.000+01:00

Allen daarheen!

Voorlopig opgelost.

2011-02-01T08:09:00.003+01:00

de website is weer online. Nieuwe maand, nieuwe quota.
Ondertussen ben ik begonnen met het veranderen naar een andere provider die ongelimiteerd dataverkeer aanbiedt.

Help! succesproblemen!

2011-01-25T22:20:00.003+01:00

Waarschijnlijk heb je gezien dat het momenteel (waarschijnlijk tot het einde van de maand) onmogelijk is om de podcast te downloaden of naar de website http://www.kritischdenken.info te gaan.
Dat is het gevolg van het te grote succes van de podcast. We hebben de maandelijkse quota van de bandbreedte overschreden! Een upgrade naar het volgende niveau zal me duur uitkomen (ik betaal nog altijd de bandbreedte uit mijn eigen zak). Is er iemand die me een alternatieve oplossing kan voorstellen?
Een collecte organiseren? Iemand bereid om te sponsoren?
Alle ideeën zijn welkom.

Je kan me ook persoonlijk contacteren via volgende link:

Contact Opnemen

Journalistiek en waarheid over osteopathie en chiropraxie

2011-01-23T20:12:00.000+01:00

1. De Standaard zegt dat osteopathie en chiropraxie werken.

Goed nieuws voor kraker en osteopaat

Chiropraxie en osteopathie werken bij nekpijn en lage rugpijn

Lees verder...

De rest van het artikel kan je lezen op de website van deze krant. Ik heb een link voorzien op de notities van deze aflevering.
Net als verschillende skeptische vrienden vond ik dit bericht nogal merkwaardig. Wat doet een goede skepticus dan op zo’n moment? Op zoek gaan naar de originele bron.
Maar laten we eens kijken wat Het Nieuwsblad hierover schrijft. Uiteindelijk is dit een krant met veel minder pretenties, maar interessant is dat beide kranten van dezelfde uitgever komen.

2. Volgens Het Nieuwsblad werkt het niet

Rapport: 'Osteopaat en 'kraker' helpen niet'

Bijna negen op de tien mensen die een osteopaat of een chiropractor - een 'kraker' - bezoeken zijn tevreden over de behandeling. Maar een nieuwe studie wijst uit dat de geneeswijzen alleen helpen bij nek- en lage rugpijn. En dus niet terugbetaald moeten worden.
Lees verder...

Toch eigenaardig dat twee kranten die dan nog van dezelfde uitgever komen tegengestelde besluiten rapporteren op basis van hetzelfde rapport van experten.
Nu, Guy Tegenbos is een politiek journalist en geen wetenschapsjournalist. Het zou dus wel eens kunnen dat politieke journalisten niet in staat zijn om objectieve rapporten correct te interpreteren.
Laten we nu dus eens naar de website van het KCE gaan en kijken wat ze echt geschreven hebben.
Op die website vind je een lijvig rapport waar alle details van het onderzoek beschreven staan, met inbegrip van een bijlage. Er zit ook een synthese bij die toch nog 36 bladzijden telt, maar gelukkig is er ook een eigen persbericht.
Dit staat er in:

3. Osteopathie en chiropraxie: werkzaamheid alleen bewezen bij nek- en lage rugpijn, toch is 90% van de patiënten tevreden

Meer dan 1 op 3 Belgen raadpleegt minstens 1 keer in zijn leven een chiropractor, homeopaat, acupuncturist of osteopaat. In het kader van de verdere uitvoering van de wet Colla vroeg de minister van Volksgezondheid het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE) een stand van zaken op te maken van deze populaire niet-conventionele geneeswijzen. Dit zorgde voor een Belgische primeur: in dit eerste rapport bestudeerde het KCE osteopathie en chiropraxie tegelijkertijd vanuit een wetenschappelijke, sociologische, juridische en organisatorische invalshoek.
Lees verder...

Referenties:

Lees het persbericht

Download de synthese

Download het volledig rapport

Download het supplement

Opmerkelijk toch dat een gewone populaire krant erin slaagt om zo’n onderzoeksrapport nauwkeurig weer te geven terwijl een zogenaamde kwaliteitskrant dat niet kan. Guy Tegenbos heeft blijkbaar 1 woord uit het originele rapport vergeten. Het woord ‘enkel’. Dat schijnbaar onbelangrijke woord weglaten geeft de tekst een totaal verschillende betekenis.
In het rapport staat: “Werkt enkel bij nekpijn en lage rugpijn”, terwijl er in De Standaard staat: “Werkt bij nekpijn en lage rugpijn”. Het laatste suggereert dat er nu een doorbraak is over de werking van chiropraxie en osteopathie, en dat men waarschijnlijk bij volgende onderzoeken nog andere kwalen zal vinden die door deze methoden genezen kunnen worden. Het originele rapport zegt echter duidelijk dat voor beide methoden geen enkel bewijs van werking is behalve voor nek- en lage rugpijn en dat er voor die twee klachten alleen zwak bewijs is. Dat is iets heel anders.
Nu kan je daar natuurlijk uit afleiden dat we voor die twee kwalen de behandelingen wel kunnen erkennen. Maar het rapport zegt ook duidelijk dat chiropraxie risico’s inhoudt.
Geneeskunde is een voortdurend afwegen van risico’s en baten en van het toepassen van de behandelingen die het beste resultaat geven met de laagste risico’s.
Laten we eens een andere bron gebruiken om uit te zoeken wat we eigenlijk zouden moeten doen.

4. Bekocht of Behandeld

Volgens "Bekocht of Behandeld? De feiten over altenatieve geneeswijzen", door Simon Singh & Edzard Ernst, (Arbeiderspers, 2010.) werkt osteopathie (kraken) en chiropraxie in een beperkt aantal gevallen wel.
Ze raden wel af chiropraxie te kiezen, omdat chiropractors aan de nekwervels durven kraken, en dat kan ernstige gevolgen hebben.
Osteopathie gebruikt minder kracht bij het uitoefenen van druk, en zou helpen bij sommige vormen van rugpijn, wat wel logisch is.
Mensen met osteoporose, botkanker en andere aandoeningen, die de botten en/of gewrichten verzwakken, wordt osteopathie afgeraden, en geven beter de voorkeur aan fysiotherapie.

Het probleem met osteopathie is dus vooral dat sommigen diverse heilzame effecten claimen die voor osteopathie niet gelden.
Denk er ook aan dat pijnbehendeling met osteopathie alleen maar een symptomatische behandeling is. De onderliggende problemen van je pijn worden dus niet opgelost. En, o ironie, waren het niet juist de alternatieven die de reguliere geneeskunde het label “symptomatisch” opkleven?

Aangezien de reguliere kinesitherapie beter werkt dan osteopathie en aangezien de kinesist je alleen zal behandelen voor zaken waarvoor kinesitherapie wordt aangeraden, is dat waarschijnlijk de meest wijze keuze. Ga gewoon naar je huisarts met die klacht en dan naar de kinestist als je huisarts vindt dat het nodig is. Maar kies je huisarts wel onder die 95% van huisartsen die niet heulen met de alterneuterij.

5. Het citaat

Het citaat van vandaag komt van Carol Tavris.
Carol Tavris is een sociaalpsychologe verbonden aan de universiteit van Michigan. Ze schreef samen met Elliot Aronson het boek “Mistakes were made (but not by me)”. Of “Er werden fouten gemaakt (maar niet door mij).” Ik ben dat boek momenteel aan het lezen. Echt een aanrader. Het behandelt de problematiek van de cognitieve dissonantie.

Tavris zei:
De wetenschappelijke methode bestaat uit het gebruik van procedures die niet ontworpen zijn om aan te tonen dat onze voorspellingen en hypothesen correct zijn, maar wel dat ze wel eens verkeerd zouden kunnen zijn. Wetenschappelijk denken is nuttig voor iedereen in gelijk welke job omdat het ons de mogelijkheid, of zelfs de naakte waarheid, onder ogen doet zien dat we fout waren. Het dwingt ons om onszelf te confronteren met onze zelf-verrechtvaardiging en het publiekelijk te presenteren om te doorprikken.

Daarom is wetenschap in essentie een vorm van hoogmoedcontrole.

Tot de volgende keer.

Speltheorie en klimaatverandering

2011-01-09T21:50:00.004+01:00

Je kan deze podcast downloaden door met met de rechtermuisknop op het figuurtje hieronder te drukken en dan "Save link as" te selecteren. (op een Mac moet je klikken met CTRL ingedrukt):

Of je kan abonneren via itunes door hier te klikken:

Je kan ook voor informatie naar mijn website.

Hier is de transcript:

Goeiedag, het is vandaag zondag 9 januari 2010, ik ben Jozef Van Giel en dit is de 77ste aflevering van deze podcast.
Deze aflevering kwam tot stand mede dankzij Rik Delaet.
De muziek is van Niek Lucassen.
In de meeste afleveringen van deze podcast heb ik geprobeerd om argumenten aan te halen waarom bepaalde eerder skeptische visies correct zijn en bepaalde pseudowetenschappelijke visies fout zijn. Maar een onderwerp dat me altijd maar meer en meer bezighoudt is de psychologie achter illusies. Zoals Michael Shermer http://nl.wikipedia.org/wiki/Michael_Shermer zegt: “why people believe in weird things”, of “waarom mensen in rare dingen geloven”. Maar er zijn nog twee andere interessante vragen. Waarom veranderen mensen zo moeilijk van gedacht. In dat verband ben ik begonnen met het lezen van het boek “Mistakes were made, but not by me” http://www.mistakesweremadebutnotbyme.com/ van Carol Tavris en Elliot Aronson, over cognitieve dissonantie. Ik kwam op dit boek uit door een interview met Carol Tavris in de podcast “Rationally speaking”. Toen ben ik op zoek gegaan naar meer informatie over dit boek. Op de website van dat boek vind je een hele lijst van interviews. Het boek bestaat als audioboek en ik beluister daar dus telkens een stuk van tijdens het lopen.
De tweede interessante vraag voor skeptici is, als rationele argumenten toch niet (alleen) helpen, welke zijn dan de beste manieren om een boodschap naar andere mensen over te brengen? In dat kader ligt onder andere het boek “made to stick” klaar, dat bespreekt hoe verhalen helpen om zaken beter over te brengen.
In de loop van het komende jaar mag je dus zeker enkele afleveringen verwachten waarin ik die problematiek probeer te behandelen.
Je weet ondertussen dat ik al gezegd heb dat alles wetenschappelijk te onderzoeken is. Ik ben nu dus op zoek naar wetenschappelijk materiaal over die materie.
De aflevering van vandaag gaat een stuk in op deze problematiek. Zoals je weet vind ik de problematiek van de klimaatcrisis het belangrijkste probleem dat nu aan de orde is, samen met de, daaraan gekoppelde problematiek van de uitputting van de grondstoffen. Beide problemen verwachten eigenlijk ongeveer dezelfde acties. Maar vooral, ze vragen een drastische verandering van ons gedrag. En het is dus vooral belangrijk dat we uitvissen hoe we wereldwijd de politici brengen tot het invoeren van de juiste acties.
Eén van de belangrijkste mechanismen die het handelen van mensen verklaart is speltheorie. http://nl.wikipedia.org/wiki/Speltheorie
Wat kan speltheorie ons nu leren over de slaagkansen van de klimaatonderhandelingen?
Het artikel komt uit Scientific American.

1. Speltheorie: Klimaatonderhandelingen gedoemd te mislukken

Door Nathaniel Gronewold en Climatewire | 20 december 2010 | 6

CANCUN SUCCES? Ondanks ogenschijnlijke vooruitgang van de internationale inspanningen om de klimaatverandering te bestrijden onlangs in Cancun, suggereert een op speltheorie gebaseerd computermodel dat dergelijke multilaterale onderhandelingen uiteindelijk zullen mislukken.

NEW YORK - Een bescheiden succesvolle afronding van de laatste ronde van de internationale onderhandelingen over klimaatverandering in Cancun, Mexico, heeft voorstanders een enorme zucht van verlichting doen slaken.

Na de rumoerige zitting van vorig jaar in Kopenhagen, Denemarken, werden de meeste regeringen en activisten in het defensief gedrongen om aan te tonen dat multilaterale actie tegen opwarming van de aarde nog mogelijk was. Ze voelen zich nu bevestigd in hun gelijk.

Maar zelfs als het optimisme groeit in afwachting van de grote conferentie volgend jaar in Zuid-Afrika, zegt een beroemde voorspeller dat het nog steeds waarschijnlijker is dat we tegen het einde van 2011 een herhaling van de gebeurtenissen van Kopenhagen zullen meemaken.

Vorig jaar deed Bruce Bueno de Mesquita, een professor van de New York University en partner in een Manhattan consultancybureau, een maand voor die conferentie begon, de fameuze voorspelling van het minieme resultaat van Kopenhagen in een artikel dat hij schreef voor het tijdschrift Foreign Policy.

Vertrouwen in het door hem ontworpen computermodel, dat tot die conclusie leidde, geeft hem de informatie welke richting de volgende conferenties zullen uitgaan: namelijk dat multilaterale onderhandelingen het klimaatveranderingprobleem niet zullen oplossen, ongeacht wat VN-ambtenaren en anderen ook mogen beweren.

"Het is deprimerend dat het zo uitkomt, maar helaas klopt het", zei Bueno de Mesquita in een interview. "Kopenhagen heeft niets opgeleverd."

Bueno de Mesquita verdient de kost door de berekening van de te verwachten uitkomsten van verschillende scenario's volgens de speltheorie, een wiskundig gereedschap dat politieke wetenschappers gebruiken om beter te begrijpen hoe de machtsverhoudingen tot verschillende strategieën in de onderhandelingen leiden. Door toepassing van numerieke waarden voor de invloed en attitudes van de actoren, gebruikte hij zijn eigen software om de uitkomst van de verkiezingen, beslissingen over uitgaven voor buitenlandse hulp en de Kopenhagen-onderhandelingen nauwkeurig te voorspellen.

Zijn belangrijkste argument: de regeringen zullen waarschijnlijk nooit tot een groot internationaal verdrag, om de atmosferische concentraties van kooldioxide en andere broeikasgassen te verminderen, komen. En zelfs als ze dat doen, zal zulk een verdrag niet echt werken.

"Universele verdragen hebben één van twee eigenschappen", zei Bueno de Mesquita bij de uitleg van zijn model. "Ofwel vragen ze mensen niet om hun gedrag aan te passen, en worden ze dus met plezier ondertekend ... ofwel vraagt het naar fundamentele veranderingen in hun gedrag en is er geen controle en geloofwaardige sanctionering."

Dat geldt voor de essentie van het Protocol van Kyoto, dat verstrijkt op het einde van 2012, zei hij. Die overeenkomst werd bereikt, omdat de ontwikkelingslanden niets hoefden te doen, en dus met plezier ondertekenden. Terwijl de ontwikkelde landen tevreden waren omdat ze niet geconfronteerd werden met een effectieve straf voor het niet voldoen aan hun reductiedoelstellingen. En zelfs dan nog voelden de Verenigde Staten zich genoodzaakt om zich later terug te trekken uit het verdrag, een verdere indicatie van de eigenzinnigheid van het klimaatprobleem, zei Bueno de Mesquita.

1.1. Industriële landen treden individueel op, maar de publieke steun verzwakt.

Met andere woorden, alleen maar omdat de klimaatverandering een ernstig probleem is, betekent dat nog niet dat politici zullen samenkomen om er daadwerkelijk iets aan te doen, zei hij. Eerst en vooral, zullen de leiders, door de bank genomen, handelen naar wat hen aan de macht houdt of hen helpt om herkozen te worden. Hun kiezers een lichte economische pijn beloven voor wat vaag begrepen voordelen jaren in de toekomst is geen winnende formule.

"Mensen hebben de neiging om te gemakkelijk vanuit de feiten van een zaak naar de politieke reactie erop over te stappen, alsof de feiten gewoon dicteren wat politici doen, alsof politici dat wat goed is voor de samenleving gaan doen", zei Bueno de Mesquita. "Het is een leuke gedachte maar het is, helaas, niet hoe het gaat. Politici zijn uit op politici."

Het model dat hij vorig jaar met zijn leerlingen ontwikkelde met behulp van dezelfde methode, die van zijn kantoor in New York, Mesquita & Roundell LLC, een succes maakte, voorspelt dat in de komende 30 tot 40 jaar ontwikkelde landen geleidelijk aan strengere emissienormen dan die in het kader van Kyoto werden aangenomen, goedschiks kwaadschiks zullen invoeren.

Tegelijkertijd, zal de reële publieke steun voor deze bewegingen geleidelijk aan verzwakken. Dat komt omdat de emissiesnelheden in China, Brazilië, India en andere snel ontwikkelende landen zullen blijven toenemen, in grotere mate dan de compensatie van eventuele verminderingen in de rijkere wereld.

Hoewel de onderhandelaars streven naar een steile uitstootreductie tegen 2050, voorspelt het computermodel dat tegen die tijd de wereld zal inzien dat multilaterale inspanningen gewoon niet werken. En aan het eind van de eeuw, "zal de politieke wil voor de strengere regelgeving bijna volledig zijn opgedroogd," schrijft Bueno de Mesquita in zijn stuk over Buitenlands Beleid.

De redenering achter het model is uitgewerkt in Bueno de Mesquita's boek uit 2009 "The Predictioneer's Game: Using the Logic of Brazen Self-Interest to See and Shape the Future". (Het Voorspellersspel: De toekomst Zien en Vormgeven Gebruikmakend van Onbeschaamd Eigen Voordeel.) Een beoordeling door de Central Intelligence Agency zegt dat zijn methode voor 90 procent accuraat is.

Peter Wood, een wiskundige en collega aan de Australian National University, die onderzoekt hoe speltheorie geldt bij klimaatonderhandelingen, ziet hier een inherent gevangenendilemma aan het werk.

"Klimaatonderhandelingen zelf zijn geen gevangenendilemma, maar het aanpakken van de uitstoot van broeikasgassen in de afwezigheid van internationale coördinatie is zeer vergelijkbaar met een gevangenendilemma, wat leidt tot een sub-optimaal resultaat," legde Wood uit. "Dit is zo omdat (bijna) elk land mondiale emissiereducties wil, maar liever zou hebben dat iemand anders de lasten op zich zou nemen."

1.2. Waarom werkte het Protocol van Montreal dan wel?

Wood is niet zo fatalistisch als het model van Bueno de Mesquita. Hij gelooft dat een nieuw mondiaal verdrag kan worden bereikt in december 2011, of op zijn minst een set van individuele overeenkomsten langs de lijnen die zijn uitgezet in Cancun - geld voor aanpassingen in de ontwikkelingslanden, een anti-ontbossing-strategie, en andere stappen. Waar het om gaat is om het ‘gratis-meeliften’-probleem te ondervangen door het opnemen van de juiste prikkels om naties zover te krijgen dat ze gaan samenwerken.

"Eén manier waarop dit zou kunnen werken is de samenwerking inzake klimaatverandering te verbinden aan de samenwerking op andere gebieden, zoals handel," zei Wood. "Als een land een koolstofprijs introduceert, zou het ook een 'grenstaksaanpassing' kunnen invoeren. Die zet een koolstofprijs op uitstoot-intensieve ingevoerde goederen."

De NYU professor is het ermee eens dat de mensheid uiteindelijk het probleem zal kunnen oplossen, maar niet op de manier waarop de regeringen het op dit moment proberen.

"Het is eigen aan de internationale, mondiale verdragen dat ze bijna altijd falen om iets te doen", zei hij. "Mensen raken zo verstrikt in de retoriek dat ze hun aandacht, vanuit mijn oogpunt, niet richten op punten, waar ze misschien een politieke kans op slagen hebben."

Er zit geen logische basis in de beroemde mantra dat "mondiale problemen wereldwijde oplossingen vereisen", zegt hij, stellende dat een reeks van gelokaliseerde, laagdrempelige of unilaterale initiatieven kunnen leiden tot een oplossing als ze maar op de juiste manier worden nagestreefd.

Bueno de Mesquita zou zelfs graag zijn speltheoriemodellen met terugwerkende kracht willen toepassen, om te zien of ze aanwijzingen kunnen geven over de redenen waarom sommige multilaterale overeenkomsten, zoals het Protocol van Montreal, wel werken. Helaas lijkt geen enkele regering of instelling geïnteresseerd, zegt hij, misschien zijn ze wel bang voor de conclusies van het onderzoek.

"In feite heb ik met collega's uit Duitsland en Nederland een aantal subsidieaanvragen om net dat te doen ingediend, en niet alleen daarvoor, maar ook om strategieën voor het verbeteren van de resultaten te vinden," zei hij. "Ze zijn nooit toegekend."

Reprinted from Climatewire with permission from Environment & Energy Publishing, LLC. www.eenews.net, 202-628-6500

In aflevering 47 met de brief aan Herman Van Rompuy heb ik ook voorgesteld dat het beter zou zijn als we locale initiatieven zouden invoeren en invoertaksen heffen op de milieubelasting van ingevoerde producten die nog niet belast waren. Ik vind het opmerkelijk dat dit hier terugkomt.

2. Het citaat

Het citaat van vandaag komt van Baruch Spinoza.

Spinoza was een Nederlands Joodse filosoof uit de 17de eeuw. Hij had veel contact met onder andere René Descartes. Zijn ouders waren Portugese migranten die Portugal ontvlucht waren omwille van de intolerantie tegenover Joden, en zich gaan vestigen zijn in het tolerante Nederland. Nederland was toen een tolerant land omwille van de politieke dominantie van de humanisten waarvan vooral Erasmus de verpersoonlijking van was.
In Nederland is tolerantie ingebakken in de cultuur en als niet-Nederlander heb ik daar een enorme appreciatie voor. Het is opmerkelijk hoe gemakkelijk je aan een Nederlander iets kan zeggen dat totaal tegen zijn eigen ideeën ingaat, zonder dat hij daar kwaad voor wordt. In Nederland is het normaal dat je bevriend bent met mensen die een totaal verschillend wereldbeeld hebben dan jezelf.
Er wordt dikwijls gezegd dat dit het gevolg is van het calvinisme. Maar dat is niet waar. Als je de geschiedenis goed bestudeert, stel je vast dat de calvinisten dikwijls juist heel sterk intolerantie hebben proberen te promoten. Deze tolerantie werd afgedwongen door de humanistische groeperingen die zich vooral rond Rotterdam begonnen te ontwikkelen.
Het gevolg is dat Nederland een aantal grote denkers gehuisvest heeft, waarvan Spinoza misschien wel één van de grootste was.
In zijn Theologisch-politiek traktaat schreef Spinoza:

Het geloof is niets meer dan bijgelovigheid en vooroordeel. Wat voor vooroordelen? –die welke de mensen van redelijke tot redeloze wezens maken, daar zij geheel verhinderen dat eenieder zijn vrije oordeelsvermogen uitoefent en het ware van het onware onderscheidt, vooroordelen die met opzet lijken te zijn uitgedacht als om het licht van het verstand volkomen uit te doven.

Tot de volgende keer.

'Traditie heeft zijn plaats' en 'Kwakzalverij en intelligente mensen'

2011-01-02T22:21:00.004+01:00

1. Traditie heeft zijn plaats.

Traditie heeft zijn plaats, maar niet waar het feitenkennis betreft.

Door Richard Dawkins - RDFRS
Toegevoegd: woensdag 7-7-2010 om 0:12 - Een RDFRS Original

Mijn vaak herhaalde (sommigen zouden zeggen te vaak) punt over de absurditeit – of beter boosaardigheid – van het automatisch etiketteren van kinderen met de godsdienst van hun ouders (“Zou je ook spreken van een 'postmodernistisch kind', of een 'marxistisch Gramsciaans kind’? “) is meestal effectief. Mensen snappen het punt bijna altijd meteen (of hun toekomstige aanvoelen verhoogd is tot echt tenenkrullen, zoals bij mij, wanneer ze horen van een 'katholiek kind' of een 'moslim kind’ is nog maar de vraag). Maar vaak hoor ik ook een ander tegenargument, dat op het eerste zicht plausibel lijkt. Daar wil ik het hier even over hebben.
De bezwaarmakers waarover ik spreek beroepen zich vaak op het bijzondere geval van het Jodendom, maar het punt kan meer in het algemeen worden gemaakt. Volgens hen is het belachelijk en slecht om ouders te ontmoedigen hun culturele tradities door te geven aan hun kinderen. Taal, accent, kledingstijl, voeding, eetcultuur, spreekwoorden, poëtische zinspelingen, spelen, non-verbale signalen of groeten, zoals hoofdschudden of knikken of sociaal kussen worden allemaal cultureel overgedragen. De mensheid zou verarmen als we dat zouden kwijtraken en de lokale verschillen tussen hen zouden teloorgaan. Religie, zo wordt beweerd, is slechts één onderdeel van deze lijst.
Ik ga hiermee akkoord en hou ook van al die kleurrijke tradities van de wereldcultuur. Maar religie is niet zomaar een onderdeel van het rijtje. Het is iets helemaal anders. Hier is waarom.
Religie maakt waarheidsclaims over de echte wereld. Dit onderscheidt haar van andere overgeleverde tradities, zoals spelletjes, kledingstijlen of manieren van koken. Dat een 'joods kind’ als dusdanig gelabeld wordt door een keppeltje op zijn hoofd of peyot krullen, daar lijkt mij op zich niets op tegen: niet erger dan een cultureel overgedragen voorkeur voor cricket en honkbal, of de gewoonte om een rok en leren tas met bont te dragen in plaats van een broek. Het probleem ontstaat wanneer het 'joodse kind', uit hoofde van zijn joods zijn, een overtuiging over een aantal feitelijke stellingen geacht wordt te hebben: een feitelijke stelling, laten we zeggen over de leeftijd van de wereld, waarvan de waarheid afhangt van bewijsmateriaal, kan niet cultureel bepaald zijn. Dergelijke op geloof gebaseerde overtuigingen over de werkelijkheid zijn maar al te vaak in tegenspraak met het bewijsmateriaal en ontwrichten dus echt onderwijs.
Er zijn vele manieren waarop mensen van elkaar verschillen door van generatie op generatie overgedragen tradities. Deze zijn vaak bewonderenswaardig en verdienen respect. Maar er is een kwalitatief verschil tussen een culturele traditie en feitelijke bewijzen, en we moeten ons niet verplicht voelen dat te respecteren. Of het voortbestaan van overtuigingen over de werkelijkheid, waarvan we weten dat ze niet waar zijn, aan te moedigen, simpelweg omdat zij deel uitmaken van een traditie, zelfs van een oeroude traditie. Als u het zo stelt dan vind ik het moeilijk voor te stellen hoe iemand van goede wil en intelligentie het daarmee serieus oneens kan zijn. Maar omdat het meestal niet zo wordt voorgesteld, maken veel mensen, zelfs niet-religieuze mensen, de fout de 'culturele traditie' -kant van de religie te verwarren met de 'uiteenzetting van de feiten'-kant en kennen aan beiden het respect toe dat uitsluitend één ervan dient te krijgen.

2. Intelligente mensen en kwakzalverij

The Independent 03 December 2004

Hoe is het mogelijk dat intelligente mensen toch gebruik maken van alternatieve geneeskunde?
Zieke en stervende mensen leugens verkopen voor winst is geen onschuldige bezigheid.
Johann Hari

Deze zomer dineerde ik in centrum Manhattan. In de buurt van mijn tafel was een klein groepje “evangelicals” neergestreken. Het gesprek ging over hun afvaardiging naar de Republikeinse Nationale Conventie: “Omdat de president God’s werk in Washington uitvoerde.” Ondertussen vocht ik tegen de aandrang om mij te verdrinken in mijn kom tomatensoep. Plots werd ik afgeleid van hun fundamentalistische prietpraat toen ik een van deze 21ste-eeuwse discipelen rustig door een boek met de naam "What Would Jesus Eat?” zag bladeren.

“De beste manier om af te vallen,” zei ze. “Je moet het echt eens proberen. Heel simpel. Je eet wat Jezus heeft gegeten en de Heilige Geest gaat in jou aan het werk en stuurt al je vet naar de hemel.” Ze overhandigde mij het boek, waarvan bleek dat er meer dan twee miljoen exemplaren verkocht waren. Op de achterflap vertelt de auteur, Don Colbert, met een brede glimlach dat “Jezus wil dat JIJ slank bent”.

“Wat eet je dan,” vroeg ik, “honderden manden brood en vissen, en een beetje waterige wijn?”
“Ja, dat klopt!”, antwoordde ze met overtuiging, en een vlugge blik in het boek toonde aan dat ze gelijk had.

Vorige week vertelde ik mijn wedervaren aan een vriendin en we hadden allebei veel lol over de onwetenschappelijke superstities van “red-state” Amerika. Tot ze op haar horloge keek en snel haar spullen bijeenraapte. “Ik moet ervandoor,” zei ze, “anders ben ik te laat voor mijn homeopathiesessie.”

Hallo? Als jij ook een van de zes miljoen Britten bent die gebruik maken van “alternatieve geneeskunde” – nu in Groot-Brittannië een 1,5 miljard pond per jaar industrie – zou je beter niet lachen met die Jezusdieet-aanhangers. Er is geen greintje meer wetenschappelijk bewijs voor de alternatieve behandelingen die je nu bij bijna elke apotheker in Brittannië vindt dan voor het Jezusdieet. Elke homeopaat en beoefenaar van alternatieve of “Chinese” geneeskunde in dit land heeft een even grote wetenschappelijke status als Don Colbert.

Toch wordt bij 40 % van de heelkundige handelingen door huisartsen reeds enige vorm van alternatieve geneeskunde verstrekt, en de conservatieven hebben deze week(1) een tandje bijgestoken in hun verdediging van alternatieve geneeskunde.

Dat we het Eet-Vis-Voor-Jezus plan in het belachelijke trekken komt doordat het twee zaken verwart: wetenschap, gebaseerd op meetresultaten en “geest”, gebaseerd op verbeelding en zelfbedrog. En hier vind je een exacte parallel met de alternatieve-geneeskundeindustrie. De evangelicals geloven dat de Heilige Geest invloed heeft op hun ingewanden; de beoefenaars van de “oeroude Chinese geneeskunde” baseren hun “behandelingen” op een mysterieuze energiestroom “Qi” genoemd, die wetenschappelijk (fysisch of biologisch) niet kan worden aangetoond. Waar zit het verschil? Beiden zijn onwetenschappelijke ficties – toch zullen mensen zoals mijn vriendin, die niet bijkomen van het lachen met de “evangelicals”, een of ander onwetenschappelijke “kruidenbehandeling” slikken voor hun rugpijn.

De verdedigers van alternatieve geneeskunde – zoals de wetenschappelijk ongeletterde Charles Windsor – zeggen dat het “een geestelijke kuur” is die “de volledige persoon en zijn relatie met de kosmos” behandelt in tegenstelling met “de koude, rationalistische wetenschap”. Er is slechts één probleem: hun behandeling is – net zoals het Jezusdieet – een absurde leugen. Het werkt eenvoudigweg niet. De journalist John Diamond bood, stervend van kanker, 10.000 Engelse pond aan aan een door prins Charles uit te kiezen liefdadigheidsinstelling indien hij ook maar het kleinste beetje bewijs kon leveren voor zijn bewering dat alternatieve geneeskunde een kankerpatiënt zou kunnen helen.

Richard Dawkins, een van Engelands meest vooraanstaande wetenschappers, legt uit waarom alternatieve geneeskunde per definitie niet kan werken. Als de werkzaamheid van een alternatieve behandeling voor een panel van gekwalificeerde dokters kan worden aangetoond dan kan ze niet meer “alternatief” worden genoemd. Dan is ze gewoon geneeskunde zonder meer. “’Alternatief’ is slechts een ander woord voor ‘onwerkzaam’”, zegt hij.

Maar als een journalist hier in een artikel op wijst krijgt hij een vloedgolf van woedende e-mails over zich heen. “Maar ik ben toch genezen door aromatherapie/acupunctuur/slangenolie!” wordt er geroepen. Op een willekeurige behandeling – zelfs een volkomen waardeloze – zal altijd een aantal patiënten gunstig reageren, als ze maar hard genoeg geloven dat het werkt. Op die manier werkt alternatieve geneeskunde natuurlijk af en toe; het doet er niet toe welke methode je toepast. Maar kan je ook aantonen dat het meer doet dan een placebo?

(1) Deze tekst dateert van een paar jaar geleden.

3. Het citaat

Het citaat van vandaag komt van Stephen Hawking.

Hawking zei:
Er is een fundamenteel verschil tussen religie, dat gebaseerd is op autoriteit en wetenschap, dat gebaseerd is op observatie. Wetenschap zal winnen, omdat het werkt.

Tot de volgende keer.

'Het morele landschap' van Sam Harris

2010-12-27T21:04:00.002+01:00

1. ‘Het Morele Landschap’ van Sam Harris

http://www.samharris.org/site/full_text/the-moral-landscape-q-a-with-sam-harris/
het boek: http://www.samharris.org/site/full_text/the-moral-landscape/

Sam Harris licht hier in een interview zijn nieuwe boek ‘The Moral Landscape’ toe. Hierin verdedigt hij de stelling dat je via wetenschap tot morele uitspraken kan komen. Dat dit in kringen van filosofen (en theologen) heel wat stof zal doen opwaaien spreekt vanzelf.

1.1. Zijn er goede en foute antwoorden op morele vragen?

Moraliteit moet op een bepaald niveau betrekking hebben op het welzijn van bewuste wezens. Als er voor ons meer en minder effectieve manieren zijn om geluk te zoeken en ellende te voorkomen in deze wereld - en die zijn er duidelijk - dan zijn er goede en foute antwoorden op vragen over moraliteit.

1.2. Wil je zeggen dat de wetenschap dergelijke vragen kan beantwoorden?

Ja, in principe. Welzijn van de mens is geen willekeurig fenomeen. Het hangt af van vele factoren, variërend van genetica en neurobiologie tot sociologie en economie. Maar het is duidelijk dat er wetenschappelijke waarheden zijn te kennen over hoe we kunnen gedijen in deze wereld. Waar we van invloed zijn op het welzijn van anderen, zijn vragen over moraal van toepassing.

1.3. Maar kunnen morele claims niet met elkaar in conflict zijn? Zijn er niet veel situaties waarin het geluk van een persoon het lijden van een ander betekent?

Dat kan. We noemen dat "zero-som" gevallen. In het algemeen echter zijn de meest belangrijke morele aangelegenheden niet van deze soort. Als we oorlog, nucleaire proliferatie, malaria, chronische honger, kindermishandeling, enz. zouden kunnen elimineren dan zouden deze veranderingen per saldo voor iedereen goed zijn. Er zijn zeker neurobiologische, psychologische en sociologische redenen waarom dit zo is - dat wil zeggen dat de wetenschap ons precies zou kunnen vertellen waarom een verschijnsel als bijvoorbeeld kindermishandeling het menselijk welzijn vermindert.
Maar we hoeven niet op de wetenschap te wachten om dit te doen. We hebben al zeer goede redenen om te geloven dat het mishandelen van kinderen slecht is voor iedereen. Ik denk dat het belangrijk voor ons is om in te zien dat dit geen bewering over onze persoonlijke voorkeuren is of alleen iets waar we door onze cultuur geconditioneerd zijn om te geloven. Het is een bewering over de architectuur van onze geest en de sociale architectuur van onze wereld. Zulke morele waarheden moeten hun plek vinden in een wetenschappelijk begrip van de menselijke ervaring.

1.4. Wat als sommige mensen gewoon verschillende opvattingen hebben over wat echt belangrijk is in het leven? Hoe kan de wetenschap ons vertellen dat de acties van de Taliban in feite immoreel zijn, terwijl de Taliban denken dat ze zich moreel gedragen?

Zoals ik het in mijn boek beargumenteer kunnen er voor mensen verschillende manieren zijn om te gedijen, maar er zijn duidelijk véél meer manieren om niet te gedijen. De Taliban zijn een perfect voorbeeld van een groep van mensen die vechten voor een samenleving die duidelijk minder goed is dan veel van de andere samenlevingen die we kennen. De alfabetiseringsgraad van Afghaanse vrouwen bedraagt 12% en ze hebben een levensverwachting van 44 jaar. Afghanistan heeft bijna de hoogste moeder- en kindersterfte in de wereld. Het heeft ook een van de hoogste geboortecijfers. Bijgevolg is het een van de beste plaatsen op aarde om vrouwen en kinderen te zien sterven. En het BBP van Afghanistan is op dit moment lager dan het wereldgemiddelde in het jaar 1820. Het is veilig om te zeggen dat de optimale reactie op deze rampzalige situatie - dat wil zeggen, de meest morele respons - niet accuzuur in de gezichten van meisjes gooien voor de misdaad van het leren lezen is. Dit lijkt misschien gezond verstand voor ons - en dat is ook zo - maar ik zeg dat het ten gronde ook een bewering over biologie, psychologie, sociologie en economie is. Het is dus niet onwetenschappelijk om te zeggen dat de Taliban verkeerd is over moraal. In feite moeten we dit zeggen van het moment dat we aannemen dat we ook maar iets weten over het menselijk welzijn.

1.5. Maar wat als de Taliban gewoon andere doelen in het leven hebben?

Dat is niet zo. Ook zij zijn duidelijk op zoek naar geluk in dit leven, en, nog belangrijker, ze denken dat ze zich ook indekken voor een leven na dit leven. Ze geloven dat ze na de dood een eeuwigheid van geluk zullen genieten door het volgen van de strengste interpretatie van de sharia hier op aarde. Ook dit is een claim waarover de wetenschap een mening moet hebben, want het is vrijwel zeker onwaar. Het is zeker dat ook de Taliban in zekere zin welzijn zoeken - ze hebben alleen een aantal zeer vreemde opvattingen over hoe dat doel te bereiken.

In mijn boek probeer ik uit te leggen waarom door meningsverschillen over moraal het concept van de morele waarheid niet in het gedrang komt. In de morele sfeer, zoals op alle andere gebieden, weten sommige mensen niet wat ze missen. In feite vermoed ik dat de meeste van ons niet weten wat we missen: het moet mogelijk zijn om de menselijke ervaring zo te wijzigen dat we eigenschappen tot bloei brengen die de meeste van ons zich niet eens kunnen voorstellen. Op elk gebied van echte ontdekking zijn er horizonten waar we niet overheen kunnen kijken.

1.6. Wat bedoel je wanneer je praat over een ‘moreel landschap’?

Dit is de uitdrukking die ik gebruik om de ruimte van alle mogelijke ervaring weer te geven. De pieken komen overeen met toppunten van welzijn en de dalen staan voor de ergste vormen van leed. We bevinden ons allemaal ergens in dit landschap met de mogelijkheid om te klimmen of te dalen. Gezien het feit dat onze ervaring volledig wordt ingeperkt door de wetten van het universum, moeten er wetenschappelijke antwoorden zijn op de vraag hoe we het best kunnen klimmen, in de richting van meer geluk.

Dat wil niet zeggen dat er voor mensen maar één juiste manier is om te leven. Er kunnen vele pieken zijn in dit landschap - maar er zijn duidelijk ook veel manieren om niet op een toppunt te zitten.

1.7. Hoe zou de wetenschap ons kunnen leiden in dit morele landschap?

Voor zover we welzijn van de mens kunnen begrijpen, zullen we begrijpen welke de beste voorwaarden zijn om het zeker te stellen. Sommige liggen natuurlijk voor de hand. Positieve sociale emoties als compassie en empathie zijn over het algemeen goed voor ons en willen we aanmoedigen. Maar weten we ook wat de beste manier is om kinderen zo op te voeden dat ze zich het lijden van andere mensen aantrekken? Ik weet niet zeker of we dat doen. Zijn er genen die bepaalde mensen meer mededogend maken dan anderen? Welke sociale stelsels en instellingen kunnen ons gevoel van verbondenheid met de rest van de mensheid maximaliseren? Deze vragen hebben antwoorden en slechts een wetenschap van de moraal kan die geven.

1.8. Waarom is het taboe voor een wetenschapper om te proberen morele vragen te beantwoorden?

Ik denk dat er twee hoofdredenen zijn waarom wetenschappers aarzelen dit te doen. De eerste en meest verdedigbare komt door hun appreciatie van de moeilijkheid om complexe systemen begrijpen. Ons onderzoek van de menselijke geest staat in de kinderschoenen, zelfs na bijna twee eeuwen van het bestuderen van de hersenen. Dus vrezen wetenschappers dat de antwoorden op specifieke vragen over het menselijk welzijn zeer moeilijk te beantwoorden zijn en vertrouwen erin op veel punten zeker voorbarig is. Dat is zo. Maar, zoals ik in mijn boek beweer, is het verwisselen van geen antwoorden in de praktijk met geen antwoorden in principe een enorme vergissing.

De tweede reden is dat veel wetenschappers zijn misleid door een combinatie van slechte filosofie en politieke correctheid. Dit geeft ze het gevoel dat de enige intellectueel verdedigbare positie in het geval van onenigheid over moraal is om alle meningen als even geldig of even onzinnig te beschouwen. Vanuit een bepaald standpunt is dit een begrijpelijke en zelfs nobele overcorrectie gezien onze geschiedenis van racisme, etnocentrisme en imperialisme. Maar het is niettemin een overcorrectie. Zoals ik probeer aan te tonen in mijn boek is het geen teken van intolerantie om op te merken dat sommige culturen en subculturen niet veel terechtbrengen van het zo organiseren van menselijk leven dat het de moeite waard is om geleefd te worden.

1.9. Wat is het verschil tussen geen antwoorden in de praktijk en geen antwoorden in principe, en waarom is dit onderscheid zo belangrijk in het begrijpen van de relatie tussen menselijke kennis en menselijke waarden?

Er zijn een oneindig aantal vragen die we nooit zullen kunnen beantwoorden, maar die toch een duidelijk antwoord hebben. Hoeveel vissen zijn er op dit moment in de oceanen van de wereld? We zullen het nooit weten. En toch weten wij dat deze vraag, samen met een oneindig aantal dergelijke vragen precieze antwoorden hebben. We kunnen eenvoudigweg in de praktijk geen toegang krijgen tot die gegevens.

Er zijn veel vragen over de menselijke subjectiviteit - en over de ervaring van bewuste wezens in het algemeen - die van dezelfde aard zijn. Wat veroorzaakt meer menselijk leed, stelen of liegen? Vragen als deze zijn helemaal niet zinloos doordat ze antwoorden moeten hebben, maar het zou hopeloos kunnen zijn ze met enige precisie proberen te beantwoorden. Toch, als we eenmaal toegeven dat elke discussie over menselijke waarden betrekking moet hebben op een grotere werkelijkheid, waarin feitelijke antwoorden bestaan, kunnen we daarna veel antwoorden als duidelijk verkeerd verwerpen. Als, in antwoord op de vraag over het aantal vissen op de wereld, iemand zou zeggen, "Er zijn precies duizend vissen in de zee." dan weten we dat deze persoon niet de moeite waard is om ernaar te luisteren. En veel mensen met een uitgesproken mening over morele vraagstukken hebben niet meer geloofwaardigheid dan dit. Iedereen, die denkt dat het homo-huwelijk het grootste probleem is van de 21ste eeuw of dat vrouwen moeten worden gedwongen in boerka te leven, is het niet waard aanhoord te worden over het onderwerp van de moraal.

1.10. Wat denk je dat de rol van religie is bij het bepalen van de menselijke moraal?

Ik denk dat ze doorgaans weinig zinvol is. Religieuze ideeën over goed en kwaad hebben de neiging zich te concentreren op hoe welzijn in een volgend leven te bereiken, en dat maakt ze slechte gidsen om daarvoor te zorgen in dit leven. Natuurlijk zijn er een paar juweeltjes te vinden in elke religieuze traditie, maar voor zover deze voorschriften wijs en nuttig zijn, zijn ze in beginsel niet religieus. Je hoeft niet te geloven dat de Bijbel werd gedicteerd door de Schepper van het heelal of dat Jezus Christus zijn zoon was om de wijsheid en het nut van het volgen van de Gouden Regel in te zien.

Het probleem met religieuze moraal is dat ze vaak mensen zich zorgen doet maken over de verkeerde dingen, waardoor ze keuzes, die onnodig menselijk leed veroorzaken, bestendigen. Denk aan de Katholieke Kerk: Dit is een instelling, die vrouwen die priester willen worden, excommuniceert, maar mannelijke priesters, die kinderen verkrachten, niet excommuniceert. De Kerk is meer bezorgd over het stoppen van anticonceptie dan over het stoppen van genocide. Ze is meer bezorgd over het homohuwelijk dan over de verspreiding van kernwapens. Wanneer we beseffen dat de moraal betrekking heeft op vragen van mensen- en dierenwelzijn kunnen we zien dat de katholieke kerk net zo verward is over de moraal als over kosmologie. Ze biedt geen alternatief moreel kader aan, ze biedt een vals kader aan.

1.11. Dus hebben mensen geen religie nodig om een ethisch leven te leiden?

Neen. En een blik op het leven van de meeste atheïsten en op de meest atheïstische samenlevingen op aarde - Denemarken, Zweden, etc.- bewijst dat dit zo is. Zelfs de gelovigen halen niet echt hun diepste morele principes uit de religie, omdat boeken zoals de Bijbel en de Koran vol staan met barbaarse bevelen, die alle fatsoenlijke en verstandige mensen nu moeten herinterpreteren of negeren. Hoe komt het dat de meeste joden, christenen en moslims tegen slavernij zijn? Je krijgt dit morele inzicht niet van de Schrift, omdat de God van Abraham het normaal vindt dat we slaven houden. Bijgevolg betrekken zelfs religieuze fundamentalisten veel van hun morele standpunten van een breder discours over de menselijke waarden dat principieel niet religieus is. Wijzelf staan borg voor de wijsheid die we vinden in de Schrift. En wij zijn degenen die God moeten negeren als Hij ons zegt mensen te doden voor het werken op de Sabbat.

1.12. Hoe zal inzien dat er goede en verkeerde antwoorden bestaan over vraagstukken van mensen- en dierenwelzijn de manier waarop we denken en praten over moraal veranderen?

Wat ik in mijn boek heb proberen te doen is een kader te geven waarbinnen we kunnen denken over menselijke waarden in universele termen. Momenteel worden de belangrijkste vragen in het menselijk leven - vragen over wat een goed leven is, welke oorlogen we al dan niet moeten voeren, welke ziekten eerst moeten worden genezen, enzovoort - verondersteld in principe buiten het bereik van de wetenschap te liggen. Daarom hebben wij de belangrijkste vragen in het menselijk leven gescheiden van de context, waarin ons meest strenge en intellectueel eerlijke denken wordt verricht, namelijk de wetenschap.
Morele waarheid is geheel afhankelijk van de feitelijke en mogelijke wijzigingen in het welzijn van bewuste wezens. Als zodanig zijn er dingen over te ontdekken door middel van zorgvuldige observatie en eerlijke redenering. Het lijkt mij dat de enige manier waarop we een mondiale beschaving, gebaseerd op gedeelde waarden, kunnen gaan opbouwen - zodat we elkaar op dezelfde politieke, economische en milieudoelstellingen kunnen vinden - toegeven is dat de vragen over recht en onrecht en goed en kwaad op dezelfde wijze antwoorden hebben als de vragen over de gezondheid van de mens.

Opmerkelijk hoeveel mensen momenteel met deze problematiek bezig zijn. Herman Philipse, een grote Nederlandse filosoof, zegt in zijn dissertatie, “Funderingen van de moraal” dat het tijd wordt dat de filosofen de morele vraagstukken tijdelijk aan de wetenschappers toevertrouwen.

2. Het citaat

Het citaat van vandaag is van Isaak Beekman.
Isaac Beeckman was een Nederlandse natuurkundige, ingenieur en meteoroloog uit de 17de eeuw. Hij was een leerling van Simon Stevin en een goede vriend van René Descartes.

Beeckman zei:
In de wetenschap moeten we net zo lang onderzoeken tot een wonder wordt omgezet in geen wonder, maar in de theologie daarentegen is het vooruitgang als men van geen wonder een wonder maakt.

Tot de volgende keer.

Prettige feesten.

2010-12-25T19:46:00.000+01:00

Aan alle volgers van deze blog wensen wij voor vandaag een

Vrolijke zonnewendedag!

Aspartaam

2010-12-19T21:08:00.003+01:00

1. Aspartaam

Vertaling van het Engels in het Nederlands
Aspartaam - Waarheid versus Fictie
Geplaatst door Steven Novella

Als je alles gelooft wat je leest op het internet dan lijkt het erop dat een chemische stof, gevonden in duizenden producten, een epidemie van ernstige neurologische en systemische ziekten zoals multiple sclerose en lupus veroorzaakt. De FDA, de bedrijven die het product maken en het "medisch-industrieel complex" zijn allemaal op de hoogte van de gevaren van deze chemische stof, maar zij verbergen de waarheid voor het publiek om hun bedrijfswinsten te beschermen en te voorkomen dat het vervelende papierwerk dat de waarheid zou aantonen wordt geopenbaard. Het enige sprankje hoop is een speciale groep van bloggers en anonieme e-mail-kettingbriefauteurs die niet terugdeinzen om de waarheid aan het licht te brengen. Gewapend met het nieuwste anekdotisch bewijs, niet-geverifieerde speculatie en wetenschappelijk ongeloofwaardige beweringen, zijn ze al jaren onophoudelijk bezig over de gevaren van deze chemische stof. Niet afgeschrikt door de talloze studies gepubliceerd door het voedselkartel dat aantoont dat deze stof veilig is, blijven ze het publiek beschermen door het verspreiden van ongefundeerde angst en hysterie.

Hopelijk geloof je niet alles wat je leest op het internet en betrek je je wetenschappelijk nieuws niet via e-mailspam waarin het bovenstaande scenario een veel voorkomend thema is. Hoewel dit soort broodje-aapverhaal zich onder allerlei vormen presenteert, spreek ik hier specifiek over aspartaam - een kunstmatige zoetstof in gebruik sinds de vroege jaren 1980. Het idee dat aspartaam onveilig is circuleert al van in het begin en, zoals geruchten en verkeerde informatie de neiging hebben te doen, is angst voor aspartaam een eigen leven gaan leiden.

Ik ben vaak gevraagd naar mijn mening over de veiligheid van aspartaam. Voedingsdeskundigen raden de zoetstof vaak af, onder vermelding van de niet-geverifieerde bewering dat ze onveilig is. Ik kreeg onlangs een kettingbrief met de waarschuwing dat aspartaam MS kan veroorzaken (MS kan natuurlijk worden genezen door simpelweg aspartaam te vermijden!), en Snopes, een website die broodje aap verhalen verzamelt, deelt me mee dat deze bijzondere brief voor het eerst in 1998 verscheen.

Er zijn ook honderden websites gewijd aan het zwartmaken van dit veel gebruikte levensmiddelenadditief. Een website van Dr Janet Starr Hull (ze heeft een doctoraat in Voeding) geeft een antwoord op het meest recente rapport over de veiligheid van aspartaam door te schrijven:

"Ik zal het nieuws van de veiligheid van aspartaam nooit aanvaarden. Ik denk dat het een "zakenbeslissing” is om de onderzoeksresultaten dat aspartaam kanker, ernstige zenuwaandoeningen, geboorteafwijkingen en hersenonevenwichtigheid veroorzaakt in diskrediet te brengen of af te zwakken. Denk eens - kan je je de chaos al voorstellen, die zou ontstaan wanneer de waarheid van de gevaren van aspartaam aan het licht zouden komen. De FDA, de bedrijven en de medische gemeenschap (als ze echt iets waard is) zijn op de hoogte van die gevaren."

De stelling "niets zal mij ooit overtuigen" is een teken aan de wand dat iemand een ideologisch standpunt, immuun voor bewijs of reden, aan het verdedigen is. Toegegeven, het kan een onhandige uitspraak zijn om te zeggen dat iets zeer onwaarschijnlijk is. Het zou heel moeilijk zijn om mij te overtuigen dat de aarde plat is - ik bedoel daarmee dat het bewijs, dat de aarde niet plat is, overweldigend is. Maar dat is niet wat Dr Hull zegt. Ze zegt specifiek dat ze enig bewijs, dat in strijd is met haar geloof dat aspartaam niet veilig is, van de hand wijst. Ze bedoelt eigenlijk dat elk dergelijk bewijs onderdeel is van een uitgebreide samenzwering.

Natuurlijk, verkoopt Dr Hull ook een aspartaam detox-kit, wat een cynisch persoon er zou toe brengen om te concluderen dat ze meer geeft om het verkopen van alternatieve gezondheidsproducten en het aanzwengelen van haar verkoop met wat ongefundeerde angst dan om wetenschappelijk bewijs.

Welk bewijs heeft ze voor een dergelijk complot? Het 'argument van de uiteindelijke gevolgen' logische drogreden of misvatting dat de grote industrie zou het niet willen is ook niet erg plausibel. Producten worden voortdurend van de markt gehaald als nieuw bewijsmateriaal erop wijst dat ze niet veilig zijn. Ook is de wettelijke aansprakelijkheid het ultieme veiligheidsnet voor de consument. Dergelijke rechtszaken hebben bedrijven tot faillissement gebracht, zelfs wanneer de beweringen fout bleken te zijn. Stel je maar voor dat ze waar waren. Kijk eens hoeveel de tabaksindustrie heeft moeten afdokken.

Nu beweer ik niet dat bedrijven altijd van goede burgerzin getuigen of er niet van zouden dromen af en toe wat vervelend bewijsmateriaal onder het tapijt te kunnen borstelen. Maar ik zeg dat een decennialange samenzwering van de industrie, de federale regelgevende agentschappen, de medische gemeenschap, meerdere onderzoeksinstellingen en individuele onderzoekers - alles onder de neus van de pers en advocaten op zoek naar grote collectieve-aanklachtrechtszaken - uiterst ongeloofwaardig is. Ik beweer ook dat we alle bewijselementen eerlijk moeten beoordelen, niet alleen dat bewijs dat we graag willen horen eruit halen en de rest van de hand wijzen.

Wat zegt het bewijsmateriaal over aspartaam? Een recent gepubliceerd overzicht van alle beschikbare gegevens, waaronder honderden studies, concludeerde:

“De studies leveren geen bewijs voor een verband tussen aspartaam en kanker in enig weefsel. Het bestaande bewijs laat zien dat aspartaam veilig is op het huidige niveau van verbruik als niet voedzame zoetstof.”

Meerdere onderzoeken, teruggaand tot 1985, concluderen hetzelfde. Sinds deze laatste herziening zijn er nog meer studies in verschillende landen (hoe groot is deze samenzwering wel?), waaruit geen verband blijkt tussen aspartaam en hersenkanker, en een gebrek aan correlatie tussen kunstmatige zoetstoffen en maag-, pancreas- en baarmoederslijmvlieskankers.

Net als bij al dergelijk onderzoek zit er ruis op de data (maar geen duidelijk signaal). Er is geen suggestie van systematisch bewijs dat aspartaam kanker, auto-immuunziekte, neurologische aandoeningen, diabetes of iets anders zou veroorzaken, wat zijn critici ook mogen beweren. De enige legitieme wetenschappelijke controverse die er is, is afkomstig uit de gegevens van dierproeven, vooral bij ratten. Hier is er wat bewijs voor een carcinogeen of genotoxisch (waardoor veranderingen in het DNA ontstaan) effect van aspartaam en vereist dit een zorgvuldige beoordeling. Sommige effecten, zoals een dosisafhankelijk effect op niertumoren, zijn specifiek voor ratten en niet over te dragen naar de mens. Andere studies worden geplaagd door aanzienlijke gebreken, zoals behoorlijke berekening van de doses (een groot probleem wanneer we proberen om doses te extrapoleren van ratten naar de mens). Nog anderen vertonen vlakke effecten zonder een dosis-respons-curve, wat suggereert dat een storende factor, en niet aspartaam, verantwoordelijk is voor alle waargenomen toename van tumoren.

De Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) heeft bijvoorbeeld onlangs een onderzoek van 2005 door de Europese Ramazzini Stichting herzien. Aspartaam zou een toename van verschillende tumoren bij ratten te zien geven. Ze vonden meerdere noemenswaardige gebreken, zoals hierboven beschreven, en concludeerden:

“De gegevens over kwaadaardige tumoren leveren geen bewijs van een carcinogeen potentieel van aspartaam.”

Zoals ik al eerder heb opgemerkt - je moet de hele literatuur en niet één enkele studie interpreteren. De resultaten van één lab of één studie kunnen onjuist zijn. Als er decennialang honderden studies over een kwestie zijn gepubliceerd, hebben de belanghebbende critici er een hoop om hun keuze uit te maken. Dat is de reden waarom systematische reviews nodig zijn, en het is ook noodzakelijk om de sterke en zwakke punten van elk type onderzoek te begrijpen.

In dit geval vonden de studies geen risico op kanker door aspartaam bij de mens. Dierenstudies zijn problematisch en hebben gemengde resultaten, maar geen duidelijk bewijs van een risico op vorming van kankerweefsel.

Een aparte vraag is of aspartaam al dan niet hoofdpijn veroorzaakt bij sommige mensen. Terwijl er hierover niet veel specifieke gegevens bestaan, zijn er meldingen dat aspartaam migraine bij gevoelige mensen zou kunnen uitlokken. Migrainepatiënten hebben vaak meerdere levensmiddelen als 'uitlokkers, en er is een lange lijst van voedingsmiddelen waarvan bekend is dat ze potentiële migraine-uitlokkers zijn. Dit is geen bewijs voor de toxiciteit. Dus, terwijl hard bewijs ontbreekt om aan te tonen dat aspartaam een hoofdpijnuitlokker is, is dit niet onaannemelijk en ook niet bijzonder zorgwekkend. Ik beveel patiënten met frequente hoofdpijn aan een hoofdpijndagboek bij te houden, in plaats van te vertrouwen op hun geheugen (en bevestigingsvooroordeel of ‘confirmation bias’) om echte verbanden op te sporen. Als er een duidelijk verband is tussen een potentiële uitlokker en hoofdpijn, vermijd dan die uitlokker.

Nog een andere, aparte vraag over kunstmatige zoetstoffen (niet alleen aspartaam) is of ze bijdragen aan overgewicht door invloed uit te oefenen op het verband dat hersenen leggen tussen zoetheid en calorieën. De theorie is dat het gebruik van nul-calorische zoetstoffen het verband tussen de sensatie van zoetheid met de calorie-inname verbreekt, zodat zoetheid zal leiden tot minder verzadiging, wat leidt tot stijging van de totale suikers en calorieverbruik.

De vraag naar het verband tussen aspartaam en gewichtbeheersing is complex en kan benaderd worden vanuit vele invalshoeken. Hier is een recente evaluatie van het onderzoek. Op dit moment is de vraag grotendeels onbeantwoord. Het lijkt erop dat er geen significant metabool en geen aangetoond neuronaal effect is van kunstmatige zoetstoffen. Mensen die bewust light-frisdranken consumeren neigen ertoe om te overcompenseren door het consumeren van meer calorieën. Terwijl studies van de vervanging van aspartaam voor suiker op een geblindeerde manier aantonen dat de calorie-inname wordt verminderd, wat bijdraagt tot gewichtsverlies.

Uit wat ik heb gelezen blijkt uit het huidige overzicht van het beschikbare onderzoek dat het nuttigen van calorieën in dranken bijdraagt tot gewichtstoename en obesitas en helpen caloriearme dranken (ofwel water ofwel light-frisdranken met kunstmatige zoetstoffen) om de calorie-inname te verminderen en het gewicht te beheersen, maar is er een neiging om te overcompenseren door het verhogen van andere calorie-inname. Daarom lijkt het redelijk om kunstmatige zoetstoffen te gebruiken om calorie-inname via drank te verminderen, maar toch te letten op je totale calorie-inname (dus nee, aspartaam in je koffie betekent niet dat je die kaastaart mag eten).

Conclusie

Aspartaam is een intens bestudeerd levensmiddelenadditief met tientallen jaren van onderzoek waaruit blijkt dat het veilig is voor menselijke consumptie. Zoals verwacht is het onderzoek ingewikkeld wat het mogelijk maakt om 'kersen te plukken' en individuele studies te misinterpreteren met de bedoeling angst te zaaien. Maar de totaliteit van het onderzoek, beoordeeld door vele onafhankelijke agentschappen en panels van deskundigen, ondersteunt de veiligheid van aspartaam.

Een samenzwering om de risico's van aspartaam te verbergen, blijft echter een populair broodje-aapverhaal op het internet dat waarschijnlijk niet vlug zal verdwijnen.

2. Besluit

Ik denk dus niet dat het overlijden van mijn vader iets te maken heeft met die zoetstoffen. Er zijn zoveel andere zaken die hier ook kunnen meegespeeld hebben. En ik moet zeggen, het is altijd hard en te vroeg als je je vader verliest en dat was bij mij niet minder, maar hij had al een mooie leeftijd gehaald waarbij de kwalen die hij kreeg niet zo uitzonderlijk waren.
En wat die migraine betreft, ik denk dat Novella de nagel op de kop slaat. Ik had van hem ook niet anders verwacht. Migraine en allergie zijn dingen die allerlei oorzaken kunnen hebben en het feit dat sommige mensen van bepaalde dingen migraine krijgen of er allergisch aan zijn, is geen argument om die stof te bannen. Ik ken veel mensen die allergisch zijn en allemaal aan iets anders: dierlijke eiwitten, schaaldieren maar geen vis, vis maar geen schaaldieren, melk, munt, noten, bepaalde granen, appels en zelfs alcohol. Je kan je inbeelden dat die laatste met oudejaarsavond altijd veel vrienden heeft die met hem willen gaan fuiven.
Wat migraine aangaat zijn er mensen die het krijgen van: te veel koffie, te weinig koffie, appelsienen, te veel suiker, te lang wachten met eten, te veel water te drinken, te weinig water te drinken, room, te veel slapen, te weinig slapen, te laat opstaan, ’s nachts wakker worden en natuurlijk ook alcohol.
Maar dat is nog geen reden om al die producten te bannen. Het is een reden voor de patiënt om grondig uit te zoeken welke producten ze niet mogen nemen, voor allergie bestaan er goede testen, voor migraine is het dagboek misschien de beste methode. Maar voor de rest van de bevolking zijn die producten perfect.

3. Het citaat

Dara O’Briain heeft vroeger al eens een citaat geleverd. Je kan hem best omschrijven als een sceptische cabaretier.
Dara O’Biain zei wanneer mensen hem aanschieten met 'maar de wetenschap weet ook niet àlles...':

Neen, maar dat betekent niet dat we de gaten in onze kennis zomaar naar eigen goeddunken mogen opvullen met onzin...

Tot de volgende keer.

Bart Weetjens: Hoe ik ratten landmijnen leerde ruiken.

2010-12-18T23:13:00.010+01:00

Op TEDxRotterdam praat Bart Weetjens over zijn bijzonder project: ratten trainen in het ruiken van landmijnen. Hij toont clips van zijn "heldenratten" in actie en geeft een vooruitblik op de volgende fase van zijn werk: ze leren om tuberculose in het lab op te sporen.
Je zou je kunnen afvragen wat dit met kritisch denken heeft te maken maar het laat zien dat je ook aan serieuze (en nuttige) wetenschap kan doen zonder dat je met ingewikkelde wiskundige vergelijkingen hoeft te jongleren. Het is bijna als met de theorie van Darwin. Daarvan zou je achteraf kunnen zeggen: "Dat had iedereen kunnen bedenken.". Maar het eigenaardige is dat niemand het voor hem ooit op zo'n heldere en coherente manier heeft gedaan. Wat Bart hier doet lijkt achteraf ook voor de hand liggend, maar hij heeft het toch maar gedaan. Het geniale schuilt soms in een klein hoekje. Of rattenholletje.
Voor de ondertitels in het nederlands druk op "View subtitles" en selecteer daar "Dutch".

Economische realiteitscheck

2010-12-12T20:11:00.004+01:00

Je kan deze podcast downloaden door met met de rechtermuisknop op de link te drukken en dan "Save link as" te selecteren. (op een Mac moet je klikken met CTRL ingedrukt):
of abonneren:
Je kan ook voor informatie naar mijn website.

Hier is de transcript:

Goeiedag, het is vandaag zondag 12 December 2010, ik ben Jozef Van Giel en dit is de 73ste aflevering van deze podcast.
Deze aflevering kwam tot stand mede dankzij Rik Delaet.
De muziek is van Niek Lucassen.
Vandaag doen we eens een realiteitscheck van onze economische logica.
Tim Jackson schreef het boek “Welvaart zonder groei” En in de Tedtalk waarvan deze aflevering een vertaling is spreekt hij over zijn ideeën.

1. Tim_Jackson's economische realiteitscheck

Voor Nederlanse ondertitels, druk op "view subtitles" en kies "Dutch".

Hier vind je de link naar Ecosia en kan je helpen aan het behoud van het regenwoud door op het web te surfen.

2. Het citaat

Het citaat van vandaag komt van Michael Shermer.

Michael Shermer is de oprichter van “The Skeptics Society” en hoofdredacteur van het tijdschrift “Skeptic”.
Michael Shermer is ook autheur van het boek: “Why People Believe Weird Things”, “waarom mensen in rare dingen geloven” en “why Darwin matters”, waarom Darwin wel uitmaakt.
Op tedtalk kan je ook een prachtige speech van hem zien. Ik voorzie een link op mijn website.

Shermer zei:

Spreken met de doden is niet zo moeilijk. Het probleem is om de doden te doen antwoorden.

Tot de volgende keer.

Wat is energie?

2010-12-05T20:02:00.005+01:00

Wat is energie?

Je kan deze podcast downloaden door met met de rechtermuisknop op de link te drukken en dan "Save link as" te selecteren. (op een Mac moet je klikken met CTRL ingedrukt):
of abonneren:
Je kan ook voor informatie naar mijn website.

Hier is de transcript:

Goeiedag,
het is vandaag zondag 5 december 2010, ik ben Jozef Van Giel en dit is de 72ste aflevering van deze podcast.
Deze aflevering kwam tot stand mede dankzij Rik Delaet.
De muziek is van Niek Lucassen.
Vandaag onderzoeken we wat energie is en wat het niet is.
Deze aflevering was oorspronkelijk bedoeld om uitgezonden te worden op 12 juli 2009 als de 21ste aflevering, maar toen ik de tekst naar Rik stuurde ter controle en verbetering, maakte hij de opmerking dat het misschien iets te moeilijk is. En Rik kan het weten want hij heeft lang in het onderwijs gestaan. Ik geloof hem hier dus op zijn autoriteit.
Ik heb er lang mee gezeten om uit te zoeken hoe ik de tekst eenvoudiger kan maken. Uiteindelijk heb ik het wat laten rusten. Enkele weken geleden heb ik het terug opgerakeld in een poging om het toch nog wat te vereenvoudigen. Ik vind dit onderwerp veel te belangrijk om niet te behandelen.
Ik raad je aan om gewoon door de podcast heen te luisteren. Hier of daar ga je voorbeelden horen die je niet direct begrijpt. Geen nood, ik heb er meerdere verschillende voorbeelden in gestoken. Uiteindelijk moet je je aan het einde afvragen of je de essentie van mijn uitleg begrepen hebt, niet of elk afzonderlijk voorbeeld duidelijk is.
Tenslotte zou ik toch nog graag van jullie horen of alles duidelijk was. Dus, stuur me een mailtje, of post op de blog of het goed was en wat er kan verbeterd worden. Vertel me alsjeblieft ook als je voortijdig afhaakte. Als zo enkele mails krijg dan zal ik nog een nieuwe aflevering maken over dit onderwerp.

1. VEEL MISBRUIKT

Als je naar de woordenschat van veel pseudowetenschappers luistert, dan stel je vast dat ze heel graag het woord energie gebruiken en op die manier hun beweringen willen kracht bijzetten.
Homeopaten beweren dat ze door potentiëring energie overbrengen. Acupuncturisten spreken van energiebanen in het lichaam, Feng shui en wichelroedelopers spreken van energiebanen in de grond. Sportdrankjes en voedingssupplementen beweren dat ze je energie geven en waarzeggers voelen altijd energie als ze een seance doen.
Maar wat is het?
In de echte wetenschap echter, moet elke term die gebruikt wordt duidelijk gedefinieerd zijn.
Als je iemand een wetenschappelijk klinkende term hoort gebruiken, dan is het altijd goed om eens te vragen wat die term betekent. Als men dan niet in staat is een duidelijke definitie te geven, dan is dat een goed moment om je sceptische antenne te activeren. Het zou wel eens kunnen dat je met pseudowetenschap te maken hebt.

2. KRACHT

Als we willen begrijpen wat wetenschappers onder energie verstaan, dan is het belangrijk dat we een aantal basiselementen, die ons tot dat begrip leiden, samenbrengen.
Eigenlijk moeten we starten bij Newton. Newton heeft de basis gelegd voor de moderne mechanica, die ons in staat stelt om het gedrag van alle middelgrote voorwerpen te begrijpen.
De eerste wet van Newton is onder het grote publiek ook bekend als de traagheidswet. Deze wet zegt, dat een voorwerp dat in rust is ten opzichte van een ander voorwerp, in rust zal blijven en een voorwerp dat in beweging is, in beweging zal blijven. De tweede wet van Newton zegt dat als je daar iets aan wil veranderen, je daar een kracht voor nodig hebt die evenredig is met de massa van dat lichaam en met de gewenste versnelling.
Ik zou dit nog één stapje verder willen brengen door te zeggen dat een voorwerp in rust blijft als de som van alle krachten die erop inwerken, gelijk is aan nul. De verandering in beweging is evenredig met de som van alle krachten die erop inwerken. In het dagdagelijks leven komt dat erop neer dat het in de supermarkt een grotere kracht vergt om een volgeladen winkelkarretje in gang te duwen of af te stoppen dan een leeg karretje.
Deze wetten van Newton zijn zo belangrijk voor de krachtenleer dat men de eenheid van kracht de newton (N) heeft genoemd. Eén newton wordt bijgevolg gedefinieerd als het product van de eenheid van massa en de eenheid van versnelling, of een kilogrammeter per seconde kwadraat (kg.m/s2).
Iedereen begrijpt intuïtief wel wat een kracht is. Al van kleins af weten we wat men bedoelt als iemand zegt “laat je forsballen eens zien!”

3. ARBEID

Maar kracht zegt niet alles als je een mechanisch systeem wil onderzoeken. Neem het volgende voorbeeld:
Twee bouwvakkers krijgen de opdracht om een palet bakstenen van het gelijkvloers naar het eerste verdiep van een gebouw te brengen. De ene vult een kruiwagen volledig en trekt die dan met een takel naar boven. De andere vult telkens een emmer met bakstenen en trekt die ook met de takel naar boven.
Het is duidelijk dat de tweede arbeider voor zijn werk minder kracht nodig had dan de eerste. Nochtans hebben ze uiteindelijk dezelfde arbeid geleverd, want aan het einde hebben ze alle twee precies dezelfde opdracht uitgevoerd. De volledige palet stenen is van het gelijkvloers naar het eerste verdiep verhuisd. Ze hebben dezelfde arbeid geleverd. De eerste heeft heel veel kracht nodig gehad, maar moest niet zo veel kruiwagens van beneden naar boven laten gaan. De tweede had minder kracht nodig, maar moest wel meer emmers naar boven trekken. Wat bij beide bouwvakkers hetzelfde is gebleven is het product van de kracht die ze nodig hadden maal de afstand die ze moesten afleggen.
Arbeid is dus de inspanning die een kracht moet uitoefenen om een voorwerp over een bepaalde afstand te verplaatsen. Of wiskundig is arbeid gelijk aan kracht maal afstand. De eenheid van arbeid is dus newton maal meter, en is gelijk aan de joule (J).
Merk op dat de eenheid van moment of koppel ook de newton.meter is, kijk maar in het boekje van je wagen. Dat is geen toeval.

4. ENERGIE

Als die stenen daar boven liggen en je bindt aan de andere kant van het touw beneden nog een emmer, die je met stenen vult, dan kan je die vanzelf naar boven laten komen door gebruik te maken van het gewicht van de bovenste emmer als je het touw loslaat. Met andere woorden: die eerste emmer waarop je zelf arbeid hebt uitgeoefend, is zelf in staat om arbeid te leveren.
De mogelijkheid om arbeid te leveren noemt men energie. Energie en arbeid hebben dezelfde eenheid, en dat is natuurlijk niet toevallig, de joule.
Energie wordt op zich opgesplitst in twee soorten, namelijk kinetische en potentiële energie.
Onze emmer die op 4 meter hoogte hangt is een voorbeeld van potentiële energie omdat hij niet beweegt.
Kinetische energie is de energie van voorwerpen die in beweging zijn. Bijvoorbeeld een hamer die met een zekere snelheid in de richting van een nagel vliegt, bevat kinetische energie, want op het moment dat hij de nagel bereikt, kan hij de nagel een stuk in het hout doen dringen tegen de weerstandskrachten van hout in.
Als je een veer opspant, dan steek je daar arbeid in. Daardoor stijgt de potentiële energie van de veer zodat die, als ze weer ontspant, arbeid van leveren.
De hoeveelheid kinetische energie die een bewegend voorwerp bezit kan je berekenen door uit te zoeken hoeveel arbeid het kan verrichten als je het tot stilstand brengt. Dus, je probeert het voorwerp met een bepaalde kracht tegen te houden tot het stilvalt. En dan kijk je welke weg het nog afgelegd heeft tot het stil stond. Die kracht, maal die afstand is de kinetische energie die het voorwerp aanvankelijk had. Als je dat dan uitrekent kom je uit dat de kinetische energie van een bewegend voorwerp gelijk is aan de massa maal het kwadraat van zijn snelheid gedeeld door twee. Wiskundig kan je bewijzen dat dat altijd klopt, onafhankelijk van hoe de kracht en de snelheid onderweg veranderde. Met wat integraalrekening kom je dan uit dat de kinetische energie van een bewegend voorwerp gelijk is aan de massa maal zijn snelheid in het kwadraat gedeeld door twee.

5. HOLISTISCH

Veel mensen zullen nu zeggen dat wat ik net uitgelegd heb wel een heel beperkte definitie is van wat energie is, want je komt toch ook energie tegen in de elektriciteit, vuur, licht en de fameuze wet van Einstein E = m.c²! En wat doe je dan met de energiewaarde die opgegeven wordt in voedsel?
Ik heb speciaal voor dit deel de titel “holistisch” willen gebruiken alhoewel ik een hekel heb aan die term want het is één van die nietszeggende termen die veel door pseudowetenschappers gebruikt worden om te zeggen dat zij holistisch zijn terwijl de wetenschap reductionistisch is. Ze bedoelen daarmee dat wetenschappers alles in stukjes kappen, naar de details kijken en dan het geheel niet meer zien. Dat is dus je reinste nonsens!
En gelijk welke vorm van energie die je in de wereld tegenkomt kan je terugbrengen tot bovenstaande definitie.
De energie in elektriciteit is in staat om een kracht uit te oefenen op voorwerpen. Een motor bijvoorbeeld zet elektriciteit om in een magnetisch veld dat op zijn beurt een rotor doet draaien die arbeid kan leveren. De energie van elektriciteit wordt normaal berekend in functie van de stroom en de spanning, maar uiteindelijk komt het op hetzelfde neer!
Licht kan een elektron uit zijn schil duwen om zo arbeid te leveren. Materie kan je via de wet E = m.c² omzetten in energie en omgekeerd. Die energie zal zich dan in verschillende mogelijke vormen voordoen, zoals licht, warmte of een schokgolf. Einstein paste trouwens bovenstaande formule toe op zijn speciale relativiteitstheorie en na een hoop moeilijke wiskunde kwam hij tot de verrassend eenvoudige formule:
E = m.c².
De energie die in voedsel zit, is eigenlijk chemische energie. Door de suikers en vetten die in dat voedsel zitten te verbranden, dat betekent, met zuurstof verbinden, kan je arbeid leveren. Als je te veel eet zal je lichaam vet produceren om het teveel aan energie op te slaan tegen dat je minder te eten vindt. Het aantal joule van een bepaalde voedingsstof wordt ook gemeten door het te verbranden en te meten hoeveel warmte er vrij komt.
De energie van radiogolven kan elektronen in een metaal in beweging zetten, zodat er een elektrische stroom begint te vloeien.
Geluidsgolven kunnen arbeid leveren op je trommelvlies zodat dat gaat trillen.
Warme gassen in een gasturbine of een verbrandingsmotor hebben eigenlijk kinetische energie. De moleculen waaruit het gas bestaat vliegen willekeurig door elkaar met een razende snelheid. Daarbij botsen ze tegen de wanden van ruimte waarin ze zich bevinden. De gemiddelde snelheid van die beweging bepaalt eigenlijk de temperatuur van dat gas. Als al die gasdeeltjes stilvallen zegt men dat het absolute nulpunt van temperatuur werd bereikt. Wat je doet als je een gas opwarmt, is de snelheid van die deeltjes verhogen. Daarom dat de druk van een gas hoger wordt naarmate die temperatuur hoger wordt. De gasdeeltje botsen namelijk met een hogere snelheid tegen de wanden. Als nu één van die wanden beweegbaar is, dan zal die wand door die druk achteruit bewegen en levert het gas dus ook energie aan die wand. Het gevolg daarvan is dat de snelheid van de deeltjes verlaagt, wat eigenlijk hetzelfde is als zeggen dat de temperatuur van het gas daalt. Zo maak je een thermische motor. Wat ik hier zo zeg is niet gewoon een model, het is de fysische werkelijkheid. De gemiddelde snelheid van de moleculen van een gas bij een bepaalde temperatuur kan je berekenen!
Bij een vaste stof is zijn temperatuur het gevolg van het trillen van de atomen. Hoe warmer het wordt, hoe harder ze trillen. Bij het smeltpunt staan ze zo hard te schudden dat de verbindingen tussen de deeltjes afbreken, zodat ze door elkaar gaan vloeien. Als de temperatuur nog hoger wordt, wordt de snelheid tussen de deeltjes zelfs zo hoog dat ze niet meer bij elkaar blijven, maar vrij beginnen rond te vliegen. Dan begint het materiaal te koken.

De energie van elektriciteit komt neer op het verplaatsen van geladen deeltjes door een elektromagnetisch krachtveld.
Dit is een leuke denkoefening om al deze zaken te illustreren. Neem nu een gewoon elektrisch verwarmingstoestel. In de elektriciteitscentrale draaien magneten rond een aantal elektrische spoelen en slepen op die manier de elektronen in die spoelen mee, waardoor er een elektrische stroom ontstaat. Die elektrische stroom vloeit door de verwarmingsweerstand van het toestel. Dat zijn dus eigenlijk elektronen die met een hoge snelheid door die kabel vliegen. Maar dat gaat niet zonder slag of stoot. Die elektronen botsen zo nu en dan eens tegen een atoom van de weerstand. Dat atoom gaat daardoor harder gaan trillen. De gasmoleculen die de draad omgeven botsen regelmatig tegen die draad, maar doordat die atomen van de draad hard aan het trillen zijn, is de kans groot dat ze een hoop van die energie aan het gas geven. Met andere woorden, dat het gasatoom, na de botsing een grotere snelheid heeft dan ervoor. Maar gasatomen die snel rondvliegen, dat is warmte. Zo wordt de warmte overgedragen. Bedenk zelf nog maar zulke gevallen.
Zo zie je maar dat de energie van een systeem gelijk is aan de arbeid die door dat systeem geleverd kan worden. En dat komt neer op het verplaatsen van een object over een afstand met een bepaalde kracht.
Samenvattend kunnen we zeggen dat iets energie bezit als het in staat is om arbeid te verrichten. In eenvoudige mensentaal als het iets kan aandrijven. Zo kan je zeggen dat een opgehangen massa (denk aan de gewichten van een staande klok), een zwaaiende stalen bol om muren mee om te stoten, een bak met benzine, de zon, een opgeladen batterij, een boterham... allemaal energie bezitten. Ik laat het aan jezelf over om nog andere voorbeelden te bedenken. Onze wereld is er vol van.
Als iemand je nog eens over energie spreekt, en je vindt de klepel niet direct, dan moet je eens vragen, of zelf proberen om de term terug te brengen tot deze definitie. Als het niet lukt heb je mogelijkerwijs te maken met pseudowetenschappen.

6. DE THERMODYNAMICA

Mensen denken soms dat thermodynamica de leer is van alles wat met warmte te maken heeft (bijvoorbeeld stoom- en verbrandingsmotoren, turbines) en dus beperkt is tot de ingenieurswetenschappen. Maar in werkelijkheid overspant het het veel bredere onderzoeksdomein van de energie. Vandaar dat het ook zijn nut bewijst in heel diverse takken zoals de astronomie (niet astrologie...) en zelfs de biologie.
De thermodynamica baseert zich op twee wetten die door mensen die niet echt met wetenschap en mechanica vertrouwd zijn in twijfel worden getrokken.

6.1. De eerste wet

De eerste wet van de thermodynamica is bij het brede publiek bekend als de wet van behoud van energie. Het zegt dat de totale hoeveelheid energie van een afgesloten systeem niet verandert. De hoeveelheid energie van zo’n systeem kan dus onmogelijk stijgen of dalen zonder een externe invloed. Dit wordt ook de wet van behoud van energie genoemd.
Deze wet zegt dus dat het onmogelijk is om een perpetuum mobile van de eerste soort te maken. Perpetuum mobile is Latijn voor “voortdurende beweging”. Een perpetuum mobile van de eerste soort is een systeem dat energie produceert zonder dat er van buitenaf energie aan wordt toegevoegd.
Door de eeuwen heen hebben heel veel zelfverklaarde uitvinders geprobeerd om zo’n machine te bouwen. Dat lijkt inderdaad wel een zeer aantrekkelijke uitdaging want wie erin slaagt om zoiets te maken is onmiddellijk steenrijk en dan zijn alle energieproblemen van de wereld opgelost. Twee jaar geleden is zelfs Wessel Di Wesseli door de preselecties van het TV-programma “de bedenkers” geraakt, met een toestel dat ik hem 20 jaar geleden al heb zien uitleggen in een aula in Leuven.
Tijdens de aflevering over wetenschappen heb ik gemeld dat een eis voor wetenschap consistentie is. Dus, dat verschillende regels uit de wetenschap niet tegenstrijdig mogen zijn. Toen ik daarstraks sprak over de wetten van Newton heb ik even aangehaald dat het geen toeval is dat de eenheid van arbeid en de eenheid van moment hetzelfde zijn, namelijk newton.meter (N.m). Dat komt ook omdat een hefboom eigenlijk een overbrenger is van arbeid. Je gaat op een takel beweging omzetten in kracht door de arbeid gelijk te houden en je zal op je fiets in een hoge versnelling kracht omzetten in snelheid door de arbeid constant te houden. Als je zo verder rekent, dan kom je automatisch tot de vaststelling dat elk systeem dat gebouwd is als een constructie van hefbomen, onmogelijk een perpetuum mobile van de eerste soort kan zijn.
Als je niet vertrouwd bent met mechanica vind je het een zeer controversiële stelling om op voorhand elke claim van een perpetuum mobile af te wijzen, maar als je er dieper op in gaat stel je vast dat het heel logisch is. Veel mensen zullen vinden dat op voorhand een perpetuum mobile afwijzen, een bewijs van kortzichtigheid is. Maar als je er dieper over nadenkt dat stel je vast dat het juist kortzichtig is om dat niet te doen. Ik zeg hierbij niet dat we 100% zeker zijn dat het niet kan. De afleveringen 20, 22, 23 en 24 over de twijfelbenadering zouden dit moeten duidelijk maken. Maar het is onredelijk om elke bewering over een perpetuum mobile serieus te nemen. Carl Sagan zei dat uitzonderlijke beweringen uitzonderlijk bewijs moeten aanleveren. Een perpetuum mobile is duidelijk zo’n uitzonderlijke bewering, want het bestaan ervan zou een falsifiëring betekenen van de thermodynamica en aangezien deze theorieën aan de basis liggen van bijna alle wetenschappelijke disciplines, zorgt zo’n falsifiëring voor het in elkaar vallen van bijna alles was we weten over de natuur.
Het systeem dat Di Wesseli gebouwd had was gebaseerd op een scharensysteem dat onder water gedompeld werd. De druk van het water zou het systeem zo manipuleren dat het samengeperst wordt tot een groter volume. Als dat waar zou zijn dan zou dat inderdaad een weerlegging van de eerste wet van de thermodynamica betekenen en zou je deze constructie kunnen gebruiken om energie uit het niets te produceren. Toen ik Di Wesseli hoorde spreken in Leuven, wou ik toch eens uitzoeken waar zijn redeneerfout zat. De consistentie waar we daarstraks over spraken moet er toch voor zorgen dat een systeem dat je kan uitrekenen, steeds de eerste wet bevestigt. Ik heb toen dus eens alle krachten die op het systeem werken doorgerekend en het resultaat was dat het volume niet groter wordt door de druk van het water. Het punt waarop het volume maximaal is komt precies overeen met het punt waar de krachten van het systeem kantelen en het geheel in de andere richting samenpersen. Die berekening ben ik kwijt, maar als ik tijd heb zal ik ze eens opnieuw doen. Of, als één van de luisteraars het wil doen dan zal ik die met plezier op mijn website publiceren. In ieder geval, ik heb het, een paar jaar geleden opnieuw proberen te berekenen, maar na 20 jaar lukte het me niet meer.
Als je verder denkt, dan stel je vast dat deze redenering ook opgaat voor niet mechanische systemen, zoals, vloeistoffen, gassen en zo verder. Je moet tijdens die redenering rekening houden met de derde wet van Newton, die zegt dat actie gelijk is aan reactie.
In feite wordt er in de ingenieurswetenschappen heel veel van deze regel gebruik gemaakt omdat het de berekeningen van, soms zeer complexe, constructies veel eenvoudiger maakt en vermijdt dat je de details van elk onderdeel moet doorrekenen. De continuïteitsregel van Bernoulli is een rechtstreeks gevolg van deze wet. Deze regel wordt onder andere gebruikt om te verklaren waarom een vliegtuigvleugel een lift heeft. Ook de Bruggeling Simon Stevin maakte in de 16de eeuw al gebruik van de wet van behoud van energie om de methode van de virtuele energie te introduceren die nog altijd door ingenieurs dankbaar gebruikt wordt. Simon Stevin was ook één van de eersten die de onmogelijkheid van het perpetuum mobile aangaf.

6.2. De tweede wet

De tweede wet van de thermodynamica zegt dat het onmogelijk is om een perpetuum mobile van de tweede soort te maken.
Volgens de eerste wet van de thermodynamica kan je wel geen energie uit het niets produceren, maar zou het in principe wel mogelijk moeten zijn om een systeem te maken dat voortdurend in beweging is zonder ooit te stoppen. Dat komt erop neer dat je een bewegend systeem kan maken dat geen energie verliest.
Volgens de tweede wet van de thermodynamica is dat onmogelijk. Elk bewegend systeem verliest energie.
Deze wet is intuïtief beter in te zien dan de eerste omdat iedereen zich kan inbeelden dat het onmogelijk is om een systeem te bouwen zonder wrijvingsverliezen. Iedereen zal onmiddellijk inzien dat de tweede emmer van die bouwvakkers, dat omhoog getrokken wordt door de eerste emmer weer te laten vallen, lichter moet zijn dan de eerste emmer, anders zal het systeem niet in beweging komen. De hoeveelheid arbeid dat die emmer kan leveren, is dus kleiner dan de arbeid die je er oorspronkelijk in stak.
Eigenlijk zegt de tweede wet van de thermodynamica dat de entropie van een gesloten systeem altijd stijgt. Entropie is een begrip dat in de wetenschappen goed gedefinieerd is, maar ik zal me hier beperken tot een meer intuïtieve uitleg, die ik las in het boek “het heelal” van Stephen Hawking. Entropie wordt soms uitgelegd als de mate van wanorde. En als je niets doet stijgt de wanorde alleen maar. Het is daarom dat je je huis voortdurend moet opruimen. Volgens Hawking is dat eigenlijk gewoon een statistisch gegeven. Het is gewoon heel veel waarschijnlijker dat als je voorwerpen willekeurig verspreidt, dat ze in wanorde terechtkomen dan dat ze in orde terechtkomen. Dat is ook de reden waarom een kopje dat op de grond valt uiteen springt in gruzelementen terwijl, als je de gruzelementen op de grond laat vallen dat nooit tot een kopje zal leiden. Het is nochtans niet onmogelijk, maar verschrikkelijk, ongelofelijk, enorm onwaarschijnlijk. Als je dus van wanorde orde wil maken, dan moet je energie in het systeem stoppen. Met andere woorden, om de entropie te laten dalen, heb je energie nodig.
Bij een mechanisch systeem, zal je op de plaats van het scharnier wrijving hebben. Het scharnier zal opwarmen en die energie wordt aan de omgeving afgegeven.
Warmte die uiteindelijk in de open ruimte vrijkomt kan je niet meer gebruiken.

7. METEN IS WETEN

Het is een belangrijke wijsheid in de wetenschappen dat je alles moet kunnen meten. Van zaken die je niet kan meten kan je ook niets zeggen. Als iemand beweert dat hij kennis heeft over iets dat niet meetbaar is, dan is die uitspraak even plausibel als de uitspraak van Russel die beweert dat er een theepot rond de zon draait ergens tussen Mars en Jupiter. Je kan natuurlijk beweren dat telepathie doorgegeven wordt via signalen die we met onze huidige wetenschappelijke kennis niet kunnen meten, maar die uitspraak is minderwaardig aan de uitspraak dat telepathie gewoonweg niet bestaat. Een eerste voorwaarde is dat je eerst wetenschappelijk (dubbelblind enz...) moet aantonen dat telepathie bestaat.
In de huidige stand van de wetenschap zijn we in staat om een enorme hoeveelheid aan signalen te verwerken over een enorm bereik aan golflengtes en signaalsterktes. Een professor astronomie in Leuven liet zijn studenten bij de eerste les een blad papier een meter hoog heffen om het dan te laten vallen. Daarna becommentarieerde ze dat de totale energie van dat vallend blad groter is dan de energie van alle signalen die gedurende de geschiedenis van de radioastronomie uit de ruimte zijn opgevangen voor waarnemingen. Onze meetinstrumenten zijn tegenwoordig zo gevoelig dat het onwaarschijnlijk is dat er nog een onontdekte signaaldrager bestaat die telepathische signalen overbrengt, maar het is natuurlijk niet onmogelijk. Als we dan vaststellen dat goed gecontroleerd dubbelblind onderzoek op deze gaven ook niets oplevert, is besluiten dat telepathie waarschijnlijk niet bestaat een heel redelijk standpunt. Dat is ook wat Susan Blackmore besloot die er een doctoraat aan gewijd heeft. Nu is ze een gerenommeerde skepticus.

8. ENERGIE EN PSEUDOWETENSCHAPPEN

Zoals ik in mijn inleiding al zei, wordt energie dikwijls in de pseudowetenschappen gebruikt. Het geeft ze een wetenschappelijk aura. Maar aardstralen waarvan wichelroedelopers beweren ze te voelen, zijn nog nooit gemeten en dubbelblinde testen van wichelroedelopers leverden tot nu toe geen resultaten op.
De energiebanen, die in de acupunctuur worden beschreven, zijn nog nooit gemeten en in tegenstelling tot wat veel mensen denken, komen ze niet overeen met de zenuwbanen. Hetzelfde geldt voor de energiestromen die door de chiropractors geclaimd worden.
Nu zullen veel pseudowetenschappers mij opnieuw als een kortzichtig persoon zien omdat ik energie reductionistisch definieer. Nee, in de wetenschappen houden we van duidelijke definities. Dat geldt trouwens niet alleen in de wetenschappen. Als je met mensen wil samenleven, heb je ook liefst duidelijke afspraken.
Ze staan dus voor een keuze. Ofwel spreken ze over energie en dan moeten ze ons kunnen vertellen over hoeveel joules het gaat, ofwel is het iets anders, en dan moeten ze het ook een andere naam geven. Bijvoorbeeld “blatoefen”. Maar dan moeten ze definiëren wat “blatoefen” zijn en hoe je die meet.

9. HET CITAAT

Deze keer zal ik eerst het citaat voorlezen en daarna pas zeggen van wie het komt.
Hier is het citaat:
Geloof niet in wat dan ook, alleen maar omdat je ervan gehoord hebt. Geloof niet in iets alleen maar omdat het door velen besproken wordt en omwille van de vele geruchten. Geloof niet in iets gewoonweg omdat het geschreven staat in je religieuze boeken. Geloof niet in gelijk wat enkel omwille van de autoriteit van je leraren en ouders. Geloof niet in tradities omdat ze gedurende vele generaties overgedragen werden. Maar wel na observatie en analyse, wanneer je vaststelt dat alles overeen komt met rede en het bevorderlijk is voor het goede en het ten goede komt van elkeen, aanvaardt het dan en leef ernaar.

Dit citaat komt van… Boeddha!

Tot de volgende keer.

Is religie goed of slecht?

2010-11-30T00:42:00.009+01:00

Christina Patterson: Het argument van Hitchens

Dit stukje verscheen in The Independent naar aanleiding van een debat over goed of kwaad van religie tussen Tony Blair en Christopher Hitchens. Het debat is (voorlopig toch nog) te volgen op YouTube.

Je kan het ons echt niet kwalijk nemen. Vanaf het moment dat we uit het primordiale slib te voorschijn glibberden, uit een rib tot leven werden gewekt of rechtop gingen lopen, onze haren van onze buiken, armen en benen zagen vallen en geconfronteerd werden met een planeet vol voedsel, waarvan het meeste in een vorm die weg galoppeerde als we in de buurt kwamen, en ons werd verteld onze plan te trekken, was het duidelijk dat het moeilijk zou worden. Niemand legde ons uit waarom we zo dringend stukjes van onszelf in stukjes van andere wezens zoals onszelf wilden steken, of waarom, wanneer wij dat deden, kleine, schreeuwende versies van onszelf te voorschijn kwamen die ook aanspraak maakten op een stukje mammoet, terwijl het al verdomd moeilijk was om ons eigen stukje vast te krijgen. Niemand legde uit waarom die kleine wezentjes soms doodgingen evenals die wezens waar we zo nodig stukjes van onszelf instaken, wat leek te suggereren dat dat ons ook ooit zou kunnen overkomen.

Niemand vertelde ons iets. Wat kan verklaren waarom, eenmaal de dingen een beetje rustiger werden, en we mammoeten vangen wat beter onder de knie kregen, we rond een kampvuur gingen zitten en besloten (een behoorlijk lange tijd voordat New Labour politici hetzelfde besloten) dat het tijd was om een "verhaal" te krijgen. We begonnen er heel geleidelijk aan, met tekeningen van bizons in grotten, en vervolgens met het assembleren van stenen in cirkels en kijken naar de manier waarop de zon er achteruit kwam piepen, wat erg leuk was, hoewel de stenen nogal zwaar waren, maar dan besloot iemand dat het nodig was om nieuwe denkpistes in te slaan, en dus kregen we te horen dat we wat oude ideeën moesten zien te liquideren zonder daar beschaamd over hoeven te zijn en dus deden we dat maar. En voordat we het wisten hadden we legers van goden, sommigen met hopen wapens, sommigen met dierenpoten en dito hoofden, sommigen in stallen uit maagden geboren en anderen weer die alleen maar geesten waren.

Van die eersten hebben we niks opgeschreven, want we konden toen nog niet schrijven, maar hoe meer we die godenverhalen doorvertelden, des te beter ze gingen klinken en toen we ze begonnen op te schrijven, of liever gezegd toen iemand de dingen, die hier en daar op kleine stukjes papier geschreven rondslingerden, begon te verzamelen, en we ernaar keken, kregen we een raar buikgevoel want opeens dachten we dat we dat misschien niet zelf hadden verzonnen. Misschien was het wel waar.

Dus dachten we dat we maar beter konden beginnen met het volgen van al die regels die we voor de grap hadden bedacht, al was het een beetje aanmodderen, maar omdat al onze buren ze ook volgden, vonden we het toch OK. Het was goed om te voelen dat we niet alleen waren in het universum, al waren we dat wel, en het was goed te voelen dat het hele gedoe geen afschuwelijk toeval was, al zag het er soms wel zo uit en het was ook goed om samen te komen met de buren, al was het alleen maar om samen die regels te volgen. En het was fijn om te kunnen zeggen dat, wanneer iemand gestorven was, ze niet echt overleden waren, al leken ze zeker dood.

Het was goed om getroost te worden en om daar allemaal aan mee te doen maar de meesten van ons, om eerlijk te zijn, waren niet zo geïnteresseerd in al die regels. Wat we echt wilden was eten en drinken en onderdak en knuffels. Het was pas toen we mensen tegenkwamen die verschillende regels en verschillende goden hadden, dat het scheef begon te lopen. Sommigen van onze eigen mensen, die het leuk vonden om wat baas over ons te spelen, zeiden dat het heel erg belangrijk was om te laten zien dat ónze goden en onze regels beter waren dan hún goden en hún regels, net zoals het erg belangrijk was dat wij die mammoet kregen en zij niet. Deze mensen dachten dat de regels het waard waren om ervoor te doden, waard om ervoor te sterven zelfs. Ze leken te weten waar ze het over hadden, ze waren de baas, dus als ze ons vertelden om te vechten, te doden, te marcheren, te folteren, te verbranden, dan deden we dat.

Je kunt het ons niet echt kwalijk nemen dat we in deze rotzooi zijn beland, maar een puinhoop is het. Religie, zoals de meeste dingen door de mens gemaakt en uitgevaardigd, heeft de macht om te kalmeren, te stimuleren en mensen te inspireren tot daden van grote zelfopoffering en vriendelijkheid. Maar ze heeft ook het vermogen om ons te doen ontvlammen, ons te verdrukken en mensen aan te zetten tot daden van grote agressie en grote wreedheid. Intelligente mensen bezig met oude teksten op een bedachtzame, intelligente manier kunnen hun religie als een kracht ten goede voorstellen. Ze kunnen zelfs proberen om er een kracht ten goede van te maken. Domme mensen die die oude teksten op een domme, letterlijke manier lezen, kunnen ook proberen om hun godsdienst als een kracht ten goede voor te stellen, maar ze zullen altijd falen.

In toenemende mate wordt onze wereld gerund door mensen die slechts één boek hebben gelezen. In sommige gevallen is dat een boek dat wordt gekozen om te suggereren dat de gigantische kloof tussen arm en rijk door een godheid wordt gewild. In andere gevallen is het een boek dat is gekozen om te suggereren dat het massaal afslachten van mensen, die een kijk op de wereld, die zich ontwikkelde na de zevende eeuw, onderschrijven, een uitstekend paspoort naar het paradijs is. Geen van beiden suggereert een overmatig gebruik van Woody Allen's tweede favoriete orgaan, de hersenen.

Religie, zei Marx, is het opium van de massa. Opiaten, zoals iedereen die ooit een pijnlijke operatie onderging u kan vertellen, hebben hun plaats, maar persoonlijk zou ik graag zoveel mogelijk van mijn leven wakker doorbrengen.

Christina Patterson is een columnist voor 'The Independent'

Originele link: http://www.independent.co.uk/news/world/politics/blair-vs-hitchens-the-dress-rehearsal-2144012.html

Dennis Dutton: Een Darwiniaanse theorie van schoonheid

2010-11-27T22:58:00.011+01:00

Dennis Dutton vertelt hier op een leuke manier hoe de evolutietheorie bijdraagt tot het begrijpen waar ons gevoel voor schoonheid vandaan komt. Misschien is het niet helemaal waar, maar dan kan je er toch je kritisch denken op loslaten.

Religieuze onwetendheid

2010-11-21T22:00:00.009+01:00

geloofsenquete

Je kan deze podcast downloaden door met met de rechtermuisknop op de link te drukken en dan "Save link as" te selecteren. (op een Mac moet je klikken met CTRL ingedrukt):
of abonneren:
Je kan ook voor informatie naar mijn website.

Hier is de transcript:

Goeiedag, het is vandaag zondag 21 november 2010, ik ben Jozef Van Giel en dit is de 71ste aflevering van deze podcast.
Deze aflevering kwam tot stand mede dankzij Rik Delaet.
De muziek is van Niek Lucassen.
Vandaag bespreken we

1. De ongelofelijke waarheid waarom Amerika een natie van religieuze onwetenden werd.

http://www.nydailynews.com/opinions/2010/10/03/2010-10-03_the_unbelieveable_truth_why_america_has_become_a_nation_of_religious_knownothing.html

Vertaling van het Engels in het Nederlands:

De nieuwe studie van het Pew Forum on Religion and Public Life, deze week vrijgegeven, schokte velen met de onthulling dat atheïsten en agnostici in het algemeen meer over de religies van de wereld weten dan gelovigen.

Pew onderzoekers stelden aan meer dan 3.000 Amerikanen 32 centrale vragen over de Bijbel, het christendom en andere wereldreligies. Gemiddeld hadden de geënquêteerden de helft van de antwoorden fout - en velen struikelden zelfs over fundamentele vragen over hun eigen geloof.

Vierenvijftig van de protestanten konden Maarten Luther niet identificeren als de persoon die de protestantse Reformatie in gang had gezet. Vijfenveertig procent van de katholieken wisten niet dat hun kerk leert dat het geconsacreerde brood en wijn in de Heilige Communie niet louter symbolen, maar in werkelijkheid het lichaam en bloed van Jezus Christus worden. .

Maar we moeten niet verbaasd zijn over het feit dat zogenaamd gelovige mensen grote leemten vertonen in hun kennis over de religies waarin zij beweren te geloven. De verklaring - of tenminste het meeste ervan - is niet moeilijk in te zien in het licht van de recente geschiedenis van religie.

Er was een tijd dat de geloofsbelijdenissen van de meeste religies zonder veel cognitieve dissonantie konden aanvaard worden als de onverbloemde waarheid - "aanvaard als geloof" - door het grootste deel van de kudde, simpelweg omdat de mensheid nog niet beschikte over goede alternatieven voor de traditionele antwoorden.

Sinds de geboorte van de moderne wetenschap in de 17de eeuw is het echter met de letterlijke interpretatie steil bergaf gegaan.

Na Copernicus
en de ineenstorting van het idee dat de zon rond de aarde draait, moest het idee dat de hemel daar boven en de hel daar beneden was tot een metafoor worden bijgesteld. Het is na enkele eeuwen nog steeds krachtige beeldspraak, maar niemand, nou ja, bijna niemand, neemt dit nog letterlijk.

De leeftijd van de aarde, het bestaan van miljarden sterrenstelsels, de gedetailleerde uitwerking van de evolutionaire biologie, inbegrepen onze nauwe verwantschap met chimpansees en in feite met alle andere zoogdieren - al deze ontdekkingen en nog veel meer hebben hun tol geëist van de letterlijke interpretatie van de heilige teksten. De studie over de geschiedenis van deze teksten heeft het ook meer en meer duidelijk gemaakt dat ze onvolmaakt zijn, menselijke artefacten met een lange geschiedenis van herziening en aanpassing, en niet een eeuwig en onveranderlijk geschenk van God.

Wat staat een godsdienst dan nog te doen? Er zijn twee belangrijke tactieken.

Plan A: Stel de lange, gestage terugtrekking in metaforen en mysterie voor als een proces van toenemende wijsheid, en probeer je leden op te voeden tot de nieuwe geavanceerde inzichten.

Plan B: Hul alle leerstellingen in een handig waas en geef de gelovigen niet alleen excuses om daar niet te diep in door te dringen, maar zie het beleid van iemands credo - ook niet je eigen – niet te grondig te onderzoeken als een verworvenheid.

Plan B is de keuze van de meeste religies en denominaties, en het resultaat is, niet verrassend, dat de meeste mensen, die zich tot een religie bekennen, geen gedegen kennis of zelfs een mening hebben over de finesses van enige religie, inclusief die van henzelf.

Hoe dan het schijnbaar tegenstrijdige feit te verklaren dat, volgens Pew, de ondervraagde atheïsten het best scoorden over religie?

Atheïsten vind je blijkbaar vooral bij die nieuwsgierige en waarheidlievende lieden die religieuze beweringen wat nauwkeuriger onder de loep leggen, en dus goed weten wat ze achter zich hebben gelaten. Ze waren altijd al atheïst hoewel niet altijd even zichtbaar voor het publiek. In feite mag je wel zeggen dat de eeuwig knagende twijfel van de weinige atheïsten in de menigte waarschijnlijk de belangrijkste kracht was voor het in stand houden van iets als theologie!

De meeste mensen zijn bang van wat ze zouden kunnen ontdekken als ze de kleine lettertjes te aandachtig zouden lezen. Dus onderschrijven ze het zonder verder nadenken en voelen dan vaak de behoefte om hun gebrek aan nieuwsgierigheid te verdedigen als voorbeeld van heilig vertrouwen in hun geloof. Maar elke generatie heeft zijn rusteloze twijfelaars die zich net niet comfortabel genoeg voelen bij de traditionele formules tot welke ze door hun religieuze leiders worden uitgenodigd om ze te belijden. Zij zoeken, met grote intelligentie en vernuft, naar alternatieve formuleringen die ze met een gerust geweten kunnen aanvaarden.

Zij die die formuleringen vinden zijn de theologen, die dat niet doen zijn de atheïsten, ongeacht of zij hun kerken en geloof vaarwel zeggen of er in stilte naar hunkeren.

In feite zijn sommige theologen welhaast niet te onderscheiden van atheïsten. Zo heb je bijvoorbeeld, Bisschop John Shelby Spong , de liberale
bisschoppelijke auteur van "Why Christianity Must Change or Die: A Bishop Speaks to Believers In Exile" (1999) en vele andere boeken, en zijn Britse tegenhanger, de Anglicaanse priester Don Cupitt, auteur van 'Is Nothing Sacred?: The Non-Realist Philosophy of Religion" (2003) en veel andere boeken. Beiden worden zonder meer door fundamentalisten en wedergeboren Christenen nogal begrijpelijk als atheïsten beschouwd.

Dus zijn de Pew-resultaten ongetwijfeld in feite nog iets sterker dan zij er op het eerste gezicht uitzien want hoe meer je weet over religies, hoe minder waarschijnlijk dat je religieuze geloofsovertuigingen en mythen aanhangt en dus hoe meer kans je hebt om een atheïst of agnosticus te zijn, of je nu al dan niet bent verbonden met een kerk. En dat geldt zelfs voor geestelijken.

Velen die er lang en hard over hebben nagedacht - en dus de antwoorden kennen - geloven echt niet meer in de leerstellingen van de kerk waarmee ze zijn verbonden.

Ze weten wel wat, bijvoorbeeld, een goede katholiek "moet belijden" zoals paus Benedictus (toen hij nog kardinaal Ratzinger was) vaak zegde en dus belijden ze het als goede katholieken. Veel mensen volharden in hun loyaliteit als vurige leden van hun denominatie terwijl ze stilletjes de dogma's opzij schuiven, ofwel als uiterst irrelevant ofwel verpakt in dikke, beschermende lagen metafoor.

Het Pew onderzoek toont ook aan dat atheïstische kritiek op religieuze dogma's verloren moeite is: weinigen geloven er echt in, ze zeggen het alleen maar. De interessantere vraag is waarom ze voelen dat ze dit moeten zeggen en welke gevolgen dat heeft.
Eén gevolg is wijdverspreid en ongelukkig. Er zijn steeds meer priesters die niet langer geloven in de geloofspunten die ze beroepshalve dienen te onderwijzen, maar gaan om verschillende redenen, sommige goed, andere minder goed, door met het uitvoeren van hun taken. Zij zitten gevangen in wat je een web van 'gewilde miscommunicatie' zou kunnen noemen en dat legt een zware tol op hun geweten.

Mijn collega Linda LaScola en ik houden ons voor het ogenblik bezig met dat fenomeen en tijdens onze eerste piloot-studie over verborgen ongelovige (of andersgelovige) clerus hoorden we vaak twee grappen over hun ervaringen in het seminarie tijdens hun opleiding: "Als je na je seminarieopleiding nog in God gelooft, heb je niet goed opgelet." en "Het seminarie is de plaats waar God doodgaat."

We zoeken nog altijd naar geestelijken die ons op vrijwillige basis en strikt vertrouwelijk willen vertellen hoe zij met hun geloofsafval omgaan.

Dennett, a philosopher and cognitive scientist at Tufts University is the author of
"Darwin's Dangerous Idea" and "Breaking the Spell: Religion as a Natural
Phenomenon."

2. Het citaat

Het citaat van vandaag is van Arthur C. Clarke.
Arthur C. Clarke was een grote Britse sciencefiction schrijver.
Onder zijn boeken behoort “2001: A Space Odyssey”, waarop het script voor de gelijknamige film van Stanley Kubrick is gebaseerd. Het script en het boek werden door Kubrick en Clarke gelijklopend ontwikkeld. Maar naar verluidt was Clarke in eerste instantie niet tevreden over de film.

Arthur C. Clarke zei:
Elke voldoend geavanceerde technologie is niet te onderscheiden van magie.
Tot de volgende keer.

Daniel Dennett over bewustzijn

2010-11-11T22:18:00.005+01:00

Volgens Daniel Dennett kan je bewustzijn verklaren op basis van fysische zaken.
Zoals we van hem verwachten: Subliem.
(opnieuw zijn de nederlandstalige ondertitels beschikbaar.)

Dan Dennett dient Rick Warren van repliek

2010-11-09T20:48:00.005+01:00

Voor mij is een goede filosoof er één die een moeilijk probleem op een heel duidelijke en eenvoudige manier kan analyseren en uitleggen. Een slechte filosoof is er één die een eenvoudig probleem hopeloos ingewikkeld maakt.
Daniel Dennett hoort zeker tot die eerste kategorie.
Hieronder een prachtig filmpje waarin hij dat weeral bewijst.
(je kan nederlandstalige ondertitels selecteren.)

Experimenten in Zelfleren volgens Sugata Mitra

2010-11-07T21:29:00.007+01:00

Experimenten in zelfleren

Je kan deze podcast downloaden door met met de rechtermuisknop op de link te drukken en dan "Save link as" te selecteren. (op een Mac moet je klikken met CTRL ingedrukt):
of abonneren:
Je kan ook voor informatie naar mijn website.

Hier is de transcript:

Goeiedag, het is vandaag zondag 7 november 2010, ik ben Jozef Van Giel en dit is de 70ste aflevering van deze podcast.
Deze aflevering kwam tot stand mede dankzij Rik Delaet.
De muziek is van Niek Lucassen.
Vandaag bespreken we Nieuwe experimenten in zelfleren, volgens Sugata Mitra.
Deze aflevering is gebaseerd op een tedtalk die je op mijn website kan bekijken met nederlandstalige ondertitels.

1. Nieuwe experimenten in zelfleren

http://www.ted.com/talks/lang/dut/sugata_mitra_the_child_driven_education.html

Hieronder vind je de video. Selecteer "Subtitles - Dutch" om de Nederlandse ondertitels te zien.

2. Het citaat

http://nl.wikipedia.org/wiki/Aldous_Huxley
http://nl.wikipedia.org/wiki/Brave_New_World_%28roman%29
http://en.wikipedia.org/wiki/Huxley_family
http://nl.wikipedia.org/wiki/Thomas_Huxley

Het citaat van vandaag komt van Aldous Huxley. Aldous Huxley is een grote science fiction auteur uit het begin van de 20ste eeuw. Zijn bekendste werk is “A Brave New World”. Een prachtig boek dat je absoluut moet gelezen hebben. Als er scholieren luisteren naar deze podcast, dan is dit boek misschien een tip voor een boekbespreking. Het boek vertelt over een ideale wereld in de toekomst die vooral gericht is op plezier en economisch nut. Toch lijkt het niet direct op een wereld waarin je zou willen leven. Het hoofdpersonage is een man die uit een reservaat komt waar men nog volgens oude culturen leeft en die geconfronteerd wordt met een cultuurschok.
Dat boek wordt dikwijls ook in één adem genoemd met het boek van George Orwell: 1984. Terwijl mensen lang schrik gehad hebben van een toekomstige wereld zoals die door Orwell werd voorgesteld, lijkt het er echter op dat de wereld veel meer aan het evolueren is in de richting van Huxleys boek.
Interessant om weten is dat Aldous Huxley de kleinzoon is van Thomas Henry Huxley, de beroemde bioloog die de bijnaam “Darwins bulldog” kreeg omdat hij zo’n vurige verdediger was van Darwins Theorie. Er wordt beweerd dat het dankzij Thomas Huxley is dat Darwins theorie zo snel bekend is geraakt. Een beslissend moment zou het debat geweest zijn tussen Huxley en Samuel Wilberforce in 1860.

Aldous Huxley zei:

Feiten houden niet op te bestaan omdat ze genegeerd worden.

Misschien was dit citaat vooral toepasbaar op mijn vorige aflevering.
Tot de volgende keer.

Is ons klimaat echt aan het opwarmen?

2010-10-24T21:38:00.002+02:00

Warmt ons klimaat op?

Je kan deze podcast downloaden door met met de rechtermuisknop op de link te drukken en dan "Save link as" te selecteren. (op een Mac moet je klikken met CTRL ingedrukt):
of abonneren:
Je kan ook voor informatie naar mijn website.

Hier is de transcript:

Goeiedag, het is vandaag zondag 24 oktober 2010, ik ben Jozef Van Giel en dit is de 69ste aflevering van deze podcast.
De muziek is van Niek Lucassen.
Vandaag spreken we over misschien wel het allerbelangrijkste probleem waar de mensheid aan moet werken.
De opwarming van de aarde.
Ik loop al meer dan een jaar rond met het idee om hier een uitzending aan te wijden, maar de problematiek is zeer complex en daardoor slaagde ik er niet in om de nodige de tijd vrij te kunnen maken om alle nodige referenties te kunnen verzamelen. Ik geraakte nog meer gemotiveerd toen ik merkte dat enkele skeptici, die anders op het gebied kwakzalverij en complottheorieën en zo normaal altijd de bal juist slaan, in dit geval de bal totaal verkeerd sloegen en zich heel sterk in het kamp van de klimaatontkenners gevestigd hadden. In tegenstelling tot andere pseudowetenschappelijke domeinen ben ik hier veel mensen tegengekomen die zeer nuchter en intelligent zijn die zich plots tot klimaatontkenners ontpopten. Zelfs iconen van het skepticisme zoals Michael Schermer en James Randi zijn lang in het kamp van de critici van de klimaatopwarmingstheorie gebleven. Maar alle twee hebben duidelijk en krachtig toegegeven dat ze fout waren. Dat is echt skepticisme. Beginnen met je te proberen af te vragen wat je zou kunnen van standpunt doen veranderen en dan onbevooroordeeld de argumenten op een rijtje zetten en eventueel je mening veranderen als de nodige bewijslast daar is ten voordele van het tegengestelde.
Eén van de problemen is dat de klimaat problematiek zo complex is dat je soms wel moet vertrouwen op het gezag van de wetenschappelijke specialisten, tenzij je er zelf enorm veel tijd in steekt om je de problematiek eigen te maken. Ik heb er zelf meer dan een jaar over gedaan om de verschillende argumenten voor de theorie van de klimaatopwarming te beginnen begrijpen en op een rijtje te kunnen zetten. Dat dan proberen te vatten in een korte podcast met alle nodige wetenschappelijke referenties, maar vooral ook met falsificaties van de argumenten van de ontkenners verzamelen, is nog een ander paar mouwen.
Een argument dat ik dikwijls van twijfelaars hoor is dat ze weinig vertrouwen hebben in toekomstvoorspellers. Vooral als het gaat over het klimaat. Het argument gaat dan dat we nog niet in staat zijn om het weer betrouwbaar te voorspellen op 10 dagen, wat zouden we dus het klimaat op 50 jaar kunnen voorspellen. Maar dat is een non sequitur argument. Er zijn heel veel verschijnselen die op kleine schaal onvoorspelbaar zijn, maar op macroschaal perfect aan een aantal patronen voldoen. De wind bijvoorbeeld is een verschijnsel waarbij je perfect kan voorpellen dat de lucht van een hoge- naar een lagedruk gebied gaat. Maar de individuele luchtmoleculen bewegen aan een snelheid die een factor groter is dan de windsnelheid en in alle richtingen op een totaal onvoorspelbare manier. Als je met de witte bal op een snookertafel op de driehoek met rode ballen slaat, is de beweging en snelheid van elke bal na de botsing totaal onvoorspelbaar, maar op langere termijn weet je zeker dat de ballen uiteindelijk tot stilstand komen.
Je kunt je inbeelden dat de moed in mijn schoenen begon te zakken, temeer aangezien mijn tijd om hieraan te werken altijd maar schaarser werd door veranderingen in mijn werksituatie. Maar toen ontdekte ik de gloednieuwe website Skeptical Science van John Cook en een podcast genaamd “irregular climate” van Dan Moutal waarop ik me onmiddellijk heb geabonneerd. Die website was een droom voor mij. Alle nodige wetenschappelijke referenties kan je daar terugvinden. Ik hoefde niets meer op te zoeken. Er stond een prachtige flyer in die op 12 bladzijden de belangrijkste argumenten verzamelt. Dus heb ik een referentie van die flyer naar Rik opgestuurd en gevraagd of hij die zou kunnen vertalen, maar dat was niet nodig, de tekst was al vertaald door Kristof Vandoorne van de Gentse Universiteit. Ik lees hier die tekst voor. Een referentie naar het origineel vind je zoals altijd op de afleveringen bladzijde van mijn website.
Ik ben er ondertussen van overtuigd dat als je, onbevooroordeeld, alle wetenschappelijke argumenten naast elkaar zet, de juiste skeptische houding is dat de klimaatopwarming een feit is en dat ze door de mens wordt veroorzaakt. Mensen die dat ontkennen zijn geen skeptici, maar klimaatontkenners geworden.
Het aantal klimaatwetenschappers die dit ontkennen is zo goed als onbestaande, en klimaatwetenschappers die een dissidente stem laten horen hebben het meestal over details, zoals, hoeveel opwarming je krijgt bij een bepaalde uitstoot, of de snelheid waarmee alles verloopt. Nooit over de essentie.

1. Kritische Argumenten en Wat de Wetenschap Zegt over klimaatopwarming

Hier is de originele tekst:
http://www.skepticalscience.com/docs/ScientificGuideA5_Dutch.pdf

2. Vraag

Ik ben ook al lang van plan om een aflevering te maken over biolandbouw, genetisch gemodificeerde gewassen en vegetarisme. Het zijn volgens mij problematieken met interessante en minder interessante kanten kanten, niet zwart of wit, en net als bij deze aflevering, kom ik er niet toe om de nodige wetenschappelijke studies te verzamelen die voor- en nadelen bestudeerden. Vandaar roep ik alle luisteraars op om me te helpen. Ik heb al enkele keren de opmerking gekregen om deze podcast meer interactief te maken. Dit is misschien de gelegenheid. Je beloning? Een eervolle vermelding bij de intro van de bewuste aflevering. Ik zoek dus naar wetenschappelijke studies voor en tegen biolandbouw, voor en tegen GGO’s voor en tegen vegetarisme. Ook informatie over zogenaamde biologische pesticiden, en noem maar op. De onderzoeken kunnen gaan over de impact van deze drie onderwerpen op het milieu, op de gezondheid, smaak en noem maar op.

3. Het citaat

Het citaat van vandaag komt weer van Albert Einstein. Ik vind deze uitspraak zeer opmerkelijk en moet er altijd aan denken als ik weer een politicus of economist hoor spreken over het bevorderen van de economische groei. Ik heb altijd gevonden dat er iets schort aan dat idee. Als je genoeg hebt, hoef je toch niet meer te streven naar nog meer? Trouwens, zelfs met de meest efficiënte technologieën, is er toch een grens aan groeien?

Einstein zei:

De belangrijke problemen waarmee we geconfronteerd worden kunnen niet opgelost worden met hetzelfde niveau van denken als die waarmee we ze gecreëerd hebben.

Tot de volgende keer.

Het zesde zintuig.

2010-10-18T22:49:00.007+02:00

Een zesde zintuig op een skeptisch blog? Jawel! Deze is echt! Kijk maar! Ongelofelijk!
Je kan "Dutch subtitles" kiezen voor nederlandse ondertitels.